KIBER IJTIMOIYLASHUV MADANIYATINING OILAVIY MUNOSABATLARGA TA'SIRI

Аннотация

Ushbu maqolada kiber ijtimoiylashuv tushunchasiga aniqlik kiritilib, uning zamonaviy jamiyatdagi o‘rni, xususan, oilaviy munosabatlarga ta’siri chuqur tahlil qilinadi. Kiber makonning ijtimoiy institutlar, ayniqsa oila institutiga ko‘rsatadigan ijobiy va salbiy jihatlari yoritiladi. Chet el tajribalari bilan solishtirish orqali global tendensiyalar ham tahlil etiladi. Kalitso‘zlar: kiber ijtimoiylashuv, oilaviy munosabatlar, raqamlitexnologiyalar, internet, ijtimoiytarmoqlar. Kirish:Zamonaviy texnologiyalar taraqqiyoti inson hayotining barchasohalariga chuqur kiribbormoqda. Ayniqsa, internet varaqamli texnologiyalar yordamida shakllanayotgan kibermakon ijtimoiylashuv jarayonlarigasezilarli ta’sirko‘rsatmoqda. Ushbu hodisa“kiber ijtimoiylashuv” tushunchasini yuzaga keltirdi. Kiberijtimoiylashuv nima? Kiber ijtimoiylashuv — bu shaxslarning internet va raqamli texnologiyalar orqali boshqa odamlar bilan aloqa o‘rnatishi, axborot almashishi, ijtimoiy normalar va qadriyatlarni o‘zlashtirishi jarayonidir. Bu jarayon ijtimoiy tarmoqlar (Facebook, Instagram, Telegram va boshqalar), bloglar, forumlar, onlayn o‘yinlar va boshqa raqamli platformalar orqali amalga oshiriladi.Hozirgi zamonaviy raqamlashtirilgan olamda internet va ijtimoiy tarmoqlar inson hayotining ajralmas qismiga aylandi.Hozirgi kunda hamma virtual muhitda muloqot qilib kelmoqda. Bu holat natijasida, bilim olish masofaviy shaklda va hayot tarzi ijtimoiy tarmoqlarda shakllanmoqda. Biroq, kiberijtimoiylashuv jarayonida turli xavflar mavjud boʻlib, ulardan himoyalanish muhim ahamiyat kasb etadi. Kiber ijtimoiylashuv xavflari: Ijtimoiy tarmoqlar va veb-saytlarda shaxsiy maʼlumotlarni joylashtirish orqali oʻz xavfsizligiga tobora koʻproq xavflarni tugʻdirish. Kiberjinoyatchilarga qulay imkoniyatlar yaratish orqali, tahdidchilar maʼlumotlardan shaxsiy manfaatlar uchun foydalanishlarga sababchi boʻlib qolinmoqda. Fishing va onlayn firibgarlik. Fishing hujumlari elektron pochta, ijtimoiy tarmoq yoki telefon orqali amalga oshirilib, foydalanuvchilardan maxfiy maʼlumotlarni (parollar, bank maʼlumotlari) olishga qaratilgan. Firibgarlik usullari tobora murakkablashib bormoqda.Virtual muhitda muloqat qilishning yana bir ijtimoiy xaflardan biri bu kiber zoʻrovovnlikdir. Kiberbulling (onlayn tazyiq). Ijtimoiy tarmoqlarda va messenjerlarda tazyiq va taʼqib holatlari koʻp uchraydi. Bu ayniqsa yosh bolalar va oʻsmirlar uchun jiddiy ruhiy muammolar keltirib chiqarishi mumkin. Voyaga yetmagan yoshlarga har xil turdagi onlayn zoʻrovovnlik turlari mavjud. Bularga ham ijtimoiytarmoqlarda tarqatilayotgan bolalarning ota-onasining xati-xarakatlari aksariyat sababchi boʻlib qolmoqda. Bolalarning ommaviy muhokamaga qoʻyilishiga sababchi boʻlish holatlari. Yoki bolalarning ijtimoiytarmoqlardagi xati-xarakatlarini ragʻbatlantirish holatlari, oxiroqibatda oʻzlariga nisbatan kiber zoʻrovovnlik shakliga aylanib qolyapdi. Bularning oldini olish uchun bolalar tarbiyasi bilan bir vaqtda kiberijtimoiylashgan jamiyatni muloqot usullarini oʻzgartirish 486 kerak. Xozirigi kundayoshlaruchun eng muhim narsa internet yaʼni virtualxayot boʻlib qoldi. Ammo hamma tarqatilayotgan axborotlar ham haqiqiy, rost axborot eganligiga kafolat yoʻq. Dezinformatsiya va yolgʻon xabarlar. Tarmoqlarda turli soxta xabarlar va dezinformatsiya tarqalishi jamiyatda notoʻgʻri tushunchalar shakllantirib, odamlarning xulq-atvoriga salbiy taʼsir Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 7,issue1,Aprel 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. koʻrsatib kelmoqda.Kiberijtimoiylashuv hayotimizni osonlashtirgani bilan birga, u bilan bogʻliq xavflar ham mavjud. Internetdan foydalanishda shaxsiy xavfsizlikkarioya qilish, kiberxavflardan himoyalanish va maʼlumotlarni ongli tarzda tahlil qilish va qabul qilish muhimdir. Har bir inson kiber madaniyatga ega boʻlishi va onlayn muhitda oʻz xavfsizligini taʼminlash uchun masʼuliyatli boʻlishilozim. Kiberijtimoiylashuvning Oilaviy Munosabatlarga Ta’siri: Kiber ijtimoiylashuvning oilaviy munosabatlarga ta’siri bir nechta yo‘nalishlarda kuzatiladi. Bir tomondan, bu texnologiyalar oila a’zolari o‘rtasida aloqa va axborot almashinuvini yengillashtiradi. Masalan, uzoqda yashovchi oila a’zolari video qo‘ng‘iroqlar, ijtimoiy tarmoqlar orqali muloqotda bo‘lishadi. Bu yaqinlikni saqlab qolishga yordam beradi. Boshqa tomondan, kiber ijtimoiylashuv haddan tashqari kuchli bo‘lsa, real oilaviy munosabatlar zaiflashishi mumkin. Ba’zan yoshlar va kattalar virtual hayotga mukkasidan ketib, haqiqiy muloqotni yo‘qotadilar. Bu esa oilaviy nizolarga, befarqlikka, e’tiborsizlikka olib keladi. Shuningdek, oiladagi bolalar raqamli texnologiyalar ta’sirida tezroq o‘zgaradi, ularda boshqa madaniyat va qadriyatlarga moyillik shakllanadi. Bu holat ota-onalarning nazoratsizligi yoki texnologiyalarni to‘g‘ri boshqara olmasligi sababli yuzaga keladi. Zam