FUTBOLCHILARNI JISMONIY SIFATLARINI TARBIYALASH

Аннотация

Ushbu maqolada futbolchilarni jismoniy tayyorgarligini rivojlantirish va maxsus chidamliligi haqida so‘z yuritiladi. Maxsus chidamlilikning ahamiyati o‘yinning barcha davrlarida, jumladan, oxirgi daqiqalarda ham ma'lum bir tempni ushlab turish qobiliyatida namoyon bo‘ladi. Tadqiqot, sportchilarning anaerobik mexanizmlarni takomillashtirish va chidamlilikni rivojlantirish uchun samarali usullar va optimal mashg‘ulot tartibini aniqlashga qaratilgan. Maqolada yuqori intensivlikdagi mashg‘ulotlar, intervalli va raqobatlab mashq qilish usullari, shuningdek, yosh futbolchilar uchun taklif etiladigan mashg‘ulotlarni organizmning fizyologik xususiyatlari bilan hisoblash zarurligi ta'kidlanadi. Chidamlilik darajalarini o'rganish jarayonida jismoniy, texnik va taktik tayyorgarlik bir-biri bilan bog‘liq holda to'g'ri amalga oshirilishi kerak. Ushbu tadqiqotlar orqali jismoniy sifatlarga e'tibor berish, murabbiy himoyasi va jamoadoshlarning o'zaro munosabatlari kabi omillarni aniqlash orqali futbolchilar uchun ularning sportdagi muvaffaqiyatlarini oshirishga yordam berish maqsad qilingan. Kalit so'zlar: Futbolchilar, Chidamlilik, Jismoniy tayyorgarlik, Mashg‘ulotlar, Texnik harakatlar, Fiziologik omillar, Mashq intensivligi, Yurak urish tezligi, O'yin davomiyligi, Samaradorlik Jismoniy tarbiya va sport bilan ommaviy ravishda shug’ullanish o’sib kelayotgan yosh avlodni har tomonlama rivojlantirishda, sog’lom turmush tarzini shakllantirishda, ularni barkamol inson bo’lib yetishtirishda, qonunbuzarlik va boshqasalbiy illatlardan xalos etishdajismoniy tarbiya va sport asosiy omil bo’lib xizmat qiladi. Shu boisdan yosh voleybolchilarni tarbiyalashda harakatli o’yinlardan foydalanish voleybolchilarni jismoniy sifatlarini to’laqonli amalga oshirishda aloxida axamiyat kasb etadi. Yuqoridagi fikrlarni taxlili shuni ko’rsatadiki, biz tomonimizdan tanlangan yosh futbolchilarning jismoniy tayyorgarligini tarbiyalash mavzusi xozirgi kunda dolzarb masalalardan biri bo’lib hisoblanadi. A.A.Suchilinyosh futbolchilarni maxoratli qilib tarbiyalashda murabbiylardan bolalarda quydagi jihatlarni ko’ra bilish va talab eta olishni e’tirof etadi. Ya’ni, bolalarni kuchli, irodaviy, o’zini tuta bilish mashg’ulotlarda texnik xarakatlarni, mashqlarni astoydil bajarishlari, yuqori darajadagi jismoniy sifatlarga (tezkorlik, chaqqonlik, chidamlilik, tezlik-kuch) ega bo’lish- organizmning sog’lom bo’lishi, o’yinlarda funksional tayyorlarligi a’lo darajada bo’lishini yosh futbolchilarning dastlabki tayyorgarligida mutaxasisslar ko’proq texnik tayyorgarlikka e’tibor berishini ta’kidlaydilar. 731 Mashg’ulotlarda umumiy jismoniy tayyorgarlikka 30-40% vaqt ajratishni ko’rsatilgan. Yu.N.Lopachev shuni e’tirof etadiki, futbolchilarni texnik xarakatlari, jismoniy siftlarni tarbiyalashda, ularning kuchi, yoshi, funksional imkoniyatlarni hisobga olish zarurdir. Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 6,issue2,Aprel 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. Zamonaviy futbol sportchining shaxsiga, uni tayyorgarligiga yuqori talablar qo‘yadi. Tayyorgarlikning takomillashgan shakli, uslubi va vositalarini izlash lozim. Bu, o‘z navbatida, murabbiydan yuqori bilim darajasini,sport mashg‘ulotiga ilmiy yondashishni talab etadi. Futbolchilarni tayyorlash dasturi mashg‘ulot jarayonining ko‘rsatkichlari miqdorini aks ettiruvchi muhim hujjat hisoblanadi. Futbolchilarni tayyorlash dasturiga asoslanib rejalashtirish hujjatlari tuziladi. Yosh futbolchilarning jismoniy tayyorgarligi va uni rivojlantirishda, ularning davrlariga (8-10, 11-12, 13-14, 15-16 yoshli). Ya’ni, yoshlik oraliqlariga e’tibor berilishi kerak. Jismoniy tayyorgarlikning bu vaqtdagi vazifasi avvalo yosh futbolchilarning harakat funksiyalarini (kuch, tezkorlik, chidamlilik, chaqqonlik va epchillik, shuningdek o’z harakatlarini vaqt oralig’ida, havoda va muskullarning zo’r berish darajasiga ko’ra boshqara bilish harakat funksiyasining asosiy komponetlaridir) shakllantirishdan iborat bo’ladi. Harakatlar tezligini tarbiyalashga katta e’tibor berish kerak, chunki bolalik va o’smirlik yoshida ana shu eng muxim jismoniy sifatni tarbiyalash uchun kengimkoniyatlar mavjuddir. Boshlang’ich davrda 8-10 yoshda futbol sport turida bolalarga jismoniy sifatlarni tarbiyalashda, mashqlarni minimal darajada berilishni murabbiylar ta’kidlashgan. Bu yoshda yosh organizmga jismoniy sifatlarni berilishni maksimal darajaga olib chiqish mumkin emas.Ikkinchi davrda yosh futbolchilarning 10-12 yoshda futbol mashg’ulotlarda kuch, tezkorlik, chaqqonlik sifatlarini tarbiyalash mumkindir. Bu yoshda yosh futbolchilarning biologik va anatomik tomondan o’sish davri hisoblanadi. SHuning uchun Ushbu yoshda mashg’ulotlarda jismoniy tayyorgarlikni (kuch, tezkorlik, chaqqonlik) minimal darajadan asta-sekinlik bilan maksimalga yetkazish maqsadga muvofiqdir.Keyingi davrlarda yosh futbolch