MIGRATSIYANING DUNYONING TURLI MINTAQALARI IQTISODIYOTI VA MADANIYATIGA TA’SIRI

Аннотация

В этой статье представлена информация о природе термина миграция, а также о его влиянии на различные регионы мира, особенно на экономику и культуру. Annotation: This article presents information about the essence of the term migration, as well as its impact on various regions of the world, in particular, its economy and culture. Kalit so‘zlar: migratsiya, ichki migratsiya, xalqaro migratsiya, refugiy migratsiya, ijtimoiy tuzilmalar, qayta migratsiya, iqtisodiy imkoniyatlar, globalizm. Ключевые слова: миграция, внутренняя миграция, международная миграция, рефугиумная миграция, социальные структуры, повторная миграция, экономические возможности, глобализм.. Keywords: migration, internal migration, international migration, refugee migration, social structures, re-migration, economic opportunities, globalism. Migratsiya — bu insonlarning bir joydan boshqa joyga, odatda doimiy yoki uzoq muddatli yashash maqsadida ko‘chib o‘tishi jarayonidir. Bu jarayon tabiiy (masalan, iqlim o‘zgarishi, yerning ishlab chiqarish imkoniyatlari o‘zgarishi) yoki ijtimoiy-iqtisodiy (masalan, ish o‘rinlari, ta’lim, sog‘liqni saqlash imkoniyatlari) omillar ta’sirida sodir bo‘lishi mumkin. Migratsiya turli shakllarda bo‘ladi, masalan, ichki (bir mamlakat ichida) va xalqaro (bir davlatdan boshqasiga) migratsiya. Migratsiya murakkab jarayon bo‘lib uning bir qancha turlari bor, xususan: Ichki migratsiya – bir davlat ichidagi joylar o‘rtasida ko‘chib o‘tish. Bu shaharlarga ko‘chish, qishloqdan shaharga, yoki bir viloyatdan boshqa viloyatga o‘tish kabi holatlarda namoyon bo‘ladi. 21 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 3, ISSUE 04, 2025. APRIL ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Xalqaro migratsiya esa bir mamlakatdan boshqa mamlakatga ko‘chishni anglatadi. Bu migratsiya, odatda, iqtisodiy, siyosiy, yoki ijtimoiy sabablar bilan sodir bo‘ladi. Voluntary migratsiya (ixtiyoriy migratsiya)da migrantlar o‘z ixtiyori bilan, yaxshiroq imkoniyatlar yoki shaxsiy sabablarga ko‘ra ko‘chib o‘tishadi. Involuntary migratsiya (majburiy migratsiya)da insonlar majburiy ravishda, urush, tabiiy ofatlar, siyosiy yoki diniy ta’qiblar sababli ko‘chib o‘tishadi. Bunga qochqinlik va hayot saqlash uchun amalga oshirilgan migratsiyalar kiradi. Mehnat migratsiyasi – ish izlab boshqa mamlakatga ko‘chib o‘tish. Bunga, odatda, yirik iqtisodiy tarmoqlarda ishlashga talab bo‘lgan migratsiya kiradi (masalan, qurilish, qishloq xo‘jaligi). Refugiy (qochqinlik) migratsiya – urushlar, tabiiy ofatlar, siyosiy ta’qiblar yoki diniy kamsitishlar tufayli o‘z vatanini tark etgan odamlarning migratsiyasi hisoblanadi. Qayta migratsiya – migrantlar o‘z vatandoshlariga qaytishi, ko‘pincha iqtisodiy yoki siyosiy sabablarga ko‘ra amalga oshiriladi. Migratsiyaning xalqaro iqtisodiyotga ta’siri keng va murakkab bo‘lib, bir qancha omillarga bog‘liq. Quyida bu ta’sirlarning asosiy yo‘nalishlarini keltirish mumkin: Migratsiya, xususan, xalqaro migratsiya, rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlar o‘rtasida mehnat kuchining oqimini keltirib chiqaradi. Rivojlangan mamlakatlarga ishchilar oqimi (ayniqsa, malakali ishchi kuchi) ularning iqtisodiyotini kuchaytirishi mumkin, chunki bu mamlakatlar ko‘pincha malakali mutaxassislarni jalb qiladi. Aksincha, rivojlanayotgan mamlakatlar, ko‘pincha, o‘zlarining yuqori malakali ishchi kuchini yo‘qotadi (migratsiya tufayli), bu esa ularning iqtisodiy rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Migrantlar o‘z oilalariga va jamiyatlariga pul yuborishadi, bu esa rivojlanayotgan mamlakatlar uchun muhim iqtisodiy resurs bo‘lib xizmat qiladi. Bu remittanslar, ko‘pincha, oilalarning farovonligini oshirishga va mahalliy iqtisodiyotda iste’mol va investitsiya faoliyatlarini qo‘llab-quvvatlashga yordam beradi.1 1 Abduraxmanov Q.X., va boshqalar. Demografiya. Darslik. - T.: «Fan va texnologiya», 2014 22 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 3, ISSUE 04, 2025. APRIL ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Xalqaro migratsiya, ayniqsa, ta’lim olgan va malakali mutaxassislar migratsiyasi, bilim almashinuvi va innovatsion fikrlarni rivojlantirishga yordam beradi. Yangi texnologiyalar va bilimlar rivojlangan mamlakatlardan rivojlanayotgan mamlakatlarga o‘tishi mumkin, bu esa iqtisodiy o‘sishga turtki bo‘ladi. Migratsiya, global mehnat bozorining bir qismi sifatida, xalqaro savdo va sarmoya oqimlarining rivojlanishiga olib keladi. Bu, o‘z navbatida, iqtisodiy globalizatsiyaning kuchayishiga va iqtisodiyotlarning yanada bog'lanishiga sabab bo‘ladi. Migratsiya faqat iqtisodiyotga emas, balki ijtimoiy va madaniy sohalarga ham ta’sir ko‘rsatadi. Migrantlar yangi jamiyatlarga kirganida, ular o‘z madaniyatlarini, qadriyatlarini va turmush tarzlarini olib keladilar. Bu ko‘pincha ijtimoiy moslashuvni talab qiladi, lekin shu bilan birga yangi iqtisodiy imkoniyatlarni ham yaratadi. Migratsiya ba’zan iqtisodiy notinchlik va xavf-xatarlarni keltirib chiqarishi mumkin, chunki ayrim hududlard