TIJORAT BANKLARIDA IMTIYOZLI KREDITLAR

Аннотация

This article analyzes the system of preferential loans in commercial banks of the Republic of Uzbekistan. Consistent information is provided on the main areas of preferential loans, their socio-economic significance and use within the framework of state programs. Based on statistical data, current trends in the banking sector of Uzbekistan are highlighted and the impact of preferential loans on the real economy is assessed. Also, current problems and areas for improvement are considered on a scientific basis. Keywords: Preferential loans, commercial banks, financing, mortgage, subsidies, youth policy, microbusiness, investment, economic development. ЛЬГОТНЫЕ КРЕДИТЫ В КОММЕРЧЕСКИХ БАНКАХ Аннотация. В данной статье анализируется система предоставления льготных кредитов в коммерческих банках Республики Узбекистан. Представлена системная информация об основных направлениях льготного кредитования, его социально- экономическом значении, использовании в рамках государственных программ. На основе статистических данных были выделены текущие тенденции в банковском секторе Узбекистана и дана оценка влияния льготного кредитования на реальный сектор экономики. Также на научной основе были рассмотрены текущие проблемы и области для улучшения. Ключевые слова: Льготные кредиты, коммерческие банки, финансирование, ипотека, субсидии, молодежная политика, микробизнес, инвестиции, экономическое развитие. 529 NEW RENAISSANCE 2025 APRIL INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 4 O‘zbekiston Respublikasi moliyaviy sektorida so‘nggi yillarda amalga oshirilayotgan islohotlar bank tizimi faoliyatining barqarorligi va samaradorligini oshirmoqda. Ayniqsa, iqtisodiyotni rag‘batlantirish, ijtimoiy himoya tizimini kuchaytirish va yangi ish o‘rinlari yaratishda tijorat banklari tomonidan ajratilayotgan imtiyozli kreditlarning ahamiyati beqiyosdir. Imtiyozli kreditlar — bu belgilangan ustuvor yo‘nalishlarga, odatda past foiz stavkalari, uzoqroq imtiyozli davrlar va davlat subsidiya yoki kafolatlari bilan ajratiladigan kreditlardir. Ular aholining kam ta’minlangan qatlamlari, yoshlar, xotin-qizlar, boshlang‘ich bosqichdagi tadbirkorlar va qishloq xo‘jaligi sub’yektlarini qo‘llab-quvvatlashda asosiy moliyaviy mexanizmlardan biri bo‘lib xizmat qilmoqda. O‘zbekistonda imtiyozli kreditlar asosan to‘rtta yo‘nalishda ajratilmoqda: ipoteka kreditlari, mikrobiznes va tadbirkorlik kreditlari, ta’lim kreditlari va agrosanoat tarmog‘i kreditlari. Bu kreditlar O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmon va qarorlari, hukumat dasturlari hamda Markaziy bank siyosatiga muvofiq amalga oshirilmoqda. Jumladan, “Yoshlar – kelajagimiz”, “Ayollar daftari”, “Temir daftar”, “Har bir oila – tadbirkor” kabi ijtimoiy yo‘naltirilgan dasturlar doirasida banklar imtiyozli kreditlar ajratishda faol ishtirok etmoqda. Statistik ma’lumotlarga murojaat qiladigan bo‘lsak, 2024-yil 1-oktabr holatiga ko‘ra, O‘zbekiston tijorat banklari tomonidan umumiy 515,6 trln so‘m miqdorida kredit ajratilgan. Shundan, davlat ulushi mavjud banklar hissasiga 358,6 trln so‘m to‘g‘ri kelgan. Bu umumiy hajmning 70 foiziga yaqinini tashkil qiladi. Davlat ishtirokidagi yirik banklardan O‘zmilliybank – 99,4 trln so‘m, O‘zsanoatqurilishbank – 57,1 trln so‘m, Agrobank – 54,5 trln so‘m kredit ajratgan. Ushbu raqamlar banklar tomonidan iqtisodiyotga aktiv kredit resurslari yo‘naltirilayotganini ko‘rsatadi. Imtiyozli kreditlarning eng faol yo‘nalishlaridan biri bu yoshlar tadbirkorligini qo‘llab- quvvatlash dasturlari hisoblanadi. Masalan, “Biznesga birinchi qadam” loyihasi doirasida Aloqa bank tomonidan 18-30 yosh oralig‘idagi fuqarolarga 100 million so‘mgacha bo‘lgan miqdorda kreditlar ajratilmoqda. Bu kreditlar 3 oygacha imtiyozli davr bilan, 2 yilgacha asosiy qarzni to‘lamaslik imkoniyati va 7 yilgacha bo‘lgan to‘lov muddati bilan taqdim etilmoqda. Shuningdek, “mahalla loyihasi” doirasida 1 milliard dollar kredit resurslari mahallalar kesimida taqsimlanib, aholining o‘zini o‘zi band qilishiga xizmat qilmoqda. Ipoteka kreditlari sohasida ham jiddiy ijobiy o‘zgarishlar kuzatilmoqda. 2022-yilda ipoteka kreditlari hajmi 8,2 trln so‘mni tashkil qilgan bo‘lib, shundan 767,4 mlrd so‘m kam ta’minlangan 16 700 oila uchun subsidiya sifatida ajratilgan. 530 NEW RENAISSANCE 2025 APRIL INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 4 Bu subsidiyalar orqali aholining uy-joy sharoitlarini yaxshilash va iqtisodiy faolligini oshirish maqsad qilingan. Imtiyozli ipoteka kreditlari odatda past foiz stavkalarida (8-10%) va uzoq muddat (15-20 yil) uchun ajratiladi. Imtiyozli kreditlarning iqtisodiyotdagi o‘rni faqatgina ijtimoiy loyihalar bilan cheklanib qolmaydi. 2024-yilning birinchi yarmida tijorat banklari orqali asosiy kapitalga 5,7 trln so‘m miqdorida investitsiyalar yo‘naltirilgan. Bu umumiy investitsiyalar ichida 2,5 foizni tashkil etadi. Ushbu ko‘rsatkichlar bank kreditlarining sanoat, xizmat ko‘rsatish va qishloq xo‘jaligi tarmoqlarini moliyalashtirishdagi faol