INTEGRATSIYA VA INKLYUZIV TAʼLIMNINGMOHIYATI

Аннотация

This article analyzes theessence ofthe concepts ofintegration and inclusiveeducation, their differences and importance in the pedagogical process. The article clearly shows the differences between integration and inclusive education with real-life examples. Every child has theright toeducation, therefore therole ofinclusiveeducation in education is important. Аннотация: В данной статье анализируется сущность понятий интеграции и инклюзивного образования, их различия и значение в педагогическом процессе. В статье наглядно показаны различия между интеграцией и инклюзивным образованием на примерах из реальной жизни. Каждый ребенок имеет право на образование, поэтому роль инклюзивногообразования вобразованииважна. Kalit soʻzlar: taʼlim, integratsiya, inklyuziv taʼlim, maktab, ehtiyoj, bola, alohida ta’lim ehtiyojiga ega bo’lgan bola, sog’lom bola, eshitish qobiliyati zaif, tibbiyot, zamonaviy fanlar, muhit, jismoniy tomondan imkoniyati cheklangan bola, ruhiy tomondan imkoniyati cheklangan bola, ota-ona, oʻqituvchilar, maxsusmetodlar. Keywords: education, integration, inclusive education, school, need, child, child with special educational needs, healthy child, hearing impaired, medicine, modern sciences, environment, physically disabled child, mentallydisabled child, parents, teachers, special methods. Ключевые слова: образование, интеграция, инклюзивное образование, школа, потребность, ребенок, ребенок с особыми образовательными потребностями, здоровый ребенок, нарушение слуха, медицина, современные науки, окружающая среда, ребенок- инвалид,умственно отсталыйребенок,родители,педагоги,специальныеметоды. Rivоjlаnishidа kаmchiligi bo’lgаn bоlаlаrgа inklyuziv tа’lim tizimidа tа’lim bеrish хususiyatlаri kursining mаqsаdi аlоhidа yordаmgа muhtоj bo’lgаn vа sоg’lоm bоlаlаr o’rtаsidаgi to’siqni bаrtаrаf etish, mахsus tа’limgа muhtоj bоlаlаr vа o’smirlаr ehtiyojini qоndirish vа ijtimоiy hаyotgа mоslаshishgа yo’nаltirilgаn hаmdа umumtа’lim jаrаyonigа to’lаqоnli jаlb qilish qo’shishniifоdаlоvchi tа’lim tizimibilаntаnishtirishdаnibоrаt. Ushbu maqola 2020 yi l 23-sentabrdagi “Ta’lim to’g’risidagi qonun”I, O’zbekiston respublikasi Prezidentining 2017 fevraldagi PF-4947-son ”O’zbekiston respublikasini yanada rivojlantirish 419 bo’yicha Harakatlar strategiyasi to’g’risida”, 2019 yil 8-oktabrdagiPF-5847-son “O’zbekiston respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030 yilgacha rivojlantirishkonsepsiyasini tasdiqlash to’g’risida”gi farmonlari, 2018 yil 5 iyundagi PQ-3775-son “Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim sifatini oshirish va ularning mamlakatda amalga oshirayotgan keng qamrovli islohotlarda faol Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 6,issue2,Mart 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. ishtirokini ta’minlash bo’yicha qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida” qarorlari hamda mazkur faoliyatga tegishli me’yoriy-huquqiy hujjatlarda belgilangan vazifalarni amalga oshirishda muayyan darajada xizmat qiladi. Integratsiya nima? Inklyuziv talʼlim-chi? Avvalo, ushbu savollarga javob topib olsak. “Integratsiya”tushunchasi lotincha“integratio” “yaxlit”, “toʻldirish” soʻzlaridan kelib chiqqan boʻlib, taʼlim jarayonida turli fanlar, metodlar va texnologiyalarni birlashtirish orqali yaxlit va samarali oʻqitish tizimini yaratish hisoblanadi. Tairov Sherzod oʻz maqolalarining birida “ integratsiya fan va ularning tarmoqlanishini tabaqalanishini, bilim hajmining ortib borishi va zamonaviy fanlar va ularga qoʻyiladigan talablar bilan dielektik qarama-qarshilik fonida vujudga kelgan”. Bundan maʼlumki, ingetratsiya nafaqat bir soha, balki umumiy barcha fanlarga ularni bir-biriga bogʻlab oʻrgatilishini ham anglatadi. Integratsiya tushunchasini chuqur oʻrganadigan boʻlsak, Dalnning tushuntirib berishicha, integratsiya tushunchasi tizimlar nazariyasi tushunchasi sifatida koʻrib chiqilib, alohida differensial qismlarning butun boʻlgan holati va bu holatga keladigan jarayon deb hisoblaydi. Yana Kondakov ham “ bir butunlikka birlashish, har qanday elementlarning birligi, har qanday birlikni tiklash” deb taʼrif beradi. Bundan koʻrinib turibdiki, integratsiya alohida qismlarnibirbutunga qaytarish qobiliyatiga ega. Endi esa integratsiyaga taʼlimning boshqa bir tomonidan qaraymiz, bu turli tizimlar, shaxslar va guruhlarning yagona muhitda uygʻunlashuvi yoki birgalikda faoliyat yuritish jarayonidir. Taʼlim sohasidagi integratsiya degada, turli ehtiyoj va qobiliyatga ega boʻlgan oʻquvchilarni bitta tizimda birlashtirish tushuniladi. Mana masalan, tugʻma eshitish qobiliyati zaif boʻlgan bolaning umumiy maktabga chiqishi integratsiya jarayoni hisoblanadi.Integratsiya jarayonida oʻqituvchilar maxsus ehtiyojga muhtoj boʻlgan bola uchun hech qanday alohida taʼlimni yoʻlga qoʻymaydi, yaʼni darslar bola kelmasdan oldin qanday oʻtilgan boʻlsa, keyin ham shunday davom etaveradi. Bu jarayon maxsus ehtiyojga muhtoj