YANGI UZBEKISTONDA UCHINCHI RENESSANS POYDEVORINI BARPO ETISHNING TARIXIY ZARURATI VA ISTIKBOLLARI (2020 -2030 YILLAR MISOLIDA)

Аннотация

This article analyzes the historical foundations of the idea of the Third Renaissance, which is being formed within the framework of the New Development Path of the Republic of Uzbekistan, its connection with current reforms, and its future scientific and spiritual potential. The foundation of the third national revival is being created on the basis of state policy, achievements in education, science, innovation, and spirituality implemented in 2020–2030. The article highlights the relevance of the topic through factual evidence and an analytical approach. Keywords: Third Renaissance, New Uzbekistan, national revival, science, education, innovation, reforms. 91 Synapses: Insights Across the Disciplines SYNAPSES: Insights Across the Disciplines Volume 2, Issue 4 Абстрактный В статье анализируются исторические основы идеи Третьего Возрождения, формирующейся в рамках Нового пути развития Республики Узбекистан, ее связь с текущими реформами, ее будущий научный и духовный потенциал. На основе государственной политики, достижений в образовании, науке, инновациях и духовности, реализуемых в 2020–2030 годах, создается фундамент третьего национального возрождения. В статье подчеркивается актуальность темы с помощью аргументов, основанных на фактах, и аналитического подхода. Ключевые слова: Третий Ренессанс, Новый Узбекистан, национальное возрождение, наука, образование, инновации, реформы. 1. Kirish O‘zbekiston o‘z taraqqiyotining yangi bosqichiga qadam qo‘yayotgan bugungi kunda milliy tarixdagi yuksalish davrlariga e’tibor yana-da kuchaymoqda. Bu davr “Yangi O‘zbekiston” deb nom olgan davr bo‘lib, unda mamlakatda ijtimoiy-siyosiy, madaniy-ma’rifiy va iqtisodiy sohalarda keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Ana shunday tarixiy bosqichda davlat rahbari Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan Uchinchi Renessans g‘oyasi mamlakat taraqqiyotining strategik yo‘nalishiga aylangan. Uchinchi Renessans – bu o‘zbek xalqining tarixiy-madaniy merosiga asoslangan holda, zamonaviy ilm-fan, texnologiyalar va ma’naviyatni uyg‘unlashtirgan intellektual uyg‘onish davridir. U birinchi (IX–XII asrlar) va ikkinchi (XIV–XV asrlar) Renessans davrlarining mantiqiy davomi sifatida tarixiy zarurat bo‘lib shakllandi. Bu uyg‘onishning poydevori aynan 2020 yildan boshlab izchil islohotlar bilan barpo etilmoqda. Uchinchi Renessansga oid g‘oyaviy, ilmiy va siyosiy asoslar bir necha manbalarda keng tahlil qilingan. Masalan, akademik T. Jalilov (2021) bu davrni “milliy o‘zlikni anglash va global raqobatga intellektual kuch bilan javob qaytarish davri” deb ataydi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 30-apreldagi Oliy Majlisga murojaatnomasida quyidagilar qayd etilgan: “Agar biz Uchinchi Renessansni barpo etishni istasak, avvalo, yosh avlodni har tomonlama yetuk, bilimli, tafakkuri teran, sogʻlom va vatanparvar qilib tarbiyalashimiz kerak.” 92 Synapses: Insights Across the Disciplines SYNAPSES: Insights Across the Disciplines Volume 2, Issue 4 Yevropa Ittifoqi (EU), UNESCO, Jahon banki va boshqa xalqaro tashkilotlar O‘zbekistonning 2020-yildan boshlab amalga oshirayotgan ta’lim, raqamli texnologiyalar va ilm-fan sohasidagi yutuqlarini ijobiy baholab kelmoqda. Xususan, 2022-yilda Jahon banki hisobotida O‘zbekiston “o‘rta daromadli mamlakatlar ichida eng jadal islohot qilayotgan davlat” sifatida qayd etilgan. Ushbu tadqiqotda Yangi O‘zbekistonda Uchinchi Renessans poydevorini barpo etish jarayonini chuqur va tizimli o‘rganish maqsadida quyidagi ilmiy metodlar asosida yondashuv amalga oshirildi: Tarixiy-tahliliy metod – Bu usul orqali IX–XII va XIV–XV asrlardagi Birinchi va Ikkinchi Renessans davrlari o‘rganilib, ularning ilmiy-ma’naviy asoslari bilan Yangi O‘zbekiston davridagi uyg‘onish jarayoni o‘rtasidagi bog‘liqlik aniqlashtirildi. Tarixiy uyg‘onishlar asosida bugungi kun ehtiyojlari tahlil qilindi. Siyosiy-huquqiy hujjatlar tahlili – Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan “Yangi O‘zbekiston” g‘oyasi, “2022–2026 yillarga mo‘ljallangan taraqqiyot strategiyasi” va “Yangi O‘zbekiston – 2030” strategik dasturlari asosida olib borilayotgan islohotlar o‘rganildi. Bu metod orqali siyosiy yondashuvning asosiy tamoyillari va ularning uyg‘onish g‘oyasi bilan o‘zaro aloqasi aniqlashtirildi. Statistik tahlil – O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi, Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi, Yoshlar ishlari agentligi va boshqa tegishli manbalar ma’lumotlariga tayangan holda, 2020–2024 yillar oralig‘ida ta’lim, ilm-fan, ijtimoiy infratuzilma va raqamli texnologiyalar sohasida erishilgan natijalar raqamli ko‘rinishda tahlil qilindi. Komparativ (solishtirma) tahlil – Uyg‘onish davrlari o‘rtasida qiyosiy o‘rganish ishlari olib borildi. Ilgari mavjud bo‘lgan milliy Renessans davrlaridagi omillar – ilm-fan yutuqlari, davlat siyosatining yo‘nalishlari, jamiyatning ijtimoiy- ma’naviy rivojlanishi hozirgi bosqichdagi o‘zgarishlar bilan taqqoslandi. Ushbu tahlil hozirgi davrda Uchinchi Renessans g‘oyasi tari