Ishontirish kategoriyasining siyosiy diskursga xos kognitiv xususiyatlari (fransuz tili materialida)

Аннотация

Political speech has always played an important role in human history. One of its main tasks is to persuade the audience, influence their opinion and encourage them to take certain actions. The category of persuasion in political speech is carried out through various methods, rhetorical devices and logical strategies. In this article, we will talk about the main methodsof persuasion in political speech, itstools and power ofinfluence. Keywords:political discourse, ethos, pathos,persuasion strategies, Charles deGaulle. Fransuz siyosiy dikursini tahlil qilish biroz munozarali ilmiy masala bo’lib hisoblanishining asosiy sabablaridan biri undagi strukturaviy tuzilishining murakkabligi, turli xil frazeologik birliklardan foydalanilishi va tilning ma’lum sohada chegaralanganligi ko’pchilikka qiyinchilik tug’diradi. Diskurs atamasi zamоnaviy tilshunоslikda lingvistik аtama sifatida о‘tgan аsrning о‘rtalarida foydalanila bоshlandi. Jumladan, 1960-yillar bоshlarida antrоpоlоg Dell Humes ilk bоr diskurs tushunchasi va uning mohiyati bilan shug‘ullana bоshlagan. Diskurs tushunchasi lotincha “discursus” – “mulohaza yuritish”, “oldinga va orqaga yugurish”, “harakat”, “aylanish”, “suhbat” yoki fransuzcha “Discours” – “nutq” degan ma’nolarga borib taqaladi [1,271]. Siyosiy diskurs – bu siyosiy mavzular atrofida shakllangan nutq va yozma matnlarning umumiy majmuasi bo‘lib, u siyosatchilar, jamoatchilik, ommaviy axborot vositalari va akademiklar tomonidan qo‘llaniladi. Diskurs til, g‘oyalar va tushunchalar orqali hokimiyatni shakllantirish, yo‘naltirish va tushuntirish uchun ishlatiladi. Siyosiy diskursda ishontirish kategoriyasi juda muhimo’rin egallaydi. Bu kategoriya haqidaqisqacha to’xtalibo’tamiz. Ishontirish – bu auditoriyaning fikrini o‘zgartirish yoki mustahkamlash maqsadida dalillar, emotsional ta’sir va mantiqiy asoslar orqali ta’sir ko‘rsatish jarayoni. Siyosiy nutqda ishontirish quyidagi maqsadlarda qo‘llaniladi: • Davlatsiyosatiniqo‘llab-quvvatlashgaundash; • Raqiblarnifikridanqaytarishyokizaiflashtirish; • Jamiyatnimuayyanharakatlargachorlash. Ishontirish vositalari siyosiy diskursning asosiy qismi hisoblanib, nutq ko’zlangan asosiy maqsad sari yetaklaydi. Bu kabi unsurlarning bir nechta turi mavjud va quyidagi asosiy vositalar orqali amalgaoshiriladi: 1. Logos – mantiqiy dalillar bo’lib, bu usul faktlar, statistik ma’lumotlar va aniq dalillarga asoslanadi. Masalan, siyosatchi iqtisodiy o‘sish sur’atlari yoki bandlik darajasi haqidagi raqamlarni keltirib,o‘zdasturining samaradorligini isbotlashimumkin. 2. Ethos – nutq so‘zlovchining ishonchliligi bo’lib, bu usulda tinglovchilar siyosatchining shaxsiy obro‘-e’tiboriga ishonadi. Agar nutq so‘zlovchi tajribali, halol va bilimli inson sifatida namoyon bo‘lsa, uninggaplari auditoriya tomonidan ishonchliqabul qilinadi. 3. Pathos – emotsional ta’sir hisoblanib, bu usulda nutq so‘zlovchi tinglovchilarning hissiyotlariga ta’sir qiladi. Masalan, vatanga bo‘lgan muhabbat, qo‘rquv yoki umid kabi hissiyotlar orqali auditoriyani ishontirishga harakat qiladi. Siyosatchilar ko‘pincha tarixiy voqealar yoki xalqning kechmishlari haqidagi hikoyalarni misolqilibkeltiradilar. Bu ilmiy munozarali masalani to’liqroq tahlili uchun Fransiya 5-Respublika asoschisi General Sharl de Gollning “Discours de l'Hôtel de Ville de Paris, 25 août 1944” nutqidan bir Samarkand State Institute of Foreign Languages 185 ILMIYVAPROFESSIONALTA’LIMJARAYONIDAMULOQOT,FANVAMADANIYATLAR INTEGRATSIYASI parchaga nazar solamiz. “Pourquoi voulez-vous que nous dissimulions l'émotion qui nous étreint tous, hommes et femmes, qui sommes ici, chez nous, dans Paris debout pour se libérer et qui a su le faire de ses mains”. [2] Yuqorida keltirilgan parchada ritorik so’rooqni mahorat bilan ishatilganligiga guvoh bo’lishimiz mumkin. Ya’ni, Pourquoi voulez-vous que - nima uchun xohlamaysiz iborasi gapdan anglanilayotgan ma’noga so’roq ohangida lekin darak gap shaklida ifoda etilayotgani ritorik gapning jozibadarligi va emotsionalligini boyitmoqda va faire de ses mains - o’z qo’llariningiz bilan bunyod qilish jumlasi esa ko’proq xalqning o’zi barpo etgan Vatanga aloqadorlik hissini uyg’otmoqda va manipulatsiyaning yorqin misoli bo’lib xizmoq qilmoqda. Bu nutqning davomidaesayanada emotsionalliknioshiruvchi vositalardan foydalanilgan: “Paris! Paris outragé! Paris brisé! Paris martyrisé! mais Paris libéré! libéré par lui-même, libérépar son peupleavecleconcours des armées dela France, avec l'appuiet leconcours de la Francetout entière, de la France qui se bat, de la seuleFrance, de la vraie France, de laFrance éternelle”. Ushbu jumlada aynan uch so’z takroriga ko’proq urg’u berilgan bo’lib,ya’ni Paris! Paris outragé! Paris brisé! Paris martyrisé! so’zlarida Paris iborasiga, mais Paris libéré! libéré par lui-même, libéré par son peuple ushbu gapda esa libéré ko’proq e’tiborni tortmoqda va nihoyat la seule France, la vraie France, la France éternelle kabi iborada o’z yurtining nomi takror holda ishlatilmoqda. Tilda lingvistik