XALQARO TURIZMNING MAZMUNI, TURLARI VA TASHKILLASHTIRILISH BO‘YICHA TASNIFLANISHI

Аннотация

In the last decade of the 20th century, international tourism has become a holistic infrastructure developing on the basis of the highest technologies. Scientific considerations were made about the content, types and classification of international tourism by organization. Key words: international tourism, tourism, air, land, sea transport, hotels, motels, camping, boarding house, spiritual, social, catering establishment, market, economy, tourism, service, tourist, tourist, currency, income, transport, hotel, recreation, investment. Kirish. Turizm hodisa sifatida dam olish deb ongimizga singib ketgan bo‘lib, boshqa narsa an’anaviy tasavvurlarga sig‘maydi. 1991-yilda Ottavada (Kanada) bo‘lib o‘tgan BTTning konferensiyada konsepsiya sifatida talablar yo‘nalishi tanlandi va “Turizm - odatdagi muhitdan tashqarida dam olish, ishga aloqador va boshqa maqsadlarda bir yildan ko‘p bo‘lmagan davrda bo‘lgan sayoxat va joylarda bo‘lishni amalga oshirgan shaxs faoliyati” -deb ta’rif berildi. Ilmiy adabiyotlarning yana birida turizm so‘zi lotincha «tournus» so‘zi bilan ifodalanadi. Lotincha bu so‘zning asl ma’nosi “aylantirmoq”, “yo‘lini o‘zgartirmoq” kabi ma’nolarga to‘g‘ri keladi. Turizm termini alohida, muhim yashayotgan yeriga qaytib kelish sharti bilan, qisqa va uzoq muddat bilan qilingan sayohat, degan ma’noga to‘g‘ri keladi. Shu jumladan, konferensiyada statistik hisobotlarni bir xil qilish va ularni tahlil qilish, turizm rivojlanishi istiqbolini belgilash, chegaralarda turistlarni chiqarish va kiritishning rasmiyatchilik tartib qoidalarini soddalashtirish ko‘rib chiqildi. 87 ` Yuqorida ko‘rib o‘tilgan omillardan xulosa qilib oladigan bo‘lsak, bizning fikrimizcha xalqaro turizm -bu davlatlar iqtisodiyotini mustahkamlovchi, xalqaro aloqalarni rivojlantiruvchi, aholini yangi ish o‘rinlari bilan ta’minlovchi, kishilarning ma’naviy va ijtimoiy ahvolini yaxshilovchi tarmoqdir - desak xato bo‘lmaydi. Asosiy qism. XX asrning so‘nggi o‘n yilligida xalqaro turizm eng yuqori texnologiyalar asosida rivojlanib borayotgan yaxlit bir infratuzilmaga aylandi. Bu davrda jahon iqtisodiyotiga katta ta’sir o‘tkazadigan yirik xalqaro Transmilliy kompaniyalar (TMK), mehmonxonalar zanjiri, zamonaviy ovqatlanish korxonalari, yirik ko‘ngil ochar obyektlar infratuzilmasining paydo bo‘lishi xalqaro turizmning rivojlantirishga juda qulay shart-sharoitlarni tug‘dirdi. Umuman olganda, XX asrning 90 yillarida xalqaro turizm bozori rivojlanishi biroz susayib, uning o‘sish sur’ati o‘rtacha 4 foiz atrofida kuzatildi. Xalqaro turizmning rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatuvchi omillardan biri -bu xalqaro terrorizm va eksteremizm bo‘lib qolmoqda.. Bu kabi salbiy omillarga qaramasdan turizm rivojlanishda bir qator yutuqlarga erishmoqda. Misol uchun XXI asrda kosmik turizmni rivojlantirish, sayyohlarni kosmosda sayr qildirish va shu bilan bir qatorda yangi turistik yo‘nalishlar ishlab chiqish asosiy yo‘nalishlardan biriga aylanmoqda. Dunyoda birinchi bo‘lib 2010 yilda Rossiyalik turopera- torlar tomonidan kosmik turizmning yo‘nalishi ishlab chiqildi va muvaf-faqiyatli amalga oshirildi. Bu yo‘nalishda hozirda dunyoning yetakchi davlatlarida bir qator dasturlar ishlab chiqilishi boshlab yuborildi. Ular kelajakda turizmni kosmoslararo rivojlantirishni maqsad qilib olishmoqda. Hatto keyingi o‘n yillikda shu narsa namoyon bo‘layaptiki, ba’zi mamlakatlarda turizmga moslashtirilgan maxsus hududlar (regionlar) tashkil qilinmoqda. Bularning asosiylari tog‘li hududlarda, dengiz qirg‘oqlarida, tabiati go‘zal joylarda tashkil etilmoqda. Bu esa yo‘nalishlar geografiyasini kengaytirish bilan birga infratuzilmaning takomil-lashuviga olib kelmoqda. Xalqaro turizm o‘zining rivojlanish bosqichlari va yo‘nalishlarining takomillashuvi natijasida uni tasniflash va turkumlarga bo‘lishga ehtiyoj sezildi. Shundan kelib chiqqan holda xalqaro turizmni tashkil qilish turiga qarab tasniflanadi. Xalqaro turizm turlarining tasniflanishi Tasnifiy belgisi Turizm turlari Dam olish va rekreasiya (Leisure & Recreation), davolanish (Health Treatment), ishga doir Sayohatlar maqsadi (Business & Incentive), ta’lim (Educational), diniy (Religion), etnik (Ethnic), maxsus (special), sport (sports tourism), ekologik (ecological) va boshqalar. Yakka holda (FIT), guruh bo‘lib (Group), xizmat ko‘rsatish jamlanmasi (Package tour), hammasi Takliflar turi qo‘shilgan (All - inclusive), klubda dam olish (Slub Holidays), alohida e’tibor beriladigan xizmat (VIP) va boshqalar. 88 ` Buyurtmachilar turi Korporativ (Corporate commercial) Aviasiya (Air), temir yo‘l (Railway), avto-turizm Harakatlanish usuli (autotourism), avtobusli (by bus), dengiz sayohati (Sea cruise), daryo sayohati (Rriver cuise), piyoda (Hiking), veloturizm (Bike) va boshqalar Cafarni tashkil etish Uyushtirilgan (Organized), shahsiy usuli (personal) va boshqalar Sayohatchilar yoshi Bolalar (Children), yoshlar (Young), keksa yoshdagi (Senior) odamlar uchun. 1-rasm. Xalqaro turizm turlari va tashkillashtirilish bo‘yicha tasniflanishi1. Xalqaro