MUZÍKALÍQ BILIM BERIWDE BILIM HÁM TÁRBIYA BIRLIGINIŃ ÁHMIYETI

Аннотация

This article discusses the importance of music in schools, as well as educating primary school students through music, increasing their morality and interest in national consciousness. Key words: Music, culture, consciousness, thinking, ethics, upbringing, art, national song. Xalqımızdıń milliylikke bolǵan sana-sezimin, oy-órisin rawajlandırıw maqsetinde elimizde salt-dástúrler, tarıyxıy ózgerisler, ilim mádeniyat hám kórkem-óner tarawları boyınsha úlken jetiskenliklerdıń kirgizilgenligi búgingi kúnde ayqın kózge taslanbaqta. Milliy muzıka mádeniyatımizdaǵı usı jetiskenliklerdi sabaqta úyreniw bul eń aktual máselelerdiń birinen esaplanadı. “Bizdi bárqulla oylandırıp keletuǵın jáne bir áhmietli másele - bul jaslarımızdıń ádep- ikramlılıǵı, júris-turısı, bir sóz benen aytqanda, dúnyaǵa kózqarası menen baylanıslı. Búgin zaman jedellik penen ózgermekte. 478 Aprel, 2025-Yil Bul ózgerislerdi hámmeden kóbirek sezetuǵınlar - jaslar. Meyli, jaslar óz dáwiriniń talapları menen únles bolsın. Biraq sonıń menen birge ózligin de umıtpasın. Biz kimbiz, qanday ullı insanlardıń áwladımız, degen shaqırıq olardıń qálbinde bárqulla jańlırıq berip, ózligine sadıq qalıwǵa shaqırıp tursın. Buǵan neniń esabınan erisemiz? Tárbiya, tárbiya hám tek ǵana tárbiya esabınan” - degen edi Prezidentimiz Sh.M.Mirziyoyev. Shınında da Elimizde kiyingi jeti, segiz jıldıń ishinde bir qansha ózgerisler bolıp, keleshek jaslarımızǵa kóplegen imkaniyatlar jaratılıp úshinshi renosanstı jaslar menen quramız dep aytıwınıń ózi biz jaslarǵa bir qansha kúsh quwat beredi. Sonıń menen birge, jaslardı ádep-ikramlılıqqa tárbiyalawda ata-baba násiyatlarınan, bay miyraslardan paydalanıwǵa jol ashıldı. Solardıń biri xalıqtıń kórkem óneri dóretpeleri jaslardı ádep-ikramlı etip tárbiyalawda xalıq milliy qosıqlarınıń tutqan ornı oǵada ullı. Mısalı: balalardı muzıkalıq jaqtan tárbiyalaǵanda olardı kompozitorlardıń dóretpeleri menen tanıstırıwdıń áhmiyeti óz aldına. Milliy dástúrler tarıyxıy dáwirlerde qálipleskeni sebepli muzıka sabaǵında milliy qosıqlarımız, oyınlarımız xalıqtıń mádeniyatı menen tıǵız baylanısta. Hár qanday muzıkalıq shıǵarma adamnıń ishki dúnyasına qozǵaw saladı, estetikalıq jaqtan tásir etiw menen birge, adamlardıń kewil xoshın ortaqlastırıp, olardıń qarım-qatnas quralı bolıp esaplanadı. Qaraqalpaq milliy qosıqları, ayaq oyınları jas áwladlardı haqıyqıy insan etip tárbiyalawda ayırıqsha orınǵa iye. Muzıka arqalı hár tárepleme tárbiyalawda tálim-tárbiya birligin támiyinlew, kórgizbeli qurallardan paydalanıw awızeki dóretpeler hám milliy qosıqları, ayaq oyınlar arqalı ádep-ikramlılıq, mehir - -muxabbat, watanǵa sadıqlıq siyaqlı páziyletler qáliplesip baradı. Muzıka tárbiyası tarıyxıy xarakterge iye bolıp jámiyettiń rawajlanıwı menen tıǵız baylanıslı boladı. Mısalı qosıq arqalı balanıń ata-anaǵa, óz jaqınlarına, tuwılǵan jerine watanǵa mehir-muxabbat sezim tuyǵıların oyatıwshı qural sıpatında seziledi. Muzıka baslawısh klass oqıwshılarınıń tárbiyasında úlken áhmiyetke iye. Sebebi bul waqıtta úyreniletuǵın qosıqlardıń tematıkası belgili bir maqsetke qaratılǵan boladı. olar: Watan haqqında, ana haqqında, jıl máwsimleri, bayramlar, úy háywanları hám taǵı basqalar haqqında bolıwı múmkin. Házirgi kúnde bilimlendiriw xizmetkerleri aldında jas áwladta joqarı ilimiy kóz-qarastı qáliplestiriw zaman talapları menen teń qádem qoyatuǵın erkin pikirleytuǵın jas áwladtı tárbiyalaw wazıypaları tur. Prezidentimiz aytıp ótkenindey “Bilimlendiriw hám tárbiyanıń tiykarı, tırnaǵı bul - mektep. Mektepti mektep etetuǵın kúsh bolsa muǵallimler bolıp esaplanadı”. 479 Aprel, 2025-Yil Oqıtıwshınıń bas wazıypası oqıwshılarda erkin pikir júritiw kónlikpelerın payda etiwden ibarat. Ǵárezsiz pikirlew tiykarında insan dúńyanıń jańa kórinisin kóz aldına keltiredi, jańalıqlar dóretedi, dóretiwshilik qıladı, jámiyetimizde bolıp atırǵan processlerdi óz oy-pikirinen ótkizedi. Jaslardı erkin ǵárezsiz pikirlewge úyreter ekenbiz, olardı óz aqılı, pikiri menen ǵárezsiz turmıs keshiriwge tayarlaymız. Jaslardı bunday ruwxta tárbiyalaw bilimlendiriwdiń tiykarǵı maqseti bolıp esaplanadı. “Jasında berilgen bilim-tasqa oyılǵan naǵıs” deydi dana xalqımız. Sonlıqtan birinshi gezekte baslawısh klass oqıwshılarınıń qızıǵıwshılıǵın, intasın arttırıw lazım. Bul orında mekteptiń tutqan ornı girewli. Sebebi mekteptiń tiykarǵı wazıypası keń maǵlıwmatlı, hár tárepleme rawajlanǵan insanlardı tárbiyalawdan, oqıwshılardı oqıw jobasındaǵı hár bir pánge baylanıslı tereń hám puxta bilimler menen qurallandırıwdan ibarat. Baslawısh klassta oqıwshılardıń oqıwǵa bolǵan qızıǵıwshılıǵın oyatıwda oqıtıwshınıń kásiplik sheberligi, yaǵnıy sabaqtı qızıǵarlı etip óte alıwı, balanı ózine tarta biliwi úlken áhmiyetke iye. Belgili bolǵanınday muzıka óziniń sezımtallıǵı arqalı balalardıń ıqlasın ózine tartip, aqıl-oy pikirlew seziminiń qáliplesiwine bir qansha tásirin tiygizedi. Muzıka sabaǵı tárbiya sabaǵı delinedi. Sonlıqtanda “Muzıkalıq tárbiyasız balanıń sana-sezimin, aqıl-oyın rawajlandırıwǵa erise almaymız” degen edi a