Salomatlikka oid maqollarning muqobil va analogik vositasida tarjimasi

Аннотация

This article explores the issues of translating proverbs and idioms related to health using equivalent and analogous means. The research highlights the importance of finding equivalents and analogs when translating phrasal expressions and the challenges that arise in this process. The dissertation also discusses methods of literal translation (calquing) and maintaining the phrasological meaning. Furthermore, the author demonstrates the necessity of preserving cultural and linguistic peculiarities when translating proverbs, sayings, and idioms. Examples are provided, illustratingthe effectiveness and widespread useof equivalent translation. Thefindings of the study will assist translators in translating phrasal units more accurately and expressively, considering national and cultural contexts. Key words:proverb, saying, expression, analogy, phraseology, equivalence, context. Barcha tillarda neytral, ya’ni muqobil yoki analog topsa bo‘ladigan idiomalar mavjud. Bunday muqobil va analoglarning borligi tarjima jarayonini yengillashtiradi va uning to‘laqonliligini ta’minlaydi. Bu usul eng ko‘ptarqalgan va maqsadga muvofiq uslubdir. Ba’zimisollarkeltiramiz: Back onyour feet–Oyoqqa turmoq Eat at pleasure, drink bymeasure- Rohatingga yegin, me’yorida ichgin. Fit as a fiddle–burgaday sog’lom. An empty sack cannot stand upright-Bo‘shqoptik turmas. Nazariy adabiyotlarda idiomalarning so‘zma-so‘z tarjimasi haqida ikki xil fikr mavjud. Ba’zi olimlarning ta’kidlashlaricha frazeologik birikmalarni so‘zma-so‘z tarjima qilish mumkin emas, chunki idioma bir tilda so‘zlashuvchi xalqqa tegishli va u ma’nosizlikka olib keladi, deb Samarkand State Institute of Foreign Languages 250 ILMIYVAPROFESSIONALTA’LIMJARAYONIDAMULOQOT,FANVAMADANIYATLAR INTEGRATSIYASI hisoblaydilar. Ammo ba’zi tadqiqotchilar bunday keskin fikrlarga e’tiroz bildiradilar.Ularning nuqtai-nazarigako‘raidiomani so‘zmaso‘ztarjimaqilsabo‘ladi. Tarjimada idioma ma’nosiniifodalash Bu usulqo‘llanilganda idiomama’nosigina berilib, undagi obrazlilik,hikmatlilik yo‘qoladi. Masalan: “O‘zingiz o‘ylab ko‘ring Arslonbek aka, garaj mudiri paxtani bilmaydigan Usmonjon bo‘lgani yaxshimi yoki tanglayi paxta bilan ko‘tarilgan tajribali brigader bo‘lgani yaxshimi?”. Keltirilgan konteksda muallif “yo‘rgagidan o‘z ishini yaxshi biladigan” kishini tavsiflayapti. Lekin ingliz tilida Saida tilidan yorqin bo‘yoqli xos idiomani “tanglayi paxta bilan ko‘tarilgan” ya’ni bu kabi frazeologik birlik mavjud emas. Shuning uchun ham ma’noni boshqa erkin so‘z birikmasi bilan berish mumkin. Ammo, erkin so‘z birikmasi bilan berilgan frazeologik birliko‘zinioqlamaydi. Chunki ta’sirdorlik yo‘qoladi. Idioma mazmuni tarjimada saqlangan, ammo obrazlilik va kolorit yo‘qotilgan. Idiomalar tarjimasida nafaqat ma’noni, ayni zamonda obrazlilik, aforistiklik va milliy bo‘yoqlilikni ham saqlash lozimligini isbotlashning zarurati yo‘q. Tarjima qilib bo‘lmaydigan idioma yo‘q, faqat xorijiyo‘quvchi qanday idroketishini o‘ylab tarjima uslubinitanlash lozim. Maqol,matal vaidiomalarni tarjima qilishning asosiyusullari. Tarjima adabiyotida va nazariy adabiyotlarda maqol, metal va idiomalarning quyidagi usullari ishlab chiqilgan: muqobil va analoglar vositasida tarjima, so‘zma-so‘z tarjima (kalkalash), frazeologizmma’nosiniberish. Birinchi usul- tilda mavjud maqol, metal va idiomalani o‘giriladigan tilda ifodalashda aksariyat hollarda neytral frazeologizmlar, ya’ni yorqin milliy bo‘yoqqa ega bo‘lmaganlari qo‘llaniladi. Muqobil tarjima o‘ta samarali va keng tarqalgandir. Masalan: “Cleanliness is next to godliness” maqolini “Toza qalbda dog’bo’lmas”. Barcha frazeologik iboralar ham boshqa tillarda o‘z muqobillariga ega emaslar. Bunday hollarda ularni original bilan umumiy ma’noga ega bo‘lgan, boshqa shaklga ega bo‘lgan iboralar bilanifodalanadi. “Cup must be carried steadily, A full” –“Avaylab uchmagan qush, Qanotidan ayrlar”, “Drink wineand have thegout: drink nowineand have thegout too”-“Og’riq-og’riq –ko’zogrig’i, Yor kimsaning–o’z og’rig’i”. Vositachi til orqali qilingan tarjimalarnitahlil etib, quyidagi o‘ziga xosliklarni ta’kidlash o‘rinlidir: birinchidan, asliyat tilida va vositachi tilda tarjimaqilinayotgan idiomaning aniq muqobili mavjud bo‘ladi, uchinchi tilda esa analogik ibora bilan ifodalansa ham boshqacha obrazliasos qo‘llaniladi42. Garchi buidiomalarning asoslari turlicha bo‘lsaham ular anglatgan ma’nolaryaqindir. Bir frazeologik iborani boshqasi bilan almashtirilganda munosib muqobilni qidirib topishgina emas, idiomada berilgan obrazni milliy til o‘ziga xosligi bilan almashtirish lozim. Bunday almashtiruv yorqin bo‘yoqli tor, milliy o‘ziga xoslikka ega frazeologizmlarga murojaat etmagan ma’qul. Xulosa qilib aytganda, ushbu dissertatsiya salomatlikka oid maqol va idiomalarni muqobil va analogik vositalar yordamida tarjima qilishning ahamiyatini ta’kidlaydi. Tadqiqot frazeologik birikmalarni tarjima qilishda yuzaga keladigan qiyinchiliklarni va ularga mos muqobil va analoglarni topish zaruratini ko‘rsatadi