ZAMONAVIY PSIXOLOGIYADA ART-TERAPIYANING AHAMIYATI.

Аннотация

Ushbu maqolada art-terapiya insonning ijodiy ko'nikmalaridan foydalangan holda psixoterapiya usullaridan biri deyiladi. Uning maqsadi tinchlanish, dam olish va ichki uyg'unlikka erishish. San'at yordamida odam o'zining eng yashirin his tuyg'ularini-g'azab, qo'rquv, xafagarchilik, noaniqlikni ifoda etishga yordam beradi. Kalit so‘zlar: Terapiya, art-terapiya, mijoz, munosabat, nazariya, art-terapevt, diagnostika, estetik ehtiyojlar, rivojlanish. "Ijodkorlik" tushunchasini faoliyatning alohida turi, shu jumladan shaxsning umumiy rivojlanishini belgilaydigan fikrlash, motivatsiya, qobiliyatlar kabi zarur tarkibiy qismlar sifatida talqin qiladilar. Psixologik tadqiqotlarda ijodkorlikni rivojlantirish bilan bog'liq sohalar alohida o'rin egallaydi-ijodiy muammolarni hal qilish muvaffaqiyatini belgilaydigan maktab o'quvchisining shaxsiy xususiyatlari. Ixtisoslashtirilgan ta'limni joriy etish bilan maktab o'quvchilarining ijodkorligini rivojlantirish ayniqsa muhimdir, bu esa ushbu xususiyatni va uni rivojlantirishni oldindan aniqlashni talab qiladi. O'smirlik davrida ijodkorlikni rivojlantirish ayniqsa muhimdir. Bir qator tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, o'smirlik o'z shaxsiyati va uning xususiyatlarini anglash davri sifatida inson ijodiyotining rivojlanishida asosiy o'rinni egallaydi. Zamonaviy psixologiyada art-terapiya ko‘pincha esga olinadi. Ushbu texnikaning turlari va usullari xilma-xildir, bu eksperimentlar uchun juda katta maydonni ta’minlaydi. Darhaqiqat, mashg‘ulotlar paytida bemorlar o‘zlarining his-tuyg‘ularini va his- tuyg‘ularini ifoda etishlari, san’atning turli shakllari, jumladan rasm, raqs, kompozitsiya, haykaltaroshlik va hokazolardan foydalanib, shaxsiy xususiyatlarini o‘rganish imkoniyatiga ega. Psixologiyada eng mashhur art terapiya turlarini ko‘rib chiqishdan oldin, ushbu tuzatish uslubini yaratish va rivojlantirish tarixiga e’tibor qaratish lozim. Dastlab, badiiy davolanish sxemasi Z.Freyd, C. Jung, A.Maslou kabi taniqli shaxslarning nazariyalarida taqdim etilgan. Ammo amalda faraziy modellar faqat XX asrning 30-yillarida qo‘llanila boshlandi. Shunga o‘xshash tuzatish usuli urush tugaganidan keyin AQSHdan Germaniyaga ko‘chib ketgan bolalarni davolashda 200 ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-4 qo‘llanila boshlandi. O‘sha paytlarda art-terapiya stressni engish va fashist lagerlarida bo‘lgan davrda olgan jarohatlariga qarshi kurashishning yagona yo‘li bo‘lgan. Birinchi tajribalar ijobiy natija berdi, shuning uchun "art davolash" tobora ommalashib bordi. Bugungi kunda art terapiya deyarli barcha turlari psixoterapiyada keng qo‘llaniladi. Bunday usul odamga ko‘p muammolarni tushunishga va hal qilishga shaxsiyatining yangi qirralarini ochishga imkon beradi. "Art terapiya" atamasi "san’at"-san’at, "art-terapiya"-art-terapiya ularning psixo- emotsional holatini ifoda etish uchun plastik tasviriy san’atni davolashni anglatadi.Ushbu atama birinchi bo‘lib A.Hill tomonidan 1938 yilda ishlatilgan, sanatoriylarda sil kasalligi bilan og‘rigan bemorlar bilan ishlashini tavsiflashda foydalanilgan. Art-terapiya XX asrning 30-yillarida paydo bo‘lgan. Birinchi marta AQSHda natsistlar lagerlaridan olib kelingan bolalar bilan ishlashda art-terapevtik usullar qo‘llanilgan. Uning rivojlanishining boshida art-terapiya Z.Freydning psixoanalitik qarashlarini aks ettirdi. Junga unga ko‘ra mijozning badiiy faoliyatining yakuniy mahsuloti (xoh rasm, xoh haykaltaroshlik, installyasiya bo‘lsin) uning ongsiz ruhiy jarayonlarini ifoda etadi. 1960 yilda Amerikada Art Therapy Assotsiatsiyasi tashkil etildi. Art-terapiyaning vazifalariga quyidagilar kiradi: Diagnostika. Ijodkorlik yordamida mijozning asosiy muammolari nimadan iboratligini, qaysi sohada u bilan yuz beradigan narsaga ko‘proq e’tibor berish kerakligini aniqlash mumkin. Tuzatish. Art-terapiya yordamida siz odamga o‘z xatti-harakatlarini yanada konstruktiv tarzda o‘zgartirishga, qo‘rquv, xavotirlardan xalos bo‘lishga, e’tiqodlarni cheklashga, fobiyalarga yordam bera olasiz. Rivojlanish. Art-terapiyaning asosiy funksiyalaridan biri insonning kuchli va zaif tomonlarini va ularning rivojlanishini aniqlashdir. Estetik ehtiyojlarni qondirish. Art-terapevtik jarayon davomida haqiqiy ijodkorlik boshlanadi. Mijozlar rasmlar, musiqa, she’rlar va hatto kitoblarni yaratadilar. Qizig‘i shundaki, bu ko‘pincha o‘zini to‘liq "dunyoviy" deb hisoblaganlar bilan, ijodkorlik va ilhomdan uzoq bo‘lgan hollarda yuz beradi Psixoterapiya va albatta, art terapiya yordamida siz psixologik travma, qiyin tajribalar bilan ishlashingiz mumkin. Deyarli har bir psixolog bemorni davolashning biron bir bosqichida art-terapiya kabi usulga murojaat qilish zarurligini his qiladi. Ushbu texnikaning turlari va usullari davolash 201 ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-4 rejimini sezilarli darajada diversifikatsiya qilishi, bemorning farovonligini yaxshilashi va unga chuqur mojarolarni hal qilishd