Produktiv ko‘nikmalarda autentik materiallarning ta’sirini maksimallashtirish uchun strategiyalar

Аннотация

Ushbu maqola produktiv ko‘nikmalarni (gapirish va yozish) rivojlantirish uchun til o‘rganish muhitiga autentik materiallarni samarali integratsiya qilish strategiyalarini o‘rganadi. U autentik materiallardan foydalanishning nazariy asoslarini, duch kelishi mumkin bo‘lgan qiyinchiliklarni va ularning o‘quvchilarning kommunikativ kompetensiyasiga ta’sirini maksimal darajada oshirish uchun amaliy yondashuvlarni o‘rganadi. Bundan tashqari, u autentik kontekstlarda produktiv ko‘nikmalarni rivojlantirishni baholash uchun mos bo‘lgan baholash usullarinimuhokamaqiladi. Kalit so‘zlar: Autentik materiallar, produktiv ko‘nikmalar, nutq, yozish, til o‘rganish, kommunikativkompetentsiya. Til o‘qitishda autentik materiallardan foydalanish so‘ngi o‘n yilliklarda katta qiziqish uyg‘otdi. Dastlab pedagogik maqsadlar uchun mo‘ljallanmagan autentik matnlari sifatida ta’riflangan autentik materiallar o‘quvchilarga tilni tabiiy ravishda qo‘llashni taklif qiladi. Ularning qabul qilish ko‘nikmalar (tinglash va o‘qish) uchun afzalliklari yaxshi hujjatlashtirilgan bo‘lsa-da, produktiv ko‘nikmalarni (gapirish va yozish) rivojlantirish uchun ularning salohiyati diqqat bilan ko‘rib chiqish va strategik amalga oshirishni talab qiladi. Ushbu maqola til o‘rganuvchilarda samarali ko‘nikmalarni rivojlantirishga haqiqiy materiallarning ta‘sirini maksimaldarajada oshirishuchun samarali strategiyalarni o‘rganishga qaratilgan. Ko‘pgina o‘qituvchilar uchun autentik materiallar chet tili sinfi uchun til kiritish manbalari sifatida katta qiziqish uyg‘otadi. Chet el qo‘shiqlari singari, ular g‘oyalar yoki his- tuyg‘ularni etkazish uchun chinakam intilishdan kelib chiqadi va natijada, ko‘pincha asosiy vazifasi tilning leksik-grammatik xususiyatlarini ko‘rsatish bo‘lgan uydirma matnlarga qaraganda bizga chuqurroq darajada ta’sir qilish kuchiga ega. Mashxur chet ellik tilshunos olimlardan hisoblangan Gilmore til o‘qituvchisi kasbidagi mavjud amaliyotlardan norozilik hissi kuchayib borayotganini ko‘radi: “Ixtirochilik va haqiqiylik tarafdorlari o‘rtasida kurash davom etmoqda. Ko‘rinishidan, biz paradigma o‘zgarishi yoqasida turibmiz, ammo oldimizda turgan asosiy savol - aynan nimaga o‘tishimiz kerak”. Imkoniyatlardan o‘quvchilarning lingvistik, strategik, pragmalingvistik, shuningdek, nutqiy ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun butun dunyo bo‘ylab o‘qituvchilarga (internet, televizor va DVD kabi ommaviy axborot vositalari orqali) tayyor bo‘lgan autentik materiallarning boyligidan foydalanishga qaratilgan kommunikativ kompetentsiya modellari asosidatuzilgan o‘quvdasturidir[1,118]. Shuningdek, har bir sohada kuzatikgani kabi, chet tilini o‘rganishda ham qiyinchiliklarga duch kelamiz. Asosan, produktiv ko‘nikmalarni rivojlantirish borasida ko‘plar jiddiy muammolarga yo‘liqamiz. Bunday qiyinchiliklarni bartaraf etish va autentik materiallarning ishlab chiqarish ko‘nikmalariga ta’irini oshirish uchun quyidagi strategiyalar tavsiya etiladi: 1. Ehtiyotkorlik bilan material tanlash: o‘quvchilarning bilim darajalari va o‘quv maqsadlariga mos keladigan, qiziqarli va mos keladigan materiallarni tanlash. Mavzu, janr va madaniy kontekst kabi omillarni ko‘rib chiqish. 2. O‘quvchilardan aniq kommunikativ maqsadlarga erishish uchun autentik materiallardan foydalanishni talab qiladigan vazifalarga asoslangan faoliyatni loyihalash. Ushbu Samarkand State Institute of Foreign Languages 473 ILMIYVAPROFESSIONALTA’LIMJARAYONIDAMULOQOT,FANVAMADANIYATLAR INTEGRATSIYASI tadbirlar o‘zaro ta’sir, hamkorlik va mazmunli til ishlab chiqarishni rag‘batlantirishi kerak. Bunga misolqilibquyidagilarni keltirish mumkin:  autentik dialoglar yoki yangiliklar hisobotlariga asoslangan rol o‘ynash stsenariylari.  autentik reklamayoki maqolalarga javoban elektron pochta yoki xat yozish.  autentik ma’lumotlar yoki tadqiqot natijalari asosida taqdimotlarni tayyorlash va taqdimetish.  autentik tarzda ommaviy axborot vositalarida taqdim etilgan dolzarb masalalar bo‘yicha munozaralar yoki muhokamalarda qatnashish [2,347]. Til sinfi uchun autentik materiallarni tanlay bilish. Autentik materiallarning darsliklarga nisbatan ko‘plab afzalliklariga qaramay, ulardan muvaffaqiyatli foydalanish oson ish emas va o‘qituvchilardan tilni chuqur bilishni va o‘quvchilarning qiziqishlari va ehtiyojlarini aniq his qilishni talab qiladi. Bunga ko‘ra quyida umumiyko‘rsatmalar keltirilgan. Qiziqarli matnlarni tanlash Boshqa tilni o‘rganish juda og‘ir ish va talabalar o‘zlarining tasavvurlarini ushlamaydigan matnlar bilan shug‘ullanishga majburlashmaydi. Sinf vaqti cheklanganligi sababli, qiziqish uyg‘otish o‘quvchilarni materiallarni chuqurroq o‘rganishga undaydi. Masalan, o‘quvchilarga filmlarning asosiy sahnalarini ko‘rsatish, shuningdek, ularning to‘liq versiyalarini o‘z-o‘zidan foydalanishlari mumkin qilish orqali biz ularni darsdan tashqari til o‘rganishga ko‘proq vaqt ajratishga undashimizmumkin[3, 55]. Ko‘p turli omillar birlashib, matnning qiyinligiga ta’sir qiladi - bularning ba’zilari matnlarning o‘ziga