JAS ÁWLADTI MUZÍKA HÁM ESTETIKALÍQ TÁRBIYALAW

Аннотация

This article discusses the teaching and purpose of music science in schools, guiding the younger generation towards aesthetic education, introducing them to the world of art, and instilling our national values in them. Keywords: Meltep, music, young generation, upbringing, spirituality, perfect person, heritage, aesthetics, culture. Húrmetli Prezidentimiz “Mektep – bul ómir máselesi, keleshek máselesi. Onı mámleket, húkimet hám hákimlerdiń ózi sheshe almaydı. Bul pútkil jámiyettiń jumısı, minnetine aylanıwı kerek.” – dep aytıp ótkenindey, mektep bul keleshek jaslarımız tárbiya alatuǵın, hár tárepleme oy pikir júrite alatuǵın hám milliy qádiriytlarımızdı, ózligimizdi joytpawı ushın tárbiya hám bilim máskanı bolıp esaplanadı. Bunda muzıka pánide óz aldına orın iyeleydi. Mekteplerde “Muzıka” pániniń oqıtılıwı hám maqseti, jas áwladtı estetikalıq tárbiyaǵa baslaw, kórkem-óner dúńyasına alıp kiriw hám olardıń sanasına milliy qadıriyatlarımızdı sińdırıw bolıp esaplanadı. 474 Aprel, 2025-Yil Hár tárepleme jetik insan -ruwxıy bay, mádeniyatlı, watanǵa sadıq óz milliylik mazmunın, úrip-ádetlerimizdi, tarıyxımızdı, ana tilin, ata-babalarımız miyrasların tereń uyrenip, óziniń bilimin, ruwxıy duńyasın, mádeniyatıń tereń bayıtıp baradı. Jas áwladtı tárbiyalawda xalıq namaları áhmiyetli orın iyeleydi. Xalıq namaları, xalıqlardıń túrli miynet shárayatında, tariyxıy waqiyalarda, olardıń shadlıǵında, azap-aqibetlerinde dórelip, jıllar dawamında rawajlanıp, áwladtan-áwladqa, awızdan-awızǵa ótip, saqlanıp kelingen hám xalıq qosıqshıları, sazendeleri, baqsı-jırawları tárepinen kórkemlenip, xalıq dóretpesin bayıtıp kelgen. Xalıq dóretpelerin jeke, háwesker hám qánigeli xalıq sazendeleri tárepinen atqarılıp kelingen. Olardı baqsı, qıssaxan, sazende hám jırawlar dep ataǵan. Dóretiwshi kompozitorlar óz repertuarlarında xalıq muzıkalarınan keńnen paydalanǵan. Rus klassik kompozitorı M. Glinka “Muzıkanı xalıq dóretedi, biz kompozitorlar onı tek ǵana aranjirovkalaymız”, yaǵnıy qayta isleymiz - degen edi. Xalıq qosıqlarınan: miynet qosıqları, tarıyxıy jırlar, watan hám watandı súyiw, salt-dástúr (besik jiri, háwjar, yaramazan, joqlaw, sıńsiw x.t.b.) muhabbat qosıqları, qızlar qosıqları taǵı basqa da bir qansha túrleri ushırasadı. Olar keń xalıq massasınıń atqarıwına ılayiq bolıp, atqarıwshıdan awız-eki professional muzıkası siyaqlı ayrıqsha qániygelikti talap etpeydi. Xalıq qosıqların, qosıq ayt’iwǵa uqıbı bar qálegen adam atqara beriwi mumkin. Demek muzıka oqıtıwshısına oqıwshılarǵa xalıq namaların ózlestiriwde onsha qıyınshılıq tuwdırmaydı, bul oqıtıwshınıń sheberligine baylanıslı. Muzıka kórkem-óneri jámiyettıń ruwxıy mádeniyatın qáliplestiredi, jaslardıń ideologiyalıq hám ruwxıylıq tárbiyalanıwı baǵdarınıń azıǵı bolıp xızmet etedi. Bilim beriw-adamzat tájiriybesinde toplanǵan bilimlerdiń belgili táreplerin, jámiyetlik rawajlanıwdıń házirgi talaplarına say dárejede oqıwshılardıń bilim hám tárbiyaǵa iye bolıwın támiynleytuǵın ilim, texnika, idealogiya, moral, mádeniyat hám kórkem-ónerdi ózlestiriwge qaratılǵan arnawlı uyımlastırılǵan oqıtıw hám oqıw isleri protsessleri esaplanadı. Oqıtıw muǵallim menen oqıwshılardıń birgeliktegi isi bolıp, eki tárepleme xarakterge iye. Oqıtıwshınıń iskerligi sebepli oqıtıw puxta oylap shıǵılǵan maqset, mazmun hám joba tiykarında alıp barılatuǵın protsesske aylanıp, kútilgen nátiyjelerdi beredi. Muzıka tárbiyalıqqa tikkeley tásir etiwshi qural bolıp qoymastan, jaslardıń házirgi dáwir progressiyalıq ideyaların estetikalıq qabıl etiwin tereńlestiredi. Shaxstıń garmonıyalıq rawajlanıwında muzıka, hár jaqlama tásir etiwshi usılların payda etedi. Sonıń menen birge ósip kiyatırgan jas áwladtıń ruwxıy estetikalıq rawajlanıwınıń jańa forma hám metodlarınıń mexanızmlerin izertlew zárúrligin talap etedi. 475 Aprel, 2025-Yil Bul anıqlamadan kelip shıǵıp muzıka sabaǵında aldınǵı pedagogikalıq texnologiyalar sonday-aq, hár qıylı interaktiv metodlar járdeminde Oqıwshılarǵa bilim beriwdi jetilistiriwdiń kompleksli algoritmin islep shıǵıw máselesin aldımızǵa maqset etip qoydıq. Jańa pedagogikalıq texnologiyalarınıń ulıwma mazmunı, qollanıw printsipleri pedagoglar ushın janalıq emes, biraq jańa pedagogikalıq texnologiyaları járdeminde (máselen: klaster metodı, komp`yuter texnologiyaları ) muzıka pániniń spetsifikasına sáykes sabaqlarda oqıtıw, bul ilimiy jańalıǵı esaplanadı. Orta tálim mekteplerde muzıka oqıtıw sabaqlarınıń mazmunına ózgeshe kóz-qarasta bolıp, balanıń pánge, ulıwma kórkem-ónerge qızıǵıwshılıǵın payda etip, onı dóretiwshi shaxs etip tárbiyalaw hám onıń aktiv túrde bilim iyelewi ushın, hár qıylı metodlardı qollandıq. Házirgi waqıtta bilimlendiriw tarawında, ásirese joqarı oqıw orınlarında hár bir oqıtatugın dástúriy sabaqlardıń hám de sabaqlarda qollanǵan hár qıylı metodlarınıń texnologiyalıq kartasın islep shiǵıwdı talap etip qoymaqta. Bul jumıstıń ilimiy mashqalası -jaslardı tárbiyalawda hám insannıń kámalǵa keliwinde muzıka sabaqlarında kompleksli usılda aldınǵı pedagogikalıq texnologiyalar járdemin