Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
O'ZBEK ADABIYOTIDA JADIDCHILIK HARAKATI VA UNING TA'SIRI
Qo`ldosheva Sevinch
Современная наука и исследования · 4 · 2025
Аннотация
This article discusses the Jadidism movement that emerged in Uzbekistan in the early 20th century and its influence on Uzbek literature. The Jadid movement, which arose during the period of colonial policy and social reforms, was a crucial phase of national awakening and introduced new directions in the development of Uzbek literature. The article analyzes the main ideas of Jadidism and its impact on literature, particularly the promotion of enlightenment, science, national consciousness, and patriotism in literary works. It also highlights prominent representatives of Jadid literature — such as Abdulla Avloni, Mahmudkhoja Behbudi, Fitrat, and Cholpon — and explores the social significance of their 1 32 3 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ works and their role in societal change. The movement not only contributed to the progress of Uzbek literature but also played a major role in the cultural and educational revival of the entire region. Although it was suppressed during the Soviet era and forgotten for many years, the heritage of Jadidism was revived in the years of independence and remains highly relevant today. Keywords: Jadidism, Uzbek literature, enlightenment, science, national consciousness, patriotism, pedagogy, social reforms, Abdulla Avloni, Mahmudkhoja Behbudi, Fitrat, Cholpon, new ideas, justice, social change. ДЖАДИДСКОЕ ДВИЖЕНИЕ И ЕГО ВЛИЯНИЕ НА ЛИТЕРАТУРУ УЗБЕКИСТАНА Аннотация. Данная статья посвящена джадидистскому движению, возникшему в начале ХХ века в Узбекистане, и его влиянию на узбекскую литературу. Джадидизм стал важным этапом национального возрождения в период колониальной политики и социальных реформ, принеся новые направления в развитие узбекской литературы. В статье анализируются основные идеи джадидистского движения, его воздействие на литературу, а также идеи просвещения, науки, национального мышления и патриотизма, отражённые в произведениях. Особое внимание уделено представителям джадидистской литературы — таким писателям, как Абдулла Авлоний, Махмудходжа Бехбудий, Фитрат, Чулпон, и социальному значению их произведений, влиянию на происходящие в обществе изменения. Джадидизм внёс огромный вклад не только в развитие узбекской литературы, но и в культурное пробуждение всего Узбекистана. В советский период это движение подвергалось репрессиям и было забыто, однако в годы независимости его наследие было восстановлено, и сегодня его идеи имеют актуальное значение. Ключевые слова: джадидизм, узбекская литература, просвещение, наука, национальное мышление, патриотизм, педагогика, социальные реформы, Абдулла Авлоний, Махмудходжа Бехбудий, Фитрат, Чулпон, новые идеи, справедливость, изменения в обществе. ХХ asr boshlarida Turkiston hududida mustamlakachilik siyosati kuchayib, ijtimoiy- siyosiy hayotda katta o'zgarishlar ro'y berdi. Ви davrda yangi g'oyalar, ilmiy va madaniy islohotlar zaruriyatga aylandi. Shunday sharoitda jadidchilik harakati paydo bo'ldi. 1 32 4 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Jadidchilik harakati O'zbekistonda milliy uyg'onishning boshlanishi bo'lib, uning vakillari xalqni ta'lim, ma'rifat, va zamonaviylikka chaqirdilar. Jadidchilik, o'z navbatida, o'zbek adabiyotining yangi bosqichga o'tishini ta'minladi. U yoshlarni ilm olishga, yangi fikrlarga ochiq bo'lishga undadi va jamiyatda ma'rifatli, rivojlangan avlodni tarbiyalashni ko'zladi. Jadidchilik Harakati va Uning O'ziga Xosligi Jadidchilik harakati XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Turkiston hududida kuchaygan mustamlakachilik davrida vujudga keldi. "Jadid" so'zi arab tilidan tarjima qilganda "yangi" degan ma'noni anglatadi. Jadidchilik harakatining asosiy g'oyasi - jamiyatda o'zgarishlar yaratish, xalqni ilm-fan, ma'rifat va taraqqiyot sari undash edi. Jadidchilik, o'zining barcha yangi g'oyalari bilan, ta'lim va madaniyatda islohotlar o'tkazishni, xalqni savodli va ma'rifatli qilishni, shuningdek, mustamlakachilik va an'anaviy to'ntarishlardan qutulishning yagona yo'li sifatida taqdim etdi. Jadidchilik harakati, shuningdek, yoshlarni tarbiyalashda milliy til va madaniyatni avvalambor ulug'lashga asoslanar edi. Jadid Adabiyoti va Uning Vakillari Jadidchilik harakatining eng muhim vakillari, albatta, o'zbek adabiyotining rivojiga beqiyos ta'sir ko'rsatgan adiblar bo'ldi. Ulardan ba'zilari o'z asarlarida faqatgina yangi g'oyalarni ilgari surish bilan cheklanmay, balki ijtimoiy hayotni ham tahlil qilganlar. Jadid adabiyotining asosiy vakillari — Abdulla Avloniy, Mahmudxo'ja Behbudiy, Fitrat, Munavvar Qori, Cho'lpon kabi adiblar bo'lgan. Abdulla Avloniyning "Turkiy Guliston" asari, ayniqsa, jadidchilikning ma'rifiy va axloqiy asoslarini ifodalaydi. Bu asarda Avloniy, milliy o'zlikni anglash, ilm-fanga intilish va axloqiy tarbiya masalalariga alohida e'tibor qaratgan. Avloniyning asari yangi ta'lim va madaniyatni xalq oras
Доказательный фрагмент
«This article discusses the Jadidism movement that emerged in Uzbekistan in the early 20th century and its influence on Uzbek literature.»
Образец извлечения
Демо-превьюThis article discusses the Jadidism movement that emerged in Uzbekistan in the early 20th century and its influence on Uzbek literature. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- Jadidism, Uzbek literature, enlightenment, science, national consciousness, milliy tafakkur, Abdulla Avloniy, Mahmudxo'ja Behbudiy, Fitrat, Cho'lpon, ijtimoiy islohotlar, jamiyatdagi o'zgarishlar., ilm-fan, vatanparvarlik, Jadidchilik, pedagogika, adolat, o'zbek adabiyoti, ma'rifat, yangi g'oyalar
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Магистерские диссертацииЮлдашев Ж.Х2014