BO'LAJAK JURNALISTLARNI KASBIY TAYYORLASH TIZIMIDA JURNALISTIKA PSIXOLOGIYASI

Аннотация

The article presents an analysis of the substantive and methodological components of the discipline "Psychology of Journalism". In the context of the current socio-political situation, taking into account the information policy prevailing in Uzbekistan, the limits of the relevance of this discipline in the process of becoming a journalist are shown. Along with the consideration of the cognitive components of science, the socio-psychological functions of the media are analyzed. Keywords: Psychology of journalism, a journalist’s professional development, psychology culture, socio-psychological functions of mass media, psychological dysfunction Jurnalistika psixologiyasi 80-yillarning oxirlarida ommaviy kommunikatsiya psixologiyasidan ajralib turuvchi ilmiy bilimlarning yosh sohasidir. Jurnalistikaning har qanday yo'nalishi singari, bu kurs ham umumiy va ijtimoiy psixologiya, 183 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference sotsiologiya, germenevtika, filologiya, falsafa, siyosatshunoslik va pedagogika sohalarini nazariy va amaliy jihatdan sintez qilib, fanlararo sohada shakllangan. Amerikalik siyosatshunos va kommunikatsiya nazariyalari asoschisi Garold Duayt Lassvell jurnalistik ijodning asosiy ob'ektlari(muallif/jurnalist - xabar - auditoriya)ni hisobga olgan holda taniqli aloqa sxemasi asosida (kim gapiradi - nima deydi - qaysi kanal orqali - kimga gapiradi - qanday ta'sir bilan) "Jurnalistika psixologiyasi" fani mazmunini bir nechta bloklar yordamida ishlan chiqqan. Jumladan, uning tarkibiga:  ijodkorlik psixologiyasi;  media ishlab chiqarish psixologiyasi;  ommaviy axborot vositalarini idrok etish psixologiyasi kabi tarmoqlarni ham kiritgan. Ma’lumki, ommaviy axborot vositalari matni, jurnalistning shaxsi, auditoriya, nashriyotchilar, ommaviy axborot vositalarining asoschilari va ijtimoiy institutlar dastlab “Jamiyatshunoslik” fanining o'rganish ob'ekti bo’lgan. Biroq keyinchalik ommaviy axborot vositalarining faoliyati natijasida yuzaga keladigan psixologik jarayonlar “Jurnalistika psixologiyasi”ning tadqiqot mavzusi ekanligi aniqlangan. Bugungi kunda jamiyatimizda “Jurnalistika psixologiyasi”ga bo’lgan talabning Kundan kunga ortib borishi nafaqat sof psixologik kategoriyalarga asoslangan jurnalistik ijodning psixologik mohiyati bilan, balki kundalik turmushdagi muloqot, o'zaro tushunish, qiziqish va ehtiyoj kabi tushunchalar bilan ham bog‘liqdir. "Jurnalistika psixologiyasi" fanining tadqiqot muammosi va vositalarini o'zlashtirish bo'lajak mutaxassisga zamonaviy axborot makonining qudratli salohiyatini baholash va keyinchalik axborot almashinuvining to'liq ishtirokchisi bo'lish, yangiliklar oqimini boshqarish va yuqori tashkilotlar tomonidan manipulyatsion o'zboshimchalik ob'ekti bo'lmaslikka yordam beradi. Shuningdek, siyosiy o'yinlarda asosli axborotdan foydalanish imkonini ham beradi. Talaba mazkur kurs bo’yicha nazariy bilim va amaliy ko’nikmalarga ega bo’lgach bugungi kunda informatsiyalarga boy maydonda ommaviy axborot vositalarining xususiyatlari, jamiyat ongi va ijtimoiy guruhlar ruhiyatini nazorat qilish uchun axborot kurashiga aylangan siyosiy faoliyatning o'ziga xos xususiyatlari haqidagi kompetentisyalarga ham ega bo'lib boradi. Axborot maydondagi insoniyat ongi bilan bog’liq psixologik kurashlar nafaqat voqelikni anglashga, balki information matnlar voqelikni yaratishligini bilib olishadi. 184 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Hozirda media matn maydonida tomoshabinlar ruhiyatiga ta'sir qiluvchi etarlicha usul va uslublar mavjud. Ayni bunday sharoitda “Jurnalistika psixologiyasi” fanining asosiy vazifalaridan biri jamoatchilik ongini sifat jihatidan o‘zgartiruvchi psixologik omillar ta’sirini kuchaytirishda ommaviy axborot vositalarining o‘sib borayotgan rolini ochib berishdan iborat. Ommaviy axborot vositalari (OAV) ta'sirini o'rganish uch darajada mumkin. Makro daraja "global xavf" yoki "global standart" muammoni ko'taradi. Agar butun dunyo yagona axborot kun tartibiga rioya qiladigan bo’lsa, bunda ba'zi umumiy me'yor va kognitiv ustuvorliklar madaniy qadriyatlarning yo’qolishiga olib kelishi, dunyo milliy modelining yadroviy konstruktsiyalarini o'zgartirishga yordam beradi. Boshqa madaniyatning konseptuallashtirilgan sohasi (individualizm, ezgulik va manfaat falsafasi, utilitar axloq va zaruriy tajovuz g'olari), ichki axborot makonini o'zlashtirib, o'zining yorqinligi va g'ayrioddiyligi bilan jamoatchilikning hushyorligini susaytiradigan, ammo ma'naviyatga da'vogarligini aniq ko'rsatuvchi o'ziga xos kuchga aylanadi. Mezo darajasi ommaviy axborot vositalari matnlarining ayrim odamlar guruhlariga halokatli ta'siri masalasiga qaratilgan. Amerikalik ijtimoiy psixolog va psixoanalitik Erikh Zeligmann Fromm shov-shuvli va g'iybat shaklidagi mavzularga urg'u beriladigan va keng ko’lamda chop etiladigan tabloid ommaviy axborot vositalari, gedonistik va nekrofil tasvirlarga bo'lgan qiziqish ongning mozaikasi, inson