BOLALARNI YENGIL ATLETIKAGA TANLAB OLISH TIZMI VA UNGA QO‘YILADIGAN TALABLAR.

Аннотация

Maqolada etno sport turlarining rivojlanishi, ularning madaniy merosni asrash va yosh avlodni tarbiyalashdagi o‘rni tahlil qilinadi. Etno sport milliy qadriyatlarni mustahkamlash, sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish va jismoniy tarbiyani rivojlantirishda muhim omil hisoblanadi. Shuningdek, maqolada etno sport turlarining zamonaviy sport tizimiga integratsiyalashuvi vaularni ommalashtirishbo‘yicha takliflar beriladi. Kalit so‘zlar: Etno sport, milliy sport turlari, madaniy meros, sport tarbiyasi, jismoniy faollik, xalq o‘yinlari, an’anaviy sport, sog‘lomturmush tarzi,yosh avlod tarbiyasi. KIRISH (INTRODUCTION) Yengil atletika — sportning eng qadimiy va ko‘p qirrali turlaridan biri bo‘lib, u insoniyat tarixida muhim o‘rin egallaydi. Maktab va oliy ta’lim muassasalarida yengil atletika yo‘nalishidagi sportchilarni tanlab olish jarayoni esa nafaqat jismoniy kuch va chidamlilikni, balki psixologik tayyorgarlik va ijtimoiy ko‘nikmalarni ham hisobga olishni talab etadi. Bugungi kunda sportchilarni tanlab olish jarayoni ko‘proq ilmiy asoslangan yondashuvlar bilan olib borilmoqda. Yengil atletika musobaqalarida muvaffaqiyatga erishish uchun sportchilarning individual xususiyatlari, dastlabki nazorat va tayyorgarlik tizimi muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, bu jarayonda sportchilarni tanlashda foydalaniladigan metodologiyalar, testlar va baholash mezonlari ham o‘z o‘rnini egallaydi. Maktablarda va sport tashkilotlarida yengil atletikaga oid sportchilarni tanlash tizimi sifatida ilmiy tadqiqotlardan kelib chiqib, jismoniy tarbiya va sport segmentidasamaralistrategiyalarga asoslangan yondashuvlar taklifetiladi. Ushbu maqolada yengil atletikaga tanlab olish tizimini va unga qo‘yiladigan talablarni batafsil ko‘rib chiqamiz. Tanlov jarayonining asosiy bosqichlari, sportchilarni baholash usullari va ularning yutuqlariga qanday ta’sir qilishi haqida ma’lumotlar keltiramiz. Shuningdek, ilgari suriladigan yangi yondashuvlar va metodologiyalar haqida ham fikr yuritamiz, shu orqali sportchilarni tanlashda muhimqo‘llanmalarga ega bo‘lishni maqsad qilamiz. Natijada, maktab va sport muassasalarida yengil atletika sportchilarini tanlab olish jarayoni murakkab va ko‘p qirrali masala bo‘lib, uning samarali amalga oshirilishi sportning rivojlanishigava yangi sport ustalari tayyorlanishiga kattahissaqo‘shishi mumkin. METODLAR(METHODS) 607 Yengil atletikaga tanlab olish tizimida qo‘llaniladigan metodlar zamonaviy sport tadqiqotlari va amaliy tajribalariga asoslangan holda ishlab chiqilgan. Ushbu metodlar sportchilarni tanlash va Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 6,issue2,Mart 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. ularning rivojlanishini baholashda muhim ahamiyatga ega. Quyida yengil atletika sportchilarini tanlovjarayonida qo‘llaniladigan asosiy metodlarbatafsil ko‘rib chiqiladi. Fiziologik baholash metodlari. Bu metodlar sportchilarning jismoniy holatini va tayyorgarlik darajasini aniqlashga qaratilgan. Fiziologik baholash jarayonida: - Jismoniy testlar: Sportchilarni baholash uchun turli xil testlar o‘tkaziladi, masalan, 100 metrga yugurish, 800metrga, 1500metrga, poyga masofalarida. - Chidamlilik testlari: Yerda va suvda chidamlilikni aniqlash usullari qo‘llanadi, masalan, yo‘lakdadavomiy yugurish va aerobik bajarish. - Hisoblagichlar va sensorlar: Sportchilar faoliyatini kuzatish uchun zamonaviy texnologiyalar, asosan, yurak urishinio‘lchash, yuqori intensivlikdagi mashg‘ulotlarni tahlilqilishdaqo‘llaniladi. Psixologik baholash metodlarI. Yengil atletika sportchilari muvaffaqiyatga erishishda nafaqat jismoniy, balki psixologik kuch ham muhim ahamiyatga ega. Psixologik baholash quyidagi usullarbilan amalga oshiriladi: - Vaqtinchalik so‘rovnomalar: Sportchilarning motivatsiyasi, stressga chidamliligi va psixo- emotsionalholatini aniqlash uchun maxsusso‘rovnomalar qo‘llaniladi. -Intervyu: Individual intervyular tashkil etib, sportchilar bilan suhbatlaro‘tkazish orqali ularning fikrlari vahissiyotlarini baholash mumkin. - Psixologik testlar: Ko‘plab psixologik testlar, masalan, stress darajasi va o‘ziga ishonganlikni o‘lchash uchun ishlatiladi. Amaliy ko‘nikmalarni sinovdan o‘tkazish. Sportchilarning texnik ko‘nikmalarini baholash uchun amaliy sinovlaro‘tkaziladi.Bu jarayon davomida: -Yugurish texnikasi: Sportchilarning yugurish uslublari vatexnikasi tahlil qilinadi. - Qobiliyat va ko‘nikmalar: Yengil atletikada har bir sportchining o‘ziga xos qobiliyatlari, masalan, sprinterlar va uzoqmasofalarga yuguruvchilaruchun alohidako‘nikmalar kutiladi. - O‘zaro raqobat: O‘zaro raqobat va doimiy baholash orqali sportchilarning qobiliyatlari aniqlanadi. Statistikaning qo‘llanilishi. Statistik analizlar yengil atletika sportchilarini tanlash jarayonida zarurbo‘lgan ma’lumotlarnito‘plash vatahlilqilish uchun ishlatiladi. Buusul: - Qobiliyatlarni baholash: Olingan ma’lumotlar asos