ELEKTR ENERGIYASI TEJAMKORLIGI

Аннотация

Increasing the efficiency of electrical energy in today's industries and enterprises and preventing waste in it is one of the biggest problems facing us all. In the use of electrical energy in enterprises and buildings, achieving good results by spending less electrical energy is also considered to be an increase in efficiency. The concept of energy efficiency is reflected in all sectors, and this article examines the problem of economical use of electrical energy in some sectors. Kalit so‘zlar: energiya sarfi, elektr energiyasi, sex normasi, sanoat korxonalari, energiya samaradorligi, mahsulot . Hozirgi kunda ishlab chiqaruvchi korxonalarda elektr energiyasidan foydalanish va uning tejamkorlik bilan ishlatish elektr energiya samarodorligini oshirishga hizmat qiladi. Hamda korxona uchun hisobiga moddiy zarar yetkazmaslik uchun mahsulotga to‘g‘iri keluvchi elektr energiya sarfi va elektr energiyasi sarfini me‘yoriy tushunchasini anglab olishimiz kerak. Korxonada ishlab chiqrilayotgan bitta mahsulot uchun ketadigan elektr energiyasini solishtirma sarfi bu — ma'lum bir mahsulot ishlab chiqarishda mahsulotga sarf bo'lgan elektr energiya bo'lib uquyidagicha aniqlanadi; d=W/A W -mahsulot ishlabchiqarishda sarf bo'igan elektrenergiya; A- ishlab chiqarilgan mahsulotlarsoni; Elektr energiya sarfi me‘yori – o‘rtacha hisoblanadigan me‘yoriy ko‘rsatkich bo‘lib, odatda energiya sarfini tekshirish , tahlil qilish va tejalgan energiya uchun rag‘batlantirish uchun ishlatiladi. Mahsulotni ishlab chiqarishda sariflanadigan elektr energiyasini hisoblash texnalogik norma hisoblanadi. Texnoiogik normalar ma‘lum bir sexda , korxonada iste‘mol qilinayotgan elektr energiya sarfini nazorat qilish uchun xizmat qiladi. Sex normasi bu - ishlab chiqarilayotgan mahsulot birligiga o'rnatiladigan norma hisoblanadi. Bu norma tarkibiga butun bir ishlab chiqarish jarayoni bo‘yicha sarf bo‘ladigan elektr energiya, sexni yoritishga ketadigan elektr energiya va shu bilan birga sexni ichki tarmoqlaridagi isroflar kiradi. Sex normalari esa aynan shu sexda iste‘mol qilinadigan elektr energiya sarfini bilish worldlyjournals.com ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS VOLUME 4, ISSUE 02, APREL 2025 WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI uchun kerak bo‘ladi va bu normalar umuman zavod normalarini ishlab chiqishda qo‘laniladi. Umumiy qilib aytganda zavod normasi - har bitta mahsulot birligiga o'rnatiladi. Bu esa zavodni ishlab chiqarish uchun sarf bo‘lgan elektr energiyani va barcha ishlab chiqarilayotgan mahsulotni xomashyo shaklidan mahsulot shakliga yetgunigacha bo‘lgan sarflarni hamda barcha elektr tarmoqlardagi isroflarni o’z ichiga oladi. Ma‘lum bir sex yoki ishlab chiqarish korxonasini elektr energiya sarfini meyorlash masalalari ko'rilayotganda undagi mavjud elektr energiya sarfi hisobga olinadi ,boshqa korxonaning elektr energiya sarfi esa hisobga olinmaydi. Boshqa korxona uchun esa albatta qaytadan elektr energiya sarfi me‘yor ko‘rsatkichlari o'rnatilishi kerak. Ishlatilayotgan elektr energiyasi va ishlab chiqarilayotgan mahsulot birligiga to'g'ri keladigan elektr energiyasining solishtirma sarf ko'rsatkichlarini aniqlashda energetik va texnologik faktorlar ham hisobga olinadi. Ularning hisobga olinishi natijasida hisobning aniqligi oshiriladi va aniqlanayotgan me‘yoriy ko'rsatkichlar parametrlari hamda o'rnatilgan me‘yoriy ko’rsatkichlar parametrlari bilan solishtirilganda ularning o'rtasidagi xatolikni real darajada bolishiga erishiladi. Bunday natijaga umumzavod, umumsex va shu bilan birgalikda texnologik pog’onalarda me‘yor ko’rsatgichlarini aniqlash orqali erishiladi. Ular uch pog'onadan iboratdir. -umumzavod pog’onasida barcha elektr iste‘mollari hisobga olinadi, ya‘ni asosiy hamda ishlab chiqarish sexlarining elektr energiya istemoli, isitish, sovitish umuman olganda ehtiyoji uchun iste‘mol qilinadigan energiyaning barchasi ,shu bilan birga isrof bo’layotgan energiya miqdori aniqlanib, korxonada ishlab chiqarliayotgan mahsulotga nisbatiga olinadi . Bu orqali umumiy korxona bo'yicha yagona me‘yor ko'rsatkichi aniqlanadi va u quyidagicha bo’ladi; d =( W + W + W )/A zav sex umumzavod pst zavod W -korxonadaumumiysarf bo’ladigan elektr energiya miqdori,(kV*soat) umumzavod W —asosiy vayordamchi sexlami elektrenergiya iste‘mol,(kV*soat) sex W -elektr tarmoqlaridagi elektrenergiya isrofi ,( kV*soat) pst A -ishlab chiqariiayotgan mahsulothajmi; zavod Sanoat korxonalarida elektr energiya iste‘moli bir tekis emas, ya‘ni mahsulot ishlab chiqarishga bo'igan talabni o'zgarishiga qarab, texnoiogik jarayonlaga qarab doimiy o'zgarib turadi va bir nechta faktorlarga doimiy ravishda bog’liqdir. Ana shunday o'zgarishlarni hisobga olish albatta me'yoriy ko'rsatgichlarni aniqlashdagi hisob aniqligini oshiradi. Strukturaning ikkinchi pog'onasida korxona bo'yicha sex iste‘mol qilayotgan elektr energiya iste‘molini me‘yorlash masalaiari kо‗rib chiqiladi . Bu yerda asosiy urg'u sexning o’z ehtiyojlari uchun ist