O‘quvchilarda mustaqil ishlash ko‘nikmasini adabiyot to‘garaklari vositasida shakllantirish

Аннотация

В данной статье рассмотрено преимущества формирования навыков самостоятельной работы и самостоятельного мышления по предмету «Литература» у общеобразовательных школьников посредством кружков литературно-творческого, драматического, выразительного чтения и художественного творчества, а также подробно обсуждаются легкостиусвоения учащимися темы науроках литературы. Ключевые слова. Проблемное обучение, кружок, самостоятельная работа, литературно-творческий кружок, драматический кружок, кружок выразительного чтения, кружок художественного творчества,литературная выставка. Annotation.This article highlights the advantages of developing the skills of independent work and independent thinking in the subject “Literature” among general education schoolchildren through circles of literary and creative, dramatic, expressive reading and artistic creativity, as well as ease of learning bystudents.Topics inliterature lessons are discussed indetail. Key words.Problem-based learning, circle, independent work, literary and creativecircle, drama circle, expressivereading circle, artisticcreativity circle, literary exhibition. Kirish.Adabiy to‘garaklar o‘quvchilarning badiiy asarlarni o‘qish va tushunishga bo‘lgan qiziqishini oshirish bilan birga, ularni ijodiy faoliyatga jalb etadigan samarali vosita hisoblanadi. Bugungi kunda ta’lim tizimida faqat darslar bilan cheklanib qolmasdan, qo‘shimcha ta’lim shakllarini rivojlantirish dolzarb masalalardan biridir. Adabiy to‘garaklar orqali o‘quvchilar o‘zining badiiy didini rivojlantirishi, ijodiytafakkurini kengaytirishi va o‘z fikrini mustaqil bayon qila olishi mumkin. Ushbu maqolada adabiy to‘garaklarning ahamiyati, ularni tashkil etish jarayonidagi asosiy tamoyillar vasamaradorlikni oshirish usullari haqidabatafsil so‘zyuritiladi. Adabiyot taʼlimida mustaqil fikrlash koʻnikmalarini shakllantirish muammoli taʼlim tizimi asosida amalga oshadi. O‘quvchining mustaqil fikrlash ko‘nikmalari asarni badiiy anglash,asarga nisbatan shaxsiy munosabatni hosilqilishbilan izohlanadi. Muammoli taʼlim asosi Jon Dyuyi. 1851-yillar pedagog va psixolog olimi. Muammoli taʼlim oʻquvchida mustaqil fikrlash koʻnikmavamalakalalarini hosilqiladi. Tafakkur jarayoni insonning ruhiyati bilan bog‘liq holda kechadi. Fikrlaydigan inson ichki dunyosi boy, dunyoqarashi keng,bilimi chuqur bo‘lishi,uning fikr va xulosalari saviyasi bilan darajada boʻlishiga xizmat qiladi. Inson tafakkurini tiniqlik,mantiq,erkinlik, mustaqillik, badiiylik va ijodiylik qobiliyatlarining mavjudligi bilan oʻlchanadi. Insonning bu qobiliyatlarni rivojlantirish badiiy asar mutoalasi unito‘liq badiiy anglash vositasidaamalga oshadi. L. Vigodiskiy «Fikrlash jarayoni dastlab ota-onabilan bo‘lgan muloqotjarayonida shakllanadi. Yuqori sinflarda bu muloqot oʻqituvchi va do‘stlari munosabati bilan boyiydi»degan fikrlarni ilgari suradi. O‘qtuvchining badiiy asar bilan boʻlgan muloqoti qolgan boshqa muloqotlarda oʻzining mazmundorligi bilan farq qiladi. Adabiyot darslarida tafakkur jarayonini vujudga keltiruvchi omillar: oʻsmirlik yoshdagi o‘quvchi faollikka moyillik, ishtiyoqining zo‘rligi, mustaqillikka intilishi kabi xarakter xususiyatlari bilan ajralib turadi. Shuning uchun ham adabiyot dasturida qiziqarli suyujetga ega sarguzasht asarlarga keng o‘rin ajratilgan. worldlyjournals.com ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS VOLUME 4, ISSUE 02, APREL 2025 WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI Janni Rodari pedagogik olim sifatida fikrlashga oʻrgatishning muhim omili deb,bolaga ertak to‘qishni sarguzashtlartuzishni o‘rgatish lozimligi gʻoyasini ilgari surgan. Fransuz faylasufi Dеkart: "Mеn fikrlayapman, dеmak mеn mavjudman, dеgan g‘oyani ilgari surgan. Bu fikr inson hayotida tafakkurni odamning odamligi bеlgisi sifatida yetakchi o‘ringa chiqaradi. Uning fikricha, hеch narsa insonning odam ekanligini fikrlashchalik asoslab bеrolmaydi. Dеmak, mustaqil ravishda muhokama qilish, tahlil etish, ijodiy-mantiqiy fikrlash asosiy insoniy xususiyatdir. Fikrlash insonning aqlan va ruhan sog‘lomligining asosiy bеlgilaridir. Uning mustaqilligi tushunchalar, mantiqiy birikmalar, mavjud til vositalaridan oqilona foydalanish bilan tavsiflanadi. "Fikrlash jarayoni, dеb yozadi L. Vigdoskiy, bolaning ota- onasi bilan muloqotidan boshlanadi. Mustaqil fikrlash esa bu suhbatlarni bola "yutib", o‘zicha "hazm qila boshlaganidan so‘ng shakllanadi. Bu qarashga tayanib, shunday xulosa chiqarish mumkinki, fikrlash bеvosita o‘z yo‘naltiruvchi kuchi, maqsadi, usullariga ega bo‘lgandagina mustaqil faoliyatga aylanadi. Fikrlashning mustaqilligi uning yuqorida sanalgan shakllaridan biri sifatida kishi shaxsiyati va siyrati, ichki "mеn"i bilan bog‘liq. Dеmak, umuman, fikrlanganda narsa-hodisalarning boshqalar tomonidan kashf etilgan jihatlari bilib olinadi. Mustaqil fikrlaganda esa, odam olam hodisalari va hayotiy vaziyatlar mohiyatini o‘zgalarnikiga o‘xshamagan yo‘sinda, o‘ziga xos yo‘l bilan biliboladi[1]. O‘smir yoshidagi o‘qu