ALOHIDA TA’LIM EHTIYOJLARI BO’LGAN HAR BIR BOLANING INKLYUZIV TA’LIM OLISH HUQUQINI TA’MINLASHGA QARATILGAN CHORA-TADBIRLARNI AMALGA OSHIRISH

Аннотация

This article ptovides information about thenormative legal documents on ensuring the educational rights ofchildren with special educational needs in theRespublic of Uzbekistan.Also, the introduction of inclusive education into practice,attention to the education of children with disabilities,and the system of education of children with special needs in the system of general education institutions in accordance with thelaware presented. Keywords: Disabled person, human rights, right to education, inclusive education, medical and social expertise, special education, principle, integrated education. Абстрактный: В данной статье представлена ​ ​ информация о нормативных правовых документах по обеспечению образовательных прав детей с особыми образовательными потребностями в Республике Узбекистан. Также представлены внедрение инклюзивного образованиявпрактику,вниманиек образованиюдетей с ограниченнымивозможностями, а также система обучения детей с особыми потребностями в системе общеобразовательных учрежденийвсоответствии сзаконодательством. Ключевые слова: Инвалид, права человека, право на образование, инклюзивное образование, медико-социальная экспертиза, специальное образование, принцип, интегрированноеобразование. Annotatsiya: Ushbu maqola O’zbekiston Respublikasida alohida ta’lim ehtiyojlari bo’lgan bolalarning ta’lim huquqlarini ta’minlash borasidagi normativ-huquqiy hujjatlar haqida ma’lumot beradi.Hamda inklyuziv ta’limni amaliyotga joriy qilinishi,imkoniyati cheklangan bolalarning ta’lim olishiga qaratilgan e’tibor,maxsus yordamga muhtoj bollarni umumta’lim muassasalari tizimidaqonunga muvofiqo’qitishtizimikeltirilgan. Kalit so’zlar: Imkoniyati cheklangan shaxs,inson huquqlari,ta’lim huquqi,inklyuziv ta’lim,tibbiy-ijtimoiy ekspertiza,maxsus ta’lim,tamoyil,integratsiyalashgan ta’lim. Prezidentimizning 13.10.2020-yildagi “Alohida ta’lim ehtiyojlari bo’lgan bollarga ta’lim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi PQ-4860-son qarori qabul qilindi.Hujjat bilan quyidagilar tasdiqlandi;  2020-2025-yillarga xalq ta’limi tizimida inklyuziv ta’limni rivojlantirish konsepsiyasi va 2020-2021-yillarda uni amalga oshirish bo’yicha “Yo’l xaritasi “ tuzildi.Qolaversa,alohida ta’lim ehtiyojlari bo’lgan bolalarning ta’lim olishlarini tashkil etish va ularni reabilitatsiya qilish tiziminitakomillashtirish chora-tadbirlari tashkiletilsin. 378  Konstitutsiyasida belgilangan fuqarolarning ta’lim olishga doir konstitutsiyaviy huquqlarining ro’yobga chiqarilishini ta’minlash,alohida ta’lim ehtiyojlari bo’lgan bolalarning ta’lim olishlari uchun zarur shart-sharoitlar yaratish hamda ularning ta’lim olishlarini tashkil Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 6,issue2,Mart 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. etishda byurokratizm, sansalorlik va boshqa ma’muriy to’siqlarni bartaraf etish,shuningdek, O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “Aholiga sifatli ijtimoiy xizmat va yordam ko’rsatish hamda uning samarali nazorat tizimini yo’lga qo’yish bo’yicha kompleks chora-tadbirlar to’g’risida “2023-yilning 1-iyundagi PF-82-son farmoni ijrosini ta’minlash maqsadida Vazirlar mahkamasi qaror qildi. Bugungi kunda mamlakatimizda alohida ta’lim ehtiyojlari bo’lgan bolalarni ijtimoiy muhofaza qilishni yanada kuchaytirish,ularga hayotda teng imkoniyat va sharoitlar yaratib berish masalasi dolzarb ahamiyatga ega bo’lib qoldi.Muhtaram prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev BMT Inson huquqlari bo’yicha kengashining 46-sessiyasidagi nutqida ham alohida ehtiyojga ega bo’lgan shaxslarning huquqlarini ta’minlashga jiddiy e’tibor qaratishini ta’kidladi.Nogironligi bo’lgan shaxslarning huquq va manfaatlarini himoya qilish kata va ko’pgina omillarga bog’liq masala hisoblanadi.Shu bois jamiyatimizning bir bo’lagi bo’lgan maxsus yordamga muhtoj bolalarni ijtimoiy qo’llab-quvvatlash,ularga ta’lim-tarbiya berish,ularning sog’lom bolalar qatoridan o’rin olib o’z qobiliyati,imkoniyatlarini ko’rsata olishiga,ma’naviy kamolot topishiga sharoit yaratishga kata e’tibor qaratilmoqda.Avvalo, O’zbekiston Respublikasida inklyuziv ta’limni rivojlantirish, alohida ta’lom ehtiyojlari bor bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini takomillashtirish hamda ularga ko’rsatiladigan ta’lim xizmatlari sifatini yaxshilash maqsadidako’lab normativ-huquqiy hujjatlarqabul qilindi. Xususan, 2020-yil 15-oktyabrda qabul qilingan O’zbekiston Respublikasining “Nogironligi bo’lgan shaxslarning huquqlari to’g’risida”gi qonunida nogironligi bo’lgan shaxslarning huquqlarini ta’minlashning huquqiy asoslari mustahkamlangan.Mazkur qonunga ko’ra nogironligi bo’lgan bolalar (bola)-barqaror jismoniy,aqliy,sensor (sezgi) yoki ruhiy nuqsonlari tufayli hayotiy faoliyati cheklanganligi munosabati bilan davlat va jamiyat tomonidan ijtimoiy yordam ko’rsatilishiga hamda o’z huquqlari va qonuniy manfaatlari