К содержанию
РецензированоUZ1943

СУРХОНДАРЁ ВИЛОЯТИ ДАЛАЧОЙНИНГ ЗАРАРКУНАНДАЛАРИ ВА УЛАРГА ҚАРШИ КУРАШ ЧОРАЛАРИ

ILM-FAN VA INNOVATSIYA · ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI · Акбўтаев А.Н. (in-academy.uz/index.php/si) · Otayev Ashurboy (in-academy.uz/index.php/si)

Наука и инновация · 1943

Аннотация

Maqolada O‘zbekistonning janubiy mintaqasida (Surxondaryo viloyati Uzun tumani, Qiziriq viloyati Boysun tumanidagi Bobotog‘ o‘rmon xo‘jaligi) dalachoy o‘simligining shifobaxsh xususiyatlari va ularga qarshi kurashish chora-tadbirlari bayon etilgan. Kalit so'zlar: yuqori qismi dixomotik shoxlangan,choziq tuxumsimon shakli topgulli qalqonsimon gullari aktinomorf uruĝi mayda cĥòzinchoq qònĝir rangli. Кириш. Доривор ўсимликлар инсоният таърихида ўтмишдан маълум бўлган. Ўсимликлардан нафақат озиқ-овқат, балки, биологик фаол моддалар манбаи сифатида кенг фойдаланганлар. Доривор ўсимликлардан шумер сивилизатсиясида 5000 йил аввал даволаш мақсадларида қўлланганлиги ҳақидаги маълумотлар мавжуд. Доривор ўсимликлар узоқ тарихий даврлар мобайнида дори воситаларининг ягона манбаи бўлиб ҳисобланган.Ўрта асрлардан бошлаб шифобахш ўсимликларни тавсифи ва уларни инсон фаолиятига доир аҳамияти хақида кўпгина илмий асарлар чоп этилган. Дунёда тиббиёт фани ривожланишига улкан ҳисса қўшган юртдошимиз Абу Али ибн Сино (980-1037) тиббиёт масалаларига доир 20 дан ортиқ илмий асарлар бағишлаган. Далачойнингнинг дориворлик хусусияти тўғрисида ( Тиб қонунлар) асарида қайд этилган. Тадқиқот усуллари: Энтомологик ҳисоблар ва кузатувларни Б. Яхантов, Б. Биенко 1943-йил ҳашоратларнинг зичлигини Ш.Т. Ходжаев 2014, энтомофакларнинг доменантлиги ва миқдорини К.К.Фасулати, С.Н.Алимухаммидовнинг усуллари асосида бажарилди. Тадқиқот ўтказган манзили, натижалари: Узун ва Боботоғ ўрмон хўжаликларида олиб борилган кузатувларимиздан далачойнинг асосий кемирувчи зараркунандалари кузги тунлам, гамма тунлами, ўргамчаккана, беда қандаласи, трипслар, тамаки трипси ва шираларини учратдик. Дориворлик хусусияти Унинг уруғи ва меваси ишлатилади. Уруғи гижжа ҳайдовчи хусусиятга эга. Мевасининг этли қисми сийдик ҳайдовчи, ўт ҳайдовчи ва тинчлантирувчи восита сифатида ишлатилади. Қовоқ мойи жигар ишини яхшилайди, семиришга тўсқинлик қилади, қон таркибини яхшилайди, холестериндан тозалайди. Қовоқ таркибидаги оқсиллар, витаминлар, ферментлар, тузлар, мойлар уйғунлашгани 8 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si туфайли у осон ҳазм бўлади ва тез сингади, шу туфайли болалар ва катталар учун парҳез таом ҳисобланади. Плиний ва Абу Али ибн Сино ўз рисолаларида қовоққа алоҳида эътибор беришган. Хитойнинг қадимги қўлёзмаларида қовоқни «ўсимликлар маликаси» деб таърифлашган. Қовоқдан тайёрланган қайнатма қуруқ йўталга тавсия этилади. Мевасининг этли қисми сувда пиширилиб сариқ касалида, буйрак, қовуқ, истисқо касалликларида сийдик ҳайдовчи омил сифатида берилади. Зараркунандалари ва уларга карши курашиш чоралари. Сохадошларимизнинг берган малумотига кўра ушбу доривор ўсимлигимизга зарар етқазувчи зараркунандалар трипслар , ширалар , қандалалар , ургимчккана ва узгарувчи тилла қўнғиз зарар етқазади. Трипслар: Трипслар ёки хошия канотлилар туркуми- Тҳйсаноптера Трипсларнинг 1500 га я кин тури маълум, шулардан тахминан 230 таси МДХда учрайди. Уларнинг танаси жуда майда, узунлиги 0,5—5 мм, яссилашган ва чузинчок куринишда. Муйловлари 6— 10 бугимли, огиз аппарата санчувчи—сурувчи типда, канотлари икки жуфт, ингичка ва узун тукчалардан хосил булган, хошияли, панжаларида ёпишкок, канотлари (пуфакчалар) бор, 1—2 бугимли. Бу зараркунанда ўсимлик баргининг ширасини суриб, зарар етказади. Жумладан доривор (доривор гулхайри, қорақанд қоразирк, қизилча, далачой, мойчечак, тоғрайхон) ва бошқа доривор ўсимликларига зарар етказади.Зарарланган барглар йиртилиб кетади. Танаси чузинчок булиб, тук саргиш рангларда булади. Личинкалари оч саргиш рангда булади. Тамаки триписи ўсимликларнинг учидаги ёш баргларга тухум куяди. 1 та ургочи трипе ривожланиш даврида 100 тагача тухум куяди. Бутун ёз буйи 7 мартагача авлод беради.Узгарувчи тилла қўнғиз — И. вариоиарис Палл. Бухоро тилла дунгизидан фард дилган холда, танасидаги од холлари ва йуллари тартибсиз жойлашган ва танаси кичик (28 дан 33 мм гача) булади. Куртлари думларни мустах,камлайдиган буталар — саксовул, дандим, янтод илдизларини зарарлайди. Кунгизлари апрель ойида пайдо булади, янтод, беда, изень ва бошда усимликлар илдизи билан озидланади. Урта Осиёда тардалган. Цорадум ва Цизилдумнинг чала чÿл ва чул зоналарида яшайди. Узгарувчи тилла қўнғиз — И. вариоиарис Палл. Бухоро тилла дунгизидан фард дилган холда, танасидаги од холлари ва йуллари тартибсиз жойлашган ва танаси кичик (28 дан 33 мм гача) булади. Куртлари думларни мустах,камлайдиган буталар — саксовул, дандим, янтод илдизларини зарарлайди. Кунгизлари апрель ойида пайдо булади, янтод, беда, изень ва бошда усимликлар илдизи билан озидланади. Урта Осиёда тардалган. Цорадум ва Цизилдумнинг чала чÿл ва чул зоналарида яшайди. Қарши кураш чоралари. Агротехник тадбирлар: Ўсимликнинг чидамлилигини оширадиган чоратадбирлар (угитлаш, сугориш, культивация) трипе зарарини пасайишига ёрдам беради. Биологик усул: тамаки трипсига карши олтинкуз энтомофагининг 3-4 кунлик тухумларидан 1,0-1,20 нисбатларида 10 кун оралатиб 2 марта чикарилади. Зарурият булган ма

Доказательный фрагмент

«Maqolada O‘zbekistonning janubiy mintaqasida (Surxondaryo viloyati Uzun tumani, Qiziriq viloyati Boysun tumanidagi Bobotog‘ o‘rmon xo‘jaligi) dalachoy o‘simligining shifobaxsh xususiyatlari va ularga qarshi kurashish…»

Образец извлечения

Демо-превью

Maqolada O‘zbekistonning janubiy mintaqasida (Surxondaryo viloyati Uzun tumani, Qiziriq viloyati Boysun tumanidagi Bobotog‘ o‘rmon xo‘jaligi) dalachoy o‘simligining shifobaxsh xususiyatlari va ularga qarshi kurashish… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
yuqori qismi dixomotik shoxlangan, choziq tuxumsimon shakli topgulli, choziq tuxumsimon shakli topgulli qalqonsimon gullari aktinomorf uruĝi mayda cĥòzinchoq qònĝir rangli.
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники