GLOBALIZATSIYA VA ERGONIM YARATISH: O‘ZBEK VA INGLIZ TILLARIDA BREND NOMLARINI SHAKLLANTIRISHGA QIYOSLI YONDASHUV

Аннотация

Zamonaviy davrda globalizatsiya jarayoni brend nomlari (ergonimlar)ni yaratishga katta ta’sir ko‘rsatmoqda. Bu holat til strukturasi va madaniy qarashlarda sezilarli o‘zgarishlarni yuzaga keltirmoqda. Ushbu tadqiqot o‘zbek va ingliz tillarida brend yaratish jarayonini qiyosiy tahlil qilish orqali global kuchlarning nomlash amaliyotiga qanday ta’sir qilayotganini o‘rganishga qaratilgan. Fonologik, morfologik va semantik xususiyatlar tahlili asosida turli sohalarga oid 100 ta brend nomi (50 o‘zbekcha va 50 inglizcha) tahlil qilindi. Natijalarga ko‘ra, o‘zbek brendlari ingliz tilidan o‘zlashgan va aralash shakllarni ko‘proq qo‘llay boshlagan, ammo tilga xos tovush uyg‘unligi va agglutinativ tuzilma hanuzgacha saqlanib qolmoqda. Ingliz brendlari esa qisqaligi, esda qoluvchanligi va global bozorga mosligi bilan ajralib turadi. Tadqiqot til, identitetva tijorat o‘rtasidagi bog‘liqlikni yoritibberadi. Kalit so‘zlar: globalizatsiya, brend nomlash, ergonim, o‘zbek tili, ingliz tili, tilshunoslik, onomastika, tovushuyg‘unligi, marketing, madaniy o‘zigaxoslik. Kirish: Hozirgi kunda dunyo tobora bir-biriga chambarchas bog‘lanib borayotgan bir paytda, globalizatsiya faqat iqtisodiyot sohasida emas, balki til muhitida ham katta o‘zgarishlarga sabab bo‘lmoqda. Ayniqsa, korxonalar va mahsulotlar uchun tanlanadigan nomlar, ya’ni ergonimlar, nafaqat biznesningtanilishi,balki ularning bozordagi raqobatbardoshligini ham belgilab beradi. Ushbu tadqiqot o‘zbek va ingliz tillarida brend nomlari qanday shakllanishini tahlil qilish orqali, global omillar va mahalliy tillar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirni o‘rganadi. O‘zbek tili bilan ingliz tili tuzilma va madaniyat jihatdan mutlaqo turlicha tizimlarga ega bo‘lganligi bois, ularning brend yaratishdagi yondashuvlari qiyosiy tahlil qilish uchun ayni muddao hisoblanadi. Ingliz tilining dunyo miqyosida lingua franca (umumiy aloqa tili) sifatida kuchayib borayotganligi, albatta, o‘zbektilidayaratilayotgan brendlar tarkibida ham aks etmoqda. Tadqiqot metodikasi: Ushbu ilmiy ishda globalizatsiyaning o‘zbek va ingliz tillarida brend nomlarini shakllantirishga qanday ta’sir qilayotganini aniqlash uchun qiyosiy va sifatli tadqiqot yondashuvi qo‘llanildi. O‘zbek tili — agglutinativ turkiy til, ingliz tili esa analitik german tillaridan biri bo‘lganligi sababli, ularning ergonim yaratishdagi farqlarini solishtirish ilmiy ahamiyat kasb etadi. Tadqiqotning asosiy tahlil ob’ekti sifatida brend nomlari tanlandi. Ular til va madaniyatlararo almashinuvning yorqin namunasi sifatida ko‘rib chiqildi. Nomlar fonologik (tovushlar tizimi), morfologik (so‘z yasash) va semantik (ma’no) darajalarda o‘rganildi. Shuningdek, xalqaro bozorta’siri ostidanomlarqanday shakllanishi tahlilqilindi. Tadqiqot uchun 100 ta brend nomidan iborat korpus tuzildi: 50 tasi o‘zbek tilida, 50 tasi ingliz tilida. Oziq-ovqat, texnologiya va moda sohalaridan tanlangan brendlar orqali global va mahalliy omillarning turli yo‘nalishlarda qanday aks etishi ko‘rsatib berildi. Ingliz brendlari Amerika Qo‘shma Shtatlari patent va savdo belgilar ro‘yxatidan, mashhur global nomlar asosida tanlab olindi. Faqat faol va tasdiqlangan nomlar tahlilga kiritildi. O‘zbekcha brendlar esa mahalliy bozorda yaratilgan yoki xorijiy elementlar asosida moslashtirilgan nomlar sifatida aniqlanib, lotin yozuvida transliteratsiya qilindi. Har bir nom soha bilan bog‘langan holda jadvalga kiritilib, keyinchalik fonologik, morfologik vasemantik tahlil uchun tayyor holga keltirildi. worldlyjournals.com ILMIY TADQIQOTLAR VA ULA2R75NING YECHIMLARI JURNALI JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS VOLUME 4, ISSUE 02, APREL 2025 WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI Tahlil usullari: Yig‘ilgan brend nomlari uch asosiy tilshunoslik mezoniga ko‘ra tahlil qilindi: fonologiya, morfologiya va semantika. Fonologik tahlilda so‘zlarning tovush tuzilishi — bo‘g‘inlar soni, unli va undoshlarning joylashuvi, hamda tilga xos tovush qonunlariga (masalan, o‘zbektilidaunli tovushuyg‘unligi)qanchalik mos kelishitekshirildi. Morfologik tahlilda esa so‘zlarning qanday yasalgani o‘rganildi — bu yerda so‘z qo‘shish, affikslar qo‘llash, ingliz tilidan o‘zlashmalar, yoki butunlay yangi so‘z yasash kabi usullar tahlil markazida bo‘ldi. Semantik tahlilda esa brend nomlarining ma’nolari turlarga ajratildi: masalan, tavsiflovchi (masalan, “FreshMilk”), ramziy (masalan, “Nike”), yoki ixtiro qilingan (masalan, “Kodak”) shakllar. Har bir brend nomi oldindan belgilangan tilshunoslik mezonlari asosida alohida kodlangan. Bu mezonlar onomastika (nomshunoslik) va leksikologiya sohalariga oid standartlardan moslashtirildi. Namuna: O‘zbekcha namunalar o‘zimizda ishlab chiqilgan brendlar (“SomsaUz”) va xorijiy ta’sirga ega bo‘lgan (“TechBit”) nomlardan iborat edi. Inglizcha namunalar esa dunyo miqyosida mashhur brendlar (“Apple”) hamda global auditoriyaga ega kichik kompaniyalar (“Nexlify”) nomlaridan tuzildi. Tanlangan uchta soha — oziq-ovqat, texnologiya va moda — globalizatsiyadan eng ko‘p ta’sirlangan soh