BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINING JISMONIY SIFATLARINI TARBIYALASHDA AYLANMA TRENIROVKA METODI

Аннотация

В данной статье исследовано приоритетное направление использования метода круговой тренировки в совершенствовании физических качеств учащихся начальных классов.Приведены сведенияоб эффективномиспользовании упражнений для физического,умственного ифизиологического развития учащихся младших классов. Ключевые слова: Физические качества, спорт, физическое здоровье, быстрота, выносливость, гибкость, ротационный метод тренировки, координация-движение, способности. Kirish. Dunyoning barcha davlatlarida o‘quvchi yoshlar orasida sog‘lomlashtirish masalasiga katta e’tibor qaratilmoqda. Biroq so‘nggi yillarda o‘sib kelayotgan yosh avlodning jismoniy rivojlanishi hamda jismoniy tayyorgarlik holati pasayib borishi kuzatilmoqda. Buning asosiy sabablaridan biri umumta’lim maktablaridagi jismoniy tarbiya jarayonining past samaradorligi, jumladan, jismoniy tarbiya darslarida o‘quvchilarning jismoniy holatiga nisbatan individual yondashuvning yetarli darajada olib borilmayotganligi hisoblanadi. Jismoniy tarbiya va sport faoliyati ko‘pgina maktab o‘quvchilari uchun salomatlikni saqlash va mustahkamlashda hamda jismoniy tayyorgarlikni oshirishdazarur ehtiyojga aylanmagan. Respublikamizda jismoniy tarbiya o‘quv mashg‘ulotlarini tashkil qilish va o‘tkazishni takomillashtirish masalalariga katta e’tibor qaratilmoqda, biroq ilmiy-uslubiy adabiyotlarda bolalarda koordinatsion qobiliyatini shakllantirish hamda bolalar organizmi shakllanishining turli yosh davrlarida uni takomillashtirish xususiyatlari yetarlicha yoritilmagan. Mamlakatimiz ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan islohatlar tufayli o‘sib kelayotgan yosh avlodning jismoniy rivojlanishi va malakalarini shakllantirish hamda barkamol shaxsni tarbiyalash uchun barcha shart sharoitlarni tubdan yaxshilash, ilg‘or xorijiy tajribalar asosida umumta’lim maktabida ta’lim sifatini oshirish uchun salmoqli ishlar amalga oshirilib kelinmoqda. Yuqorilardan kelib chiqib, koordinatsion qobiliyatni shakllantirish uchun maktablarda jismoniy tarbiya darslarining o‘quv jarayonida ilmiy asoslangan holda yangi texnologiyalardan foydalanish zaruriyati paydo bo‘lmoqda. Keyingi vaqtlarda bir qancha olimlar tomonidan maktab yoshidagi bolalarning harakat faolligini oshirish muammolari tadqiq qilinmoqda. Ushbu ishda Bogen M. M., Germanov G.N., Zemsova I. I., Ignatov S.N.,Imas E., Mingazova Y.G., Mixaylov N.G., Muxanova N.V., worldlyjournals.com ILMIY TADQIQOTLAR VA ULA2R19NING YECHIMLARI JURNALI JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS VOLUME 4, ISSUE 02, APREL 2025 WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI Sokolov E.S., Solodkov A.S. kabi mualliflarning ishlari o’rganildi. Bolalarning jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarida koordinatsion qobiliyatini shakllantirish masalalari O‘zbekistonlik olimlardan Z.S. Artiqov, M.A. Aslanova, B.G‘. Boybobayev, F.A.Kerimov, R.S.Salomov, T.S. Usmonxodjayev, N.K.Ro‘zmetovlar ishlarida, shuningdek, bolalik yoshida koordinatsion qobiliyatni shakllantirishda tayanch-harakat apparatining anatomik, fiziologik va funksional xususiyatlari R.D.Xalmuhamaedov, D.D. Sharipova, A.K. Eshtayev va boshqa olimlarning ilmiy izlanishlaridao‘zaksini topgan. Jismoniy tarbiya jarayonida hal qilinadigan asosiy vazifalardan biri insongaxos jismoniy sifatlarni to‘laqonli rivojlanishinita’minlashhisoblanadi. Jismoniy sifatlar deb, insonning jismoniy faolligi shakllanishidagi maqsadli harakat faoliyati zamiridagi (irsiy) tug‘ma morfofunksional sifatlarga aytiladi. Asosiy jismoniy sifatlarga mushaklarkuchi, tezkorlik,chidamlilik, egiluvchanlik va epchillik kiradi[5]. Jismoniy sifatlarning dinamik o‘zgarishlariga xos “rivojlanish” va “tarbiya” kabi atamalar ishlatiladi. Rivojlanish atamasi jismoniy sifatlarni tabiiy o‘zgarishini tavsiflasa, tarbiya atamasi jismoniy sifat ko‘rsatkichlarining o‘sishiga faol vayo‘naltirilgan ta’sirini nazarda tutadi. Zamonaviy adabiyotlarda “jismoniysifatlar” va“jismoniy(harakat) qobiliyatlar” atamalaridan foydalaniladi. Ammo ularning ma’nolari birxilemas. Harakat qobiliyatlarini umumiy ko‘rinishdainson harakat imkoniyatlarini aniqlovchi yakkaxususiyatlar deb tushunishmumkin [3]. Inson harakat qobiliyatlarining asosinijismoniy sifatlar, shakllanishi harakat ko‘nikma va malakalar tashkil qiladi. Harakat qobiliyatlariga kuchlilik, tezkorlik, tezkor-kuch, koordinatsion-harakat qobiliyatlari, umumiy va maxsus chidamlilik kiradi. Har bir insonda harakat qobiliyatlari o‘zgacha rivojlangan. Qobiliyatlarning turlicha rivojlanish asosida xilma- xiltug‘ma(irsiy) anatomik-fiziologik belgilarierarxiyasi yotadi: - miya va asab tizimining anatomik-morfologik xususiyatlari (asab jarayonlari xususiyatlari - kuch,harakatchanlik, vazminlik;po‘stloq tiziminingyakka variantlari); -fiziologik xususiyatlar (yurak-qon tomir, nafas tizimlariningxususiyatlari); -biologik (biologik oksidlanish,moddalar almashinuvi, mushak qisqarishlari quvvatiga xos)xususiyatlar; -tanatizimiga xos xususiyatlar (tana uzunligi vaog‘irligi, mushak vayog‘ to‘qimalari massasi); -xromosomalar (genlar)gaoidxususiyatlar.