AUTIK SPEKTOR BUZILISHI BO‘LGAN BOLALAR TASNIFI

Аннотация

ushbu maqolada auzimli bolalar tasnifi va bolalar rivojlanishining o‘ziga xos xusussiyatlari keng yoritilgan. Kalit so’zlar: autizm, asperger, sidrom, sensor, motor, ijtimoiylashish, mexanizm. Autizm-bu miya rivojlanishining buzilishi natijasida yuzaga keladigan va ijtimoiy o'zaro ta'sir va muloqotning aniq va har tomonlama yetishmasligi, shuningdek cheklangan ijtimoiy munosabatlar va takroriy harakatlar bilan tavsiflangan ruhiy holat. Ushbu belgilarning barchasi uch yoshdan oldin o'zini namoyon qila boshlaydi. Yengil belgilar va alomatlar qayd etilgan shunga o'xshash holatlar autizm spektrining buzilishi deb ataladi. Ko'p jihatdan autizmning rivojlanishi ekologiyaning turli zararli ishlab chiqarish maxsulotlarning tabiatga ta’siri va bu zararli moddalarning inson tanasida to’planishi bolada mavjud sezgilar yordamida atrof olamni qabul qililish va o’rganishga kerakli bo’lgan ko’nikmalarning chiklanganligi bilan nomoyon bo’ladi. Autizm spektrining buzilishi haqida ota-onalar bola 18 oyga yetganida bolaning g'ayrioddiy xatti-harakatlarini sezadilar va 24 oyga kelib ota-onalarning 80 foizi boladagi o’zgarishlarga e'tibor berishadi. Ota-ona yodda tutishi lozim. Bolalardagi bu ruhiy holat faqatgina pedogogika yordamida bosh miyada atrof olamni o’rganish uchun zarur asab hujayralarini xosil bo’lishi yordamida korreksiyalanadi. Kompleks pedogogik ta’sirning kechikishi uzoq muddatli natijaga ta'sir qilishi mumkinligi sababli, agar quyidagi belgilar mavjud bo'lsa, bolani darhol mutaxassisga ko'rsatish kerak:  hayotining 12 oyiga kelib, bola hali gugulamaydi;  hayotining 12 oyga kelib, u imo-ishora qilmaydi (qo'lini narsalarga ishora qilmaydi, xayrlashish uchun qo'l silkitmaydi va hokazo);  16 oyga kelib, so'zlarni talaffuz qilmaydi;  24 oyga kelib, u ikki so'zli iboralarni aytmaydi (exolaliya bundan mustasno);  biron bir yoshga kelib til yoki ijtimoiy ko'nikmalarning birdan yo'qolishi kuzatiladi. Tashxis qilishda asosiy omillar yoki mexanizmlarini emas, balki bolaning xatti- harakatlarni tahlil qilishga asoslangan. Autizmda tavsiya etilgan ro'yxatdagi kamida oltita alomat bo'lishi kerak, ulardan kamida ikkitasi ijtimoiy o'zaro ta'sirlarning sifatli buzilishini nazarda tutishi kerak, bittasi cheklangan va takrorlanadigan xatti-harakatlarni tasvirlashi kerak. Alomatlar ro'yxatida ijtimoiy yoki hissiy o'zaro munosabatlarning yo'qligi, nutqdan foydalanishning stereotipik yoki takrorlanadigan tabiati yoki nutqning o'ziga xosligi va ma'lum tafsilotlar yoki narsalarga doimiy qiziqish mavjudligi bilan belgilanadi. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti tomonidan nashr etilgan kasalliklarning xalqaro tasnifiga ko'ra F84. 0 bolalar autizmi (bolalar autizmi) F84. 1 atipik autizm (Atypical Autism) F84. 2 Rett sindromi (Rett sindromi) F84. 3 bolalik davridagi parchalanish buzilishi (Childhood Disintegrative Disorder) F84. 4 aqliy zaiflik va stereotipik harakatlar bilan birlashtirilgan giperaktiv buzilish (aqliy qaytish va stereotipik harakatlar bilan bog'liq bo'lgan haddan tashqari buzilish) 143 F84. 5 Asperger sindromi (Asperger sindromi) F84. 8 rivojlanishning boshqa asosiy buzilishlari ( Pervasive developmental disorders) F84. 9 birlamchi rivojlanishning o'ziga xos bo'lmagan buzilishlari (Pervasive developmental disorders) (Aniqlanmagan birlamchi rivojlanish buzilishi) Bolalar autizmi (bolalar autizmi) Ijtimoiy o'zaro ta'sirdagi sifatli buzilishlar quyidagi beshtadan kamida ikkitasi bilan ifodalanadi: 1. ijtimoiy o'zaro ta'sirni tartibga solish uchun ko'z, yuz ifodalari, tana pozitsiyalari va imo-ishoralaridan yetarli darajada foydalana olmaslik; 2. o'zaro manfaatlar, his-tuyg'ular yoki umumiy faoliyat almashinuvidan foydalangan holda tengdoshlar bilan munosabatlarni rivojlantira olmaslik; 3. agressiya paytida tinchlantirish yoki hamdardlik bildirish uchun kamdan-kam hollarda boshqa insonlarning yordamiga muxtojlar va boshqalarning qayg'u alomatlariga hamdard bo'la olmaydilar; 4. boshqa insonlar bilan quvonch, qiziqish yoki yutuqlarni baham ko'rish uchun izlanishning yo'qligi; 5. boshqa insonlarning his-tuyg'ulariga javoban namoyon bo'ladigan ijtimoiy-emotsional o'zaro munosabatlarning yo'qligi yoki ijtimoiy kontekstga muvofiq xatti-harakatlarning modulyatsiyasining yo'qligi yoki ijtimoiy va kommunikativ xatti-harakatlarning zaif integratsiyasi. Aloqa sohasidagi sifatli buzilishlar quyidagilardan kamida bittasi tomonidan taqdim etiladi: 1. muloqotning muqobil modeli sifatida imo-ishora yoki yuz ifodalaridan foydalanish orqali kompensatsiyaga urinishlar bilan birga kelmaydigan og'zaki tilning kechikishi yoki to'liq rivojlanmaganligi; 2. turli xil spontan xayoliy yoki (erta yoshda) ijtimoiy taqlid o'yinining yo'qligi; 3. suhbatni boshlash yoki davom ettirishning nisbiy qobiliyatsizligi; 4. tilning stereotipik yoki takroriy ishlatilishi, so'zlar va jumlalarning o'ziga xos ishlatilishi. Quyidagi to'rttadan kamida bittasi tomonidan taqdim etilgan xatti-harakatlar, qiziqishlar yoki faoliyatning cheklangan, takrorlanadigan yoki ste