MAKTABGACHA KATTA YOSHDAGI BOLALARNING TEATRLASHTIRILGAN FAOLIYAT ORQALI IJTIMOIY KOMPETENTSIYASINI SHAKLLANTIRISHNING TASHKILIY-PEDAGOGIK SHARTLARI.

Аннотация

The article presents the organizational and pedagogical conditions for the formation of social competence of senior preschool children in theatrical activities, used in the institution of preschool education, which together contribute to creating an emotionally safe environment. Keywords: the formation of social competence, children of preschool age, theatrical activity, organizational and pedagogical conditions. Zamonaviy bolada ijtimoiy kompetentlikni shakllantirish muammosi hayotning barcha sohalarini raqamlashtirish davrida nihoyatda dolzarb hisoblanadi. Bugungi kunda psixologik-pedagogik tadqiqotlarning muammoli 166 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference maydonida bolalarda o‘z-o‘zi va boshqalar bilan konstruktiv o‘zaro ta’sirga tayyorlik, ko‘nikma, tajribani shakllantirish muammosi yetakchi o‘rinni egallaydi. Bugungi kunda psixologik-pedagogik tadqiqotlar doirasida bolalarda o‘zi va boshqalar bilan samarali muloqot qilish uchun tayyorgarlik, ko‘nikma va tajriba shakllantirish masalasi yetakchi o‘rinni egallaydi. Maktabgacha katta yoshdagi bolalarda ijtimoiy kompetentlikni shakllantirishning muvaffaqiyati ko‘p jihatdan bolalar faoliyatini tashkil etish va ularga bolalarni jalb qilishga bog‘liq. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, bolalar faoliyatining quyidagi turlariga ustuvor ahamiyat beriladi: o‘yin - teatrlashtirilgan, tasviriy, musiqiy, ular to‘g‘ri tashkil etilganda bolaning har tomonlama rivojlanishini ta’minlashi, hissiy farovonlik muhitini yaratishi, bolalar hayotini qiziqarli mazmun bilan to‘ldirishi, har bir bolaga ijod quvonchini boshdan kechirish imkonini berishi mumkin (O.V.Vinogradskaya, L.N.Voloshina, I.V.Lesnyak [2], V.V.Sazonova, S.N.Tomchikova [4] va boshqalar.) Bolalar ijodining eng keng tarqalgan turlaridan biri teatrlashtirilgan faoliyatdir. S.N.Tomchikovaning fikriga ko‘ra, maktabgacha yoshdagi bolalarning teatrlashtirilgan faoliyati badiiy-ijodiy faoliyatning o‘ziga xos turi bo‘lib, uning ishtirokchilari sahna san’atining mavjud vositalarini o‘zlashtiradilar va tanlangan rolga ko‘ra (aktyor, ssenariy muallifi, bezakchi rassom, tomoshabin va boshqalar) turli xil teatr tomoshalarini tayyorlash va o‘ynashda ishtirok etadilar, teatr madaniyati bilan tanishadilar[1]. Teatrlashtirilgan faoliyat Ye.V.Migunova tomonidan pedagogik jihatdan tashkil etilgan, rejissyor-pedagog tomonidan tartibga solinadigan jarayon sifatida ko‘rib chiqiladi, uning asosida teatrning ifodali vositalari yordamida bolalarni xayoliy obrazlarga aylantirishga yordam beradigan "aktyor" o‘yini yotadi [3]. Maktabgacha ta’lim muassasasida teatrlashtirilgan faoliyatni qo‘llash maktabgacha katta yoshdagi bolalarning ijtimoiy kompetentligi muammosini hal qilishning samarali vositasi hisoblanadi. Teatrlashtirilgan faoliyat maxsus tashkil etilgan o‘quv faoliyatida (tasviriy, musiqiy, nutq va elementar matematik tasavvurlarni rivojlantirish), rejim jarayonlarida (zaryadka, sayr, o‘yinlar, bayramlar, ko‘ngil ochishlar), shuningdek, bolalarning mustaqil faoliyatida va boshqalarda qo‘llaniladi. Teatrlashtirilgan faoliyat bolalar rolli o‘yini va teatr san’atining o‘ziga xos sintezi bo‘lib, pedagogik hodisa sifatida bolaning xulq- atvorini modellashtirish, uning ijtimoiy tajribasini boyitish imkonini beruvchi 167 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference pedagogik jihatdan maqsadga muvofiq mazmun, shakl, metod, usullar yig‘indisidir. Maktabgacha katta yoshdagi bolalarning ijtimoiy kompetentligini shakllantirishning tashkiliy-pedagogik shart-sharoitlari orasida quyidagilar eng samarali hisoblanadi:  maktabgacha yoshdagi bolalarning pedagogik jihatdan tashkil etilgan teatrlashtirilgan faoliyati (maktabgacha ta’lim muassasasida predmetli- teatrlashtirilgan muhit) resursidan foydalanish;  pedagoglar faoliyatining insonparvarlik yo‘nalishidagi kasbiy kompetentligi;  har bir bolaga faoliyat, sherik, vositalar va boshqalarni tanlash imkoniyatini berish;  teatrlashtirilgan faoliyatda maktabgacha katta yoshdagi bolalarning ijtimoiy kompetentligini shakllantirish metodikasi;  oila bilan ishlashni optimallashtirish;  pedagog xodimlar va bolalarning ota-onalariga metodik yordam ko‘rsatish. Maktabgacha yoshdagi bolalarning pedagogik jihatdan tashkil etilgan teatrlashtirilgan faoliyati (maktabgacha ta’lim muassasasidagi predmetli- teatrlashtirilgan muhit) resursidan foydalanish tashkiliy-pedagogik jihatdan ajralmas shart hisoblanadi. Maktabgacha katta yoshdagi bolalarning ijtimoiy kompetentligini shakllantirishga qaratilgan faoliyat mazmunini funksional modellashtiruvchi predmetli va ijtimoiy vositalar tizimini ifodalaydi. Predmetli- fazoviy muhit bolalarning birgalikdagi teatrlashtirilgan faoliyatini ta’minlaydi, har bir bolaning mustaqil ijodining asosi, uning mustaqil ta’limining o‘ziga xos shakli hisoblanadi. Teatrlashtirilgan faoliyat maydonini loyihalash predmet-fazoviy muhitni tashkil etishning asosiy tamoyillariga rioya qilishni taqozo etadi: bolala