МУДДАТИГА ЕТМАСДАН ТУҒИЛГАН ЧАҚАЛОҚЛАРДА БУЙРАК ПАТОЛОГИЯЛАРИ

Аннотация

Today, the number of babies born prematurely around the world is increasing globally, and many pathologies occur in this group due to the improper development of various organ systems. Of course, among them, kidney pathologies are of particular importance, because the complete formation of kidney tissue and nephrons is completed in the last weeks of the fetus. Therefore, conditions such as incomplete functioning of the kidney function, nephron deficiency, tubulopathies, and slowness of vascular development are observed in premature babies. Key words: kidney, kidney pathologies, nephrons, tubulopathies, vascular, kidney tissue. Мавзунинг долзарблиги: Муддатиг етмасдан туғилган чақалоқларнинг буйрак патологиялари бугунги кунда жуда кенг қўлламли ва касалликлар орасида оғир асоратларга олиб келиши мумкин. Бундай касаллик билан туғилган чақалоқларнинг буйрак функцияси мунтазам равишда назорат қилиниши, инфекцияларнинг олдини олиш чоралари кўрилиши ва морфологик ўзгаришлар чуқур ўрганилиши зарур хисобланади. Олиб борилаётган кўпчилик илмий тадқиқотларда нефрогенез, тубуляр функциялар ва васкуляр ривожланишга доир иммуногистохимик тахлиллар орқали бундай касалликларнинг ривожланиш механизмиларини ишлаб чиқиб, касалликнинг олдини олиш мумкин. Мазкур мақолада муддатига етмасдан туғилган чақалоқларда учрайдиган буйрак патологияларининг ривожланиш сабаблари, морфологик ва клиник кўринишлари, шунингдек, замонавий диагностик ва иммуногистохимик усуллар 120 Synapses: Insights Across the Disciplines SYNAPSES: Insights Across the Disciplines Volume 2, Issue 4 орқали таҳлил қилиш имкониятлари ёритилган. Неонатал нефрон ривожланишининг етишмаслиги, тубуляр ва гломеруляр инфантиллик, инфекциявий асоратлар ва нефрокальциноз каби ҳолатларга алоҳида эътибор қаратилган. Умуман олганда, муддатига етмасдан туғилган чақалоқлар буйрак патологияларининг эрта аниқланмаслиги ва самарали назорат қилиниши кўп ҳолларда оғир нефрологик асоратлар — хроник буйрак етишмовчилиги, артериал гипертония ва метаболик бузилишларга олиб келади. Шу сабабли, ушбу патологияларнинг морфологик, иммуногистохимик ва клиник жиҳатдан чуқур таҳлили, уларни эрта босқичда аниқлаш ва самарали даволаш чора-тадбирларини ишлаб чиқиш жуда муҳим ҳисобланади. Шу сабабли, перинатал ва неонатал тиббиёт соҳасида, балки нефрология, морфология ва педиатрия соҳаларида ҳам муҳим илмий-амалий аҳамият касб этади. Шу билан бирга, ушбу йўналишдаги тадқиқотлар соғлом авлодни шакллантириш, юқори хавфли чақалоқлар сонини камайтириш ва узоқ муддатли асоратларни олдини олишда муҳим ўрин тутади. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотларига кўра, ҳар йили тахминан 15 миллиондан ортиқ чақалоқ муддатига етмасдан туғилади. Бундай болаларда органлар, жумладан буйрак тўқималари етарлича ривожланмаган бўлади. Буйрак тўқимасининг тўлиқ ривожланиши ҳомиладорликнинг охирги уч ҳафталигида якунланади. Шу боис, муддатига етмасдан туғилган чақалоқларда нефронлар сони кам бўлади, тубуляр қайта сўрилиш функцияси суст бўлади, гломеруляр фильтрацияда муаммолар кузатилади. Натижада, сийдикда оқсил йўқотилиши, электролит дисбаланси, нефрокальциноз ва ҳатто ўткир буйрак етишмовчилиги ривожланиши мумкин. Шу билан бирга, бундай чақалоқлар иммун тизимининг етарлича шаклланмаганлиги туфайли инфекцияларга мойил бўлиб, пиелонефрит ва рефлюкс нефропатия каби инфекцион-яллиғланишли касалликлар ривожланиши эҳтимоли юқори бўлади. Сўнгги йилларда иммуногистохимик ва морфометрия усулларининг кенг қўлланилиши орқали гистотўқималардаги ўзгаришларни аниқлаш, нефрон ривожланиш даражасини баҳолаш ва интерстициал фиброз белгиларини эрта босқичда аниқлаш имкониятлари кенгайди. Бу эса нафақат диагностик, балки профилактик ва реабилитацион тадбирларни самарали ташкил этишга хизмат қилади. 121 Synapses: Insights Across the Disciplines SYNAPSES: Insights Across the Disciplines Volume 2, Issue 4 Ишнинг мақсади: ишнинг мақсади сифатида Вилоят перинатал марказига мурожаат қилиб, муддатига етмасдан туғилган чақалоқларнинг хомиладорликнинг 28-34 хафталигида туғилган чақалоқлар буйракларидаги нефрон ривожланиши, гломеруляр ва тубуляр структуралар холати, интерстициял тўқималардаги ўзгаришлар УЗИ, биохимик тахлиллар хамда иммуногистохимик усуллар ёрдамида ўрганилди. Олинган натижалар: Тадқиқот давомида муддатига етмасдан туғилган чақалоқларда буйрак тузилиши ва функцияларида турли хил морфологик ва иммуногистохимик ўзгаришлар аниқланди, яъни нефроногенез камлиги, бунда иммуногистохимик таҳлиллар орқали (WT1, PAX2, PAX8 маркерлар ёрдамида) гломеруляр тузилишларда инфантиллик ва нефронларнинг етишмовчилиги қайд этилди. Нефронлар сони нормадан тахминан 30–40% кам эканлиги аниқланди. Шунингдек, тубуляр ўзгаришлар ва функционал етишмовчилик проксимал тубулларда қайта сўрилиш жараёнида сусайиш қайд этилди. Бу клиник жиҳатдан протеинурия, глюкозурия, ва электролит йўқотилиши билан намоён бўлди. PAX8 маркери тубуляр ҳужайраларнинг ривожланмаганлигини тасдиқлади хамда ннтерстициал ўзгаришлар ва фиброз белгилари α-SMA ва TGF-β1 маркерлари асос