TALABALARNING KASBIY-AMALIY JISMONIY TAYYORGARLIK MUAMMOLARI

Аннотация

The professional and practical physical training of students is presented as an educational process that enhances the individuality of motor skills and abilities, physical capabilities, anddirectly orindirectly related professional aptitude. Keywords: Physical education, professional and applied physical training, professional activity, professional qualities, professional competence, physical fitness. Аннотация: Профессионально-прикладная физическая подготовка студентов рассматривается как образовательный процесс, обогащающий индивидуальные двигательные навыки и умения, физические способности и непосредственно или косвенно связанную снимипрофессиональную пригодность. Ключевые слова: Физическая культура, профессионально-прикладная физическая подготовка, профессиональная деятельность, профессиональные качества, профессиональная компетенция,физическая пригодность. Kirish. Ma’lumki, kasbiy mehnatning ko‘pchilik turlarini natijaviyligi, boshqa masalalar bilan bir qatorda, inson organizmga kasbiy faoliyat va uning sharoitlari tomonidan qo‘yiladigan talablarga ma’lum darajada adekvat bo‘lgan jismoniy mashqlar bilan tizimli shug‘ullanish yo‘li bilan dastlab o‘zlashtiriladigan maxsus jismoniy tayyorgarlikka bog‘liq. Ushbu bog‘liqlik, individni hayot faoliyati jarayonidagi jismoniy va umumiy rivojlanishini har xil tomonlarini o‘zaro harakatlanish qonuniyatlari (xususan, u yoki bu faoliyatga surunkali adaptatsion samaralarni o‘zaro ta’siri, trenirovka qilganlikni olib o‘tilishi, mashg‘ulot va kasbni o‘zlashtirilishi jarayonida egallanadigan va takomillashtiriladigan harakat malakalari va ko‘nikmalarini o‘zaro ta’siri qonuniyatlari) to‘g‘risidagi chuqurlashadigan tasavvurlar nuqtai nazaridan ilmiytushuntiriladi[2,18]. Jismoniy tarbiyani mehnat faoliyati amaliyoti bilan organik bog‘liqligi tamoyili kasbiy-amaliy jismoniy tayyorgarlikda aniq gavdalanadi. Ushbu tamoyil jismoniy tarbiyaning barcha ijtimoiy tizimiga tarqalsa hamki, u, aynan kasbiy-amaliy jismoniy tayyorgarlikda o‘zining spetsifik ifodasini topadi. Kasbiy-amaliy jismoniy tayyorgarlik (KAJT), jismoniy tarbiyaning o‘ziga xos turi sifatida, ixtisoslashtirilgan jismoniy tarbiyani tanlangan kasbiy faoliyatda ta’minlanishini pedagogik yo‘naltirilgan jarayoni sifatida ifodalanadi. Boshqacha aytganda, bu, asosida kasbiy foydali bo‘lgan harakat malakalari va ko‘nikmalarining individual fondini, jismoniy qobiliyatlarni va u bilan bevosita yoki bilvosita bog‘liq bo‘lgan worldlyjournals.com ILMIY TADQIQOTLAR VA ULA2R23NING YECHIMLARI JURNALI JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS VOLUME 4, ISSUE 02, APREL 2025 WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI kasbiy yaroqlilikniboyitadigan ta’limjarayonidir. Hozirgi vaqtda, davlatimiz tomonidan jismoniy tarbiyani rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. O‘zbekiston Respublikasini 2015-yil 4-sentabrdagi “Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida”gi 394-sonli Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Aholi jismoniy tayyorgarlik darajasini baholash tizimini joriy etishning tashkiliy chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2021-yil 16-iyundagi PQ-5148-son qarori, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 30- oktabrdagi “Sog‘lom turmush tarzini keng tatbiq etish va ommaviy sportni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni, sog‘lom turmush tarzini shakllantirish bo‘yicha maqsadga yo‘naltirilgan ishni tashkil qilish va amalga oshirishga, iqtidorli yosh sportchilarni saralash bo‘yicha ishlarni tizimli tashkil qilishga hamda jismoniy tarbiya va sportni yanada rivojlantirishgayo‘naltirilgan. Oliy ta’limning asosiy vazifasi – yuqori malakali mutaxassisni bo‘lajak kasbiy faoliyatga tayyorlashdan iborat. Mutaxassislarning fikriga ko‘ra, bitiruvchi bakalavrlar mehnat faoliyatining yangi sharoitlariga kelishganida qiyinchiliklarga uchramoqdalar. Bu, oliy ta’lim muassasasida kasbiy muhim bo‘lgan sifatlarni rivojlantirish imkonibo‘lmaganligi natijasi bo‘lishimumkin[1, 25]. Dolzarbligi. Mustaqillik yillarida mamlakatmiz korxona va muassasalariga yangi raqamli texnologiyalarning kirib kelishi tufayli, kasbiy yo‘nalganlikka ega bo‘lgan jismoniy tarbiya yanada dolzarb bo‘lmoqda. Hozirda, ishlab chiqarish tomonidan bitta funksiyani bajaridagan mutaxassis emas, balki bir qator funksiyalar va lavozim vazifalarini bajara oladigan, jismoniy va kasbiy muhim sifatlar majmualariga ega bo‘lgan universal mutaxassislar talab qilinmoqda [2, 74]. Bunday kadrlarni tayyorlashda kasbiy yo‘nalganlikka ega bo‘lgan jismoniy tarbiya katta rol o‘ynaydi. Jismoniy ishchanlik qobiliyati, turli kasalliklarga chidamlilik, diqqatni jamlash, asab tizimining kuch, umumiy chidamlilik, ko‘ruv xotirasi, mo‘ljalga olish, tashkilotchilik qobiliyati, mustaqillik – bular, bo‘lajak mutaxassislargazarur bo‘lgan kasbiy muhim sifatlarhisoblanadi [3,58]. Shunday qilib, davlat ta’lim standartlaridagi kasbiy kompetensiyalarni hisobga olgan holda, zamonaviy adabiyotlarda oziq-ovqat texnologiyasi yo‘nalishi bakalavrlarida jismoniy sifatlarni majmuaviy rivojlantirish