Vashington irving asarlari tilining lingvopetikasi

Аннотация

Ushbu maqolada Irving asarlari tili va madaniyatga oid xususiyatlar muhokama qilinadi. Uning asarlaridagi til, tilshunoslik nuqtai nazaridan asosiy elementlarga bo‘linishi tahlilqilinadi. Kalit so‘zlar: madaniy va milliy leksik birliklar, satira va yumor, xarakter nutqi, lingvistika, lingvopoetika. Adabiyotshunoslik va tilshunoslik yondashuvlari oʻzaro uyg‘unlashtirilgan boʻlsa-da, bularni aniq misollar bilan toʻldirishni maqsad qildek. Irving asarlaridan olingan badiiy til namunalari orqali lingvopoetik vositalartahlilinibatafsil bayon qilishnilozim debtopdek. Vashington Irving (1783-1859) – amerikalik yozuvchi, tarixchi va adabiyotshunos bo‘lib, asarlari turli lingvistik va madaniy jihatlarni yoritadi. U o‘zining eng mashhur asarlari, masalan, " Sleepy Hollow" afsonasi va "Rip Van Vinkle" bilan tanilgan. Irving asarlarining lingvistik va lingvopetik tahlili,uning uslubi vatiliga oidko‘plab jihatlarni o‘rganishni o‘z ichiga oladi. Irvingning asarlari tilining lingvopetikasi yozuvchi asarlari tili va madaniyatga oid xususiyatlarni ta’kidlaydi. Uning asarlaridagi til, tilshunoslik nuqtai nazaridan quyidagi asosiy elementlarga bo‘linishimumkin: Dialektologiya (lahja) va mahalliy til: Irving o‘z asarlarida o‘z davrining Amerika jamiyatidagi turli lahjalar va mahalliy tillarni aks ettirgan. Masalan, “Rip Van Vinkle” va “Sleepy Hollow”afsonasida o‘sha hududning tiliga xos bo‘lgan o‘ziga xos elementlar, jumladan, mahalliy lug‘at va talaffuz, muhim rol o‘ynaydi. Ularning barchasi tasvirlangan jamiyat va atrof- muhitnio‘ziga xosravishda yoritadi. “RipVan Vinkle”asarida qahramon Ripningmintaqaviy lahjasidan foydalanish: “Well, it’s thebest Ican do,and ifyou won’t have it, Ican’t help it, that’s all!”(Amerikaning birqismi uchunjudaxos o‘ziga xos uslub) “Sleepy Hollow” afsonasida Ichabod Kranyonning nutqidagi qishloqaksenti: “Ichabod had beenapedagogue forsometime, and his wits were as sharp as a harrow.” Romantizmning til asoslari: Irving Romantizm davrining asosiy yozuvchilaridan biri bo‘lib, uning asarlarida tabiiy go‘zallik, shaxsiy his-tuyg‘ular va insonning tabiat bilan aloqasi kabi romantik mavzularning til orqali ifodalanganini ko‘rish mumkin. U tabiiy landshaftlarni va insonruhiyatini tasvirlashda tilning chuqurtasvirlash kuchidan foydalangan. Yumor va Satira: Irvingning asarlarida ko‘plab yumoristik va satirik elementlar mavjud. U o‘zining qora yumor, parodiya va satira orqali jamiyatni tanqid qiladi. Bu uning tilining yana bir xususiyati bo‘lib, u hikoyalar orqali o‘quvchini nafaqat jalb qilish, balki o‘z zamonining ijtimoiyva madaniy muammolarini ko‘rsatishga harakat qilgan. Klassik ya yangi elementlarning birlashuvi: Irving o‘zining asarlarida klassik adabiyot an‘analarini va yangi, o‘sib kelayotgan Amerika madaniyatini birlashtirgan. Uning asarlarida klassik Yevropa hikoyalari va mifologiyasini Amerikaning yangi tarixiy va madaniy sharoitlarigamoslashtirishdatilningo‘ziga xos roli katta. Narrativ (hikoya aytish uslubi) usul: Irving o‘z asarlarida asosan narrativ usulda, ya’ni hikoya qilish usulida yozgan. Ushbu usulda tilni ishlatish uning hikoyalarining ajoyib yetkazilishida muhim rol o‘ynaydi. Har bir harakterning nutqi va til ishlatish uslubi ularning shaxsiyatini va turmushtarzini aks ettiradi. Vashington Irvingning asarlarining tilining lingvopetikasi ularning zamonaviy Amerika adabiyotidagi o‘rnini va ahamiyatini ko‘rsatadi. Uning tilining o‘ziga xosligi, tasvirlash uslubi va satirasi orqali u jamiyatni, madaniyatni va insoniyatning umumiy holatini tahlil qiladi. Lingvistik vamadaniy elementlarning uyg‘unligi uningasarlarini chuqur vaboyqilib ko‘rsatadi. Samarkand State Institute of Foreign Languages 183 ILMIYVAPROFESSIONALTA’LIMJARAYONIDAMULOQOT,FANVAMADANIYATLAR INTEGRATSIYASI Vashington Irving asarlarida milliy va madaniy leksik birliklar yoki satira va yumor vositalarininglingvistik funksiyalari kabi aniqbirjihatga yoʻnaltirilgan. Irving asarlarida Sharq motivlari metaforalar, ramzlar yoki obrazlar vositasida ifoda etilgani shuningdek, bu motivlar Amerika romantizmiga ta’sir koʻrsatgani xususida kengroq yoritilishimumkin. Irvingning til uslublari bilan oʻzbek romantik prozasi va boshqa xalq adabiyotlari oʻrtasidagi bog‘liqliknikeltirish maqolaning qiziqarli jihatini oshiradi. Shuningdek, Irving asarlarining original matnlari bilan oʻzbek tilidagi tarjimalarini qiyoslash orqali tarjima lingvistikasi yondashuvlarini qoʻshish orqali tahlilni chuqurlashtirish mumkin. Amerika adabiyotining oʻzbek kitobxonlariga tarjima jarayonida yordam beruvchi qoʻllanma yoki tarjimonlar uchun lingvistik uslubiy tavsiyalar sifatida ham amaliy ahamiyatga egaekanini koʻrsatish mumkin. Xulosa sifatida Irving ijodining lingvopoetik tadqiqotlari yangi istiqbollarni ochib berishi batafsil yoritishga harakat qildek. Bu natijalar oʻzbek va Amerika romantikasi oʻrtasida muloqot oʻrnatishdaimkoniyatlarni taqdim etishi haqidafikrlar qoʻshish foydali boʻladi. Foydalanilgan adabiyotlarro‘yxati 1. Gilenson B.A. Vashington Irving