MUZÍKA HÁM JASLARDÍŃ ÁDEP-IKRAMLÍLÍǴÍ

Аннотация

Music at all stages of society's history serves as a means of spiritual education of people and enrichment of their cultural world. At present, in the age of the history of science and technology, its educational significance is increasing even more. Key words: Esthetics, education, song, art, music, history, philosophy, pedagogy, technology. Estetikalıq tárbiyada qosıq óneri joqarı orındı iyeleydi. Qosıq óneri estetikalıq ózine tán spestifikalıq túri bolıp, onda muzıka, nama, ses organikalıq tárizde birigedi. Muzkanıń estetikalıq tárbiyadaǵı roli filosofiya, muzıkalıq hám pedagogikalıq ádebiyatlarda jeterli dárejede tekserilgen hám analiz qılınǵan. Biraq shaxstı kamal taptırıwda qosıq óneriniń roli ele ilimiy izertlenilmegen. Buǵan biziń pikirimizshe, qosıq óneriniń quramalı strukturası hám adamlardıń emocional, ádep-ikramlıq dárejesine qarap, ańına kóp qırlı tásir kórsetw múmkin. Biz bul iste usı jetispewshiliklerdi bahalı qúdiret toltırıwǵa, yaǵnıy qosıq óneriniń tárbiyalıq aspektlerin anıqlaw hám onıń jańa insandı bárkamal áwladqa jetkeriwdegi rolin belgilewde háreket qıldıq. Adamlar tárbiyasında estetikalıq roli shubhasız úlken, bul hámmege málim. 458 Aprel, 2025-Yil Muzıka jámiyet tariyxınıń barlıq basqıshlarında adamlardı ruwxıy tárbiyalawda hám mádeniy dúnyasın bayıtıw quralı xızmetin atqaradı. Házirgi dáwirde, pán-texnika tariyxı ásirinde tárbiyalıq áhmiyeti jáne de asıp barmaqta. Birinshiden, texnika tariyxı, ómir ritminiń shıdamlılıǵı, xabar qurallarınıń kópligi adamlar intelektin rawajlandırǵan halda, onıń emocional kólemin málim dárejede keńeytpekte. Mámleketimizde shaxstı hár tárepleme, bárkamal áwlad etip qáliplestiriw ushın barlıq sharalar iske salınbaqta. Bul wazıypanı sheshiwde muzıka zor roldi atqaradı. Ekinshiden, házirgi dáwir sırt ellerdegi ultra muzıkasınıń geypara túrleri jaslardı ruwxıy qalaqlıqqa tómenlikke, jaman illetlerge baslamaqta. Bunday kerek emes muzıkalardıń geybir bizge de jetip kelgen. Sol sebepli jaslarda tuwrı estetikalıq talǵamı, insannıń ruwxıy dúnyasın bayıtıwshı haqıyqıy gózzal milliy muzıkaǵa bolǵan muxabbattı tárbiyalaw, jańa insan-bárkamal áwladtı kamal taptırıw ushın gúres jámiyetimizdiń eń áhmiyetli ideologiyalıq hám pedogogikalıq wazıypası bolıp esaplanadı. Adamlar ańı ruwxıy álemine, muzıkanıń tásir kúshi júdá úlken. Muzıka insan ushın ádep-ikramlıq gózzallıq hám qálbinde pákliktiń úlken orayı, negizi bolıwı, hám kerisinshe qálbin pessimizm, egoizm hám ózin joqarı tutıw túsinigi menen záhárlewi múmkin. Bul adamlardıń qanday muzıka tıńlap atırǵanlıǵı hám onıń haqıyqıy kórinisin durıs bahalay alıwına baylanıslı. Muzıka adamlardı zawıqlandırıwı da, sonday-aq kewlin tómenletiwi de múmkin. Hár- qanday ápiwayı zat penen waqtı xoshlıq qılıw múmkin. Haqıyqıy muzıka moda tásirinde bolmaydı. Ol insannıń ruwxıy dúnyasın bayıtıp baradı. Kewil ashar muzıka tez qartayatuǵın moda nızamına boysınadı. Hátteki eń áwmetli kewil ashar estrada muzıkasınıń, qosıqlarınıń ómiri oǵada az, ayırım waqıtları aylar hám hápteler menen ólshenedi. Kewil ashar muzıka tez házim boladı, hám tez joq boladı. Biraq waqtın xoshlaw, olardı buwıp qoymaw, olardıń ruwxıy dúnyasın urmalaw, ótmish hám házirgi kúnniń ullı muzıkası menen bolatuǵın shadlıqtan olardı maxrum qılmaw kerek. Ullılardan úyreniw lazım. Hámme waqıt, janr hám formadan basqa, joqarı talǵam talaplarına juwap beriwge úyretiw zárúr. Usı waqıtta, estetikalıq tásir ózinde kórkemlikten tısqarı ideyallıqtı hám ádep ikramlılıqtı birlestiriwdi ámelge asıradı. Demek, muzıka úyreniw predmeti bolıp ǵana qalmay birinshi náwbette jas áwladtı estetikalıq hám ádep-ikramlı etip tárbiyalaw quralı bolıp esaplanadı. 459 Aprel, 2025-Yil Búgingi kúnde kóz aldımızda milliy mádeniyatımızdıń gúllep-jaynawı, óz-ara bayıwı, teńlik, doslıq ǵamxorlıq, kewil yoshı tiykarında elimizde mádeniyattıń tezlik penen rawajlanıwı payda bolmaqta. Elimizdiń mádeniyatı, kórkem óner jolınıń úlken tariyxıy tájiriybesi sonı anıq kórsetedi, bárkamal áwlad tárbiyasınıń izbe-iz ámelge asırılıwı, milliy mádeniyatlardıń gúllep-jasnawı, olardıń bir-birine jaqınlasıwı, óz-ara baylanısıwı, ideyalıq birlikligi tereńlesiwin támiyinleydi. Jas áwlad bárkamal áwlad sıpatında tárbiyalawda kórkem ónerdiń, sonıń ishinde muzıka óneriniń roli biybaha. Pán-texnika jetilisken dáwirde ilimiy-texnika prostessi rawajlanıwı tábiyiy. Bul dáwirge kelip muzıkanıń roli de asıp baradı. Biziń dáwirimiz-ilimniń joqarı dárejege kóteriliwi dáwiri, olardıń júdá qániygelestirilgen dáwiri. Tek kórkem ónerde ǵana tábiyiy hám sostiallıq pánlerdi, insannıń pútkil álemin tolıqtırǵan halda házirgi zaman adamına álemdi pútinliginshe seziwdi kórsetiwi múmkin. Muzıkanı hesh nárse menen almastırıp bolmaydı. Eger insaniyat óziniń saw-salamat bolıwın qálese, táliminiń jámiyetlik bólimi-muzıka da buǵan kiredi hám olda úzliksiz ósiwi kerek. Bunı túsindiriwdi ilim-pán úyrenip atırǵanlar da hám olarǵa muzıkadan bilim berip atırǵan da jaslarǵa qayta-qayta uqtırmaǵı, túsindirmegi, bul iste pán hámde kórkem óner xızmetkerleri qo