BO‘LAJAK MUHANDISLARNING INGLIZ TILI OG‘ZAKI NUTQ KOMPETENTSIYALARINI RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK ASOSLARI

Аннотация

Mazkur maqolada bo‘lajak muhandislarni tayyorlashda ingliz tili og‘zaki nutq kompetentsiyalarini rivojlantirish masalasi milliy ta’lim konsepsiyasi va xalqaro tajribalar asosida ko‘rib chiqiladi. Globalizatsiya va texnologik taraqqiyot sharoitida muhandislik sohasida samarali xalqaro muloqot olib borish zaruriyati asoslab beriladi. Shu bilan birga, oliy ta’lim muassasalarida o‘qituvchilarni tayyorlashda metodik va dasturiy yondashuvlar ishlab chiqishningahamiyati yoritiladi. Kalit so‘zlar: bo‘lajak muhandislar, ingliz tili, og‘zaki nutq kompetentsiyasi, ta’lim konsepsiyasi, kasbiy tayyorgarlik, globalizatsiya. Kirish qismi: Bo‘lajak muhandislarni tayyorlash milliy ta’lim konsepsiyasining eng dolzarb vazifalaridan biri hisoblanadi. U ta’lim tizimini malakali kadrlar bilan ta’minlashga yo‘naltirilgan bo‘lib, oliy ta’lim muassasalarining yangiligi va kasbiy texnik ta’lim muassasalaridan farqlanishi ta’lim jarayonida pedagogik kadrlarga yangi talablar qo‘yilishini taqozo etmoqda. Shu sababli, oliy ta’lim muassasalarida o‘qituvchilarni tayyorlash uchun aniq dasturiy-metodik komponentlarni ishlab chiqishzaruriyati yuzaga kelmoqda. Adabiyotlartahlili Globalizatsiya jarayonlari va zamonaviy texnologiyalarning jadal rivojlanishi muhandislik sohasida xalqaro muloqotning ahamiyatini oshirmoqda. Muhandislarning ingliz tilida erkin muloqot qila olish qobiliyati ularning kasbiy faoliyatida muvaffaqiyatli ishlashi, ilmiy hamkorlikni yo‘lga qo‘yishi va innovatsion texnologiyalar bilan ishlash imkoniyatlarini kengaytiradi. Zamоnaviy jamiyat taraqqiyоti xоzir kunda axbоrоt va axbоrоtli jarayоnlar, axbоrоtlarga ishlоv berishning yangi texnоlоgiyalari, kоmpyuter tizimlari asоsidagi telekоmmunikatsiyalarning о‘rni va ahamiyatini kо‘rib chiqishni talab etadi. Ayni vaqtda ishlab chiqarish faоliyatining barcha sоhalarini va bizning hayоtimizni ma’lum qismini qurshab оlgan axbоrоt texnоlоgiyalaridan keng fоydalanib kelinmоqda. Bunday texnоlоgiyalarni tadbiq qilish axbоrоtlarni almashish tezkоrligi va saqlanishning ishоnchliligini uni avtоmatik qayta ishlash imkоnini ta’minlaydi, shu bilan birga sezilarli darajada mutaxassisning fikrlash tarzi va kasbiy faоliyat xarakterini о‘zgartiradi. Nutq tinglab tushunilishni talab etadi. Ushbu hodisalar parallel jarayonlar bo‘lib, o‘zaro uzviy bog‘liq va bir-birini to‘ldirib turadi. O'.Hoshimov va I.Yoqubovlar ularni quyidagicha ta’riflaganlar: “Og‘zaki nutqni o‘rgatish tinglab tushunish va gapirishni o‘rgatishni o‘z ichiga oladi. Ular ajralmas qismlardir, shu bois ularni bir-biridan ajratib o‘rgatish qiyin,hattomumkinhamemas”. Shu boisdan, bo‘lajak muhandislarning ingliz tili og‘zaki nutq kompetentsiyasini rivojlantirish dolzarb pedagogik vazifa sifatida qaralmoqda. Ushbu fikr zamonaviy ta’lim va kasbiy 826 tayyorgarlik jarayonining real talablariga asoslanadi. Globalizatsiya va texnologik taraqqiyot hozirgi davrda barcha kasbiy sohalarda, xususan, muhandislik sohasida ham xalqaro hamkorlik vamuloqotnizarur qilmoqda. Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 7,issue1,Aprel 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. Kasbiy faoliyatda muhandislarning ingliz tilida erkin muloqot qilishi, ular uchun xorijiy kompaniyalar, ilmiy markazlar va texnologik loyihalarda ishlash imkoniyatlarini kengaytiradi. Bu, o‘z navbatida, xalqaro darajadagi tajriba almashinuvini tezlashtiradi va professional o‘sishni rag‘batlantiradi. Ingliz tili – global ilmiy til sifatida, innovatsion texnologiyalarni o‘rganish, ularni joriy etish va rivojlantirishda asosiy vosita hisoblanadi. Muhandislar ilmiy adabiyotlarni o‘qish, konferensiyalarda qatnashish, xalqaro loyihalarda ishtirok etish uchun yetarli darajada ingliztilidamuloqotqilaolishishart. Asosiy qism:Bu kompetentsiyani rivojlantirish nafaqat xorijiytillarni o‘rganish darajasida, balki kasbiy ingliz tilini, ya’ni muhandislikka oid texnik terminologiya va so‘zlashuv uslubini o‘zlashtirishni ham nazarda tutadi. Shu sababli, bu vazifa oddiy til o‘qitish emas, balki kasbiy ingliz tiliga integratsiyalashgan o‘qitish tizimini ishlab chiqishni talab qiladi. Matn global va texnologik tendensiyalarni hisobga olgan holda muhandislik ta’limida ingliz tilining ahamiyatini aniq va asosli ravishda ko‘rsatadi. Bu ehtiyojni pedagogik yondashuvlar orqali hal qilish dolzarb vastrategik muhimvazifa sifatidatasvirlangan. Oliy ta’lim muassasalari yangi shakllanayotgan kasbiy talablarga javob beruvchi kadrlar tayyorlash uchun zamonaviy metodik yondashuvlarni ishlab chiqishi zarur. Tizimli va kompleks yondashuv asosida mutaxassisga qo‘yiladigan talablar, shaxsiy va faoliyat yondashuvlari asosida mazmunli, tashkiliy va jarayonli komponentlar aniqlanadi. Oliy ta’lim muassasalari bugungi tez o‘zgarayotgan mehnat bozori talablariga moslashuvchan va raqobatbardosh mutaxassislarni tayyorlashi kerak. Bu esa an’anaviy o‘qitish shakllaridan v