O’ZBEKISTONDA ZAMONAVIY MENEJER MODELINI YARATISH MASALALARINING O’RNI VA AHAMIYATI

Аннотация

Ushbu maqolada bugungi kun zamon talablaridan kelib chiqqan holda O`zbekistonda menejment sohasining holati, tadbirkorlikda zamonaviy menejmentni joriy etish muammolari va istiqbollari yoritilgan.Shuningdek, tez o’zgaruvchan texnologik muhit va iqtisodiyotning raqamli transformatsiyasi sharoitida zamonaviy menejer qanday bo’lishi kerak, uningvakolati nimalardan iborat vaunga qo’yiladigan talablar to’g’risidagi ma’lumotlaryoritilgan. Kalit so’zlar: menejment, menejer, rahbar, faoliyat, ijodkorlik, innovatsiya,raqamli iqtisodiyot,ma’suliyat, tizim, tashabbus. Kirish. Menejer - bu maxsus tayyorgarlik ko’rgan, boshqarishning sir-asrorlari, qonun-qoidalarini puxta egallagan malakali mutaxassisdir.Kompaniya, firma, korxona, bank, moliya muassasalarining ijroiya hokimiyatiga ega bo’lgan boshqaruvchi, direktor, rahbar, mudir, ma'muriy boshqaruvchilar menejerlar deb yuritiladi. Boshqaruv funksiyalarini bajarishda va jamoat ishlab chiqarishida zamonaviy menejer quyidagi xislatlarga egabo’lishikerak:  Rahbar-boshqaruvchi;  Rahbar-diplomat;  Rahbar-murabbiy, tarbiyachi;  Rahbar-inson;  Rahbar-tadbirkor;  Rahbar-innovatorsifatida maydongachiqadi. Bozor iqtisodiyotida turli mulkchilikka asoslangan minglab korxonalar faoliyat yuritishini tasavvurga sig’dirish qiyin emas. Korxonalar faoliyatini u yoki bu darajadagi boshqaruvini tashkil etish, shu korxona rahbarining boshqaruv qobiliyatiga bog’liq. Uning qobiliyati esa menejment sohasidagi bilimlarni qanchalik darajada egallanganligi bilan o’lchanadi. Shu nuqtai nazardan menejment so’zi bizning hayotimizda bozor iqtisodiyoti bilan bog’liq kirib kelgan so’zlar qatoridan joy oldi. Hayotimizga shiddat bilan kirib kelgan yangi raqamli texnologiyalar ham atrofimizdagi hamma narsani – biznes jarayonlarini, biznes modellarini, boshqaruv tuzilmalarini tez o‘zgartirmoqda. Lekin asosiysi shundaki, ular yangi menejerlarni, fantexnika taraqqiyotining yangi bosqichiga mos keladigan zamonaviy boshqaruv kompetensiyalariga ega yangi menejerlarni talab qiladi. Bu sohadagi yutuqlarga erishishning eng qulay yo’li tashkilot rahbarining uzluksiz istiqbolga erishish worldlyjournals.com ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS VOLUME 4, ISSUE 02, APREL 2025 WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI rejalarini amalga oshirish sharoitlarini ta’minlab berishi hisoblanadi. Ushbu ishlar bilan aynan tashkilot menejeri shug’ullanadi. Ilm-fan va ishlab chiqarishning innovatsiyaga aylanib borayotgan hozirgi globallashuv davrida boshqaruvning har qanday turi yoki tipidagi menejerlar, menejer novatorlarga aylanishini zamonamiz talab qilmoqda. Chunki kechagi yangi texnologiya o’z muddatini o’tamasdanoq bugunning eskisihisoblanmoqda. Tadqiqotlarmetodologiyasi Maqolada kuzatish, ma’lumotlarni yig’ish, umumlashtirish, taqqoslash, iqtisodchi olimlarning qarashlari, sohadagi muammolar va ularning yechimlari bo’yicha izlanishlari hamda sohaga doir xulosalar tahlilqilinibfikr mulohazayuritildi. Adabiyotlarsharhi Boshqaruvda marketing talablarining ham kuchayib borishi tashkilotlarda raqobatning ham kuchayishiga olib kelmoqda. Shu nuqtai–nazardan zamonaviy boshqaruvchiga bo’lgan talab faqat dinamik xususiyatlarga ega bo’lib boradi.Bu yo’nalishda Yevropa davlatlari, AQSH, Xitoy, Kanada, Yaponiya, Malayziya, Janubiy Koreya davlatlari oldinda bormoqda. Innovatsion menejer bilan hozirgacha tayyorlanayotgan va ishlayotgan menejerlar o’rtasidagi farqlar haqida savol tug’iladi. Hozirgi vaqt menejerlari ko’p hollarda o’zlari tanlagan texnologiyalarni va bu texnologiyalar bilan ishlovchilarning faoliyatlariga o’rgangan. Yangi texnologiyalar faqat tashvish va ortiqcha vaqtni olishiga qat’iy ishonchda bo’lgan tartibni qabul qilgan va bu tartibdan yangi bir tartibga o’tishni xoxlashmaydi. Bu usul ham to’g’ri bo’lishi mumkin. Lekin ijtimoiy-iqtisodiy sohaning barcha yo’nalishlaridagi ilg’or tajribalar va yangi texnologiyalar menejer yoki tashkilot rahbarining qanchalik ishbilarmonligidan, xohishi-e’tiboridan qat’iy nazar raqobatni keltirib chiqarmoqda [1]. Rahbarlik usulubi, belgisi va bo’ysunuvchilarga nisbatan munosabaRahbarlik usulubiga qarab rahbarning turlarga ajratilishi tiga qarab, barcha rahbarlarni quyidagi uch turga ajratish mumkin: 1.Avtokratik rahbar 2.Liberal rahbar 3.Demokratik rahbar Ushbu rahbarlarning ijobiyvasalbiy xislatlari, ularning ishuslublari to’g’risida Avtokratik rahbar Bunday turdagi rahbar:  Buyruq chiqarish, qaror qabul qilish, xodimlarga jazo berish yoki rag’batlantirishda jamoa fikrini hisobga olmaydi;  O’zini jamoadan uzoqda tutadi, jamoa a'zolarni bevosita muloqotda bo’lishini chegaralab qo’yadi;  O’zining noo’rin harakatlarining tanqid qilinishiga chiday olmaydi;  O’zigabo’ysunuvchilarning harakatlarini keskin ravishda tanqid qilishniyaxshi ko’radi;  Muttasil buyruq berishga hammani o’zistaklariga so’zsizbo’ysundirishga intiladi; worldlyjournals.com ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR S