DAVLAT MOLIYASINI BOSHQARISHDA NAZORAT ORGANLARI FAOLIYATINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI

Аннотация

This article analyzes the role of control bodies in the management of public finance, their current activities, and existing problems. The study examines the functions of key control institutions such as the Accounts Chamber of the Republic of Uzbekistan, the Internal Audit Service under the Ministry of Finance, and the State Financial Control Inspection, and discusses thedirections for theirimprovement. Keywords: Public finance, financial control, control bodies, budget control, audit system, internal audit, international standards, digitalization, anti-corruption efforts, financial transparency. 497 Kirish. Bozor munosabatlari tobora chuqurlashib borayotgan hozirgi sharoitda davlat moliyasini samarali boshqarish har bir mamlakatning iqtisodiy barqarorligi va ijtimoiy taraqqiyotining muhim omillaridan biriga aylangan. Moliya resurslarini oqilona va maqsadli taqsimlash, byudjet Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 7,issue1,Aprel 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. intizomini ta’minlash, shuningdek, korrupsiya va samarasiz xarajatlarning oldini olishda nazorat organlarining faoliyati muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, O‘zbekiston Respublikasi misolida davlat xarajatlari ochiqligi, byudjet mablag‘larining maqsadli sarflanishi va moliyaviy intizomni kuchaytirish bo‘yicha tub islohotlar olib borilayotgan bir davrda, moliyaviy nazorat tizimini yanada takomillashtirish dolzarb vazifalardan biri bo‘libqolmoqda. Nazorat organlari – bu davlat moliya tizimining muhim tarkibiy qismi bo‘lib, ular moliyaviy intizomni ta’minlash, moliyaviy huquqbuzarliklarning oldini olish, davlat byudjetining shakllanishi va ijrosi ustidan doimiy monitoring olib borish orqali moliya siyosatining samarali amalga oshirilishiga xizmat qiladi. Shu bilan birga, mavjud amaliyotda nazorat organlari faoliyatini tashkil etish, ularning vakolatlari, texnik va insoniy resurslar bilan ta’minlanganligi, raqamli texnologiyalarni joriy etish darajasi va boshqa ko‘plab jihatlar takomillashtirilishga muhtojdir. Ushbu maqolada davlat moliyasini boshqarishda nazorat organlari faoliyatini tahlil qilish, mavjud muammolarni aniqlash hamda ilg‘or xorijiy tajriba asosida ularni takomillashtirish yo‘nalishlarini ishlabchiqish asosiy maqsad qilibolinadi. Metodologiya. Mazkur tadqiqotda davlat moliyasini boshqarishda nazorat organlari faoliyatini takomillashtirish yo‘nalishlarini aniqlash maqsadida tizimli va kompleks yondashuv asosida ilmiy-uslubiyasoslar ishlab chiqildi. Tadqiqotdaquyidagi ilmiymetodlardan foydalanildi:  Tahliliy metod – mavjud normativ-huquqiy hujjatlar, O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi, Hisob palatasi va boshqa nazorat organlarining rasmiy hisobotlari, byudjet ijrosi bo‘yicha ochiq ma’lumotlar tahlilqilindi.  Solishtirma metod – O‘zbekiston va bir qator xorijiy davlatlar, jumladan, AQSh, Germaniya va Janubiy Koreya kabi mamlakatlarda moliyaviy nazorat tizimi solishtirilib, ularning samaradorlikdarajasi o‘rganildi.  Tajriba asosida umumlashtirish – davlat moliya tizimi nazoratiga oid ilg‘or amaliyotlar umumlashtirilib,O‘zbekistonsharoitiga mos takliflar ishlabchiqildi.  Ekspert baholash usuli – nazorat organlari xodimlari, amaliyotchi mutaxassislar va iqtisodchi olimlar fikriga asoslanib, mavjud tizimning kuchli va zaif tomonlari aniqlanib, takomillashtirishga doiryo‘nalishlarishlabchiqildi.  SWOT-tahlil –nazorat tizimining ichki vatashqi omillari baholab chiqildi: kuchli (Strengths), zaif(Weaknesses) jihatlar, mavjud imkoniyatlar (Opportunities)va tahdidlar(Threats)aniqlandi. Tadqiqot obyekti sifatida O‘zbekiston Respublikasining mavjud moliyaviy nazorat tizimi tanlandi. Subyekt sifatida esa Hisob palatasi, Davlat moliyaviy nazorati inspeksiyasi, Ichki audit xizmatlari vategishli vazirliklarhuzuridagi moliyaviy nazorat bo‘limlari faoliyati o‘rganildi. Ushbu metodologik asoslar asosida nazorat organlari faoliyatining amaldagi holati tahlil qilinib, ularni takomillashtirish bo‘yicha amaliy vailmiyasoslangan takliflar ishlabchiqildi. Adabiyotlar sharhi. Davlat moliyasini boshqarish va moliyaviy nazorat tizimi bo‘yicha ko‘plab nazariy va amaliy tadqiqotlar olib borilgan. Bu tadqiqotlar orasida moliyaviy nazoratning 498 mohiyati, uning turlari, subyektlari va amaliy qo‘llanilishi bo‘yicha batafsil yoritilgan manbalar mavjud. Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 7,issue1,Aprel 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. Masalan, Xudoyqulov (2019) davlat moliyasining boshqaruv tizimidagi moliyaviy nazoratning o‘rni, asosiy funksiyalari va yondashuvlari haqida batafsil tahlil bergan. Muallif moliya tizimida samarali nazorat mexanizmlarini ishlab chiqish zaruriyatini asoslab bergan. Toshpo‘latov (2020) esa ic