SHAŃARAQ BALANÍ KÓRKEM ÓNERGE MUZÍKALÍQ MÁDENIYATQA TÁRBIYALAW DEREGI

Аннотация

This article examines the concept of beauty and the aesthetic education of children in school, taking into account their age characteristics, interests, life experience, and knowledge. Keywords: Beauty, aesthetics, school, children, poet, images, fairy tale, legend, story. Mámleketimiz tárepinen jaslardı estetikalıq tárbiyalaw jóninde, xalıqta joqarı kórkem talǵam hám mádeniy tájiriybeniń qáliplesiwi haqqında tınbay ǵamxorlıq qılıp keldi. Átirapımızdaǵı barlıq nárseler, hámme hádiyselerdiń estetikalıq tamanı, estetikalıq mazmunı bar. «Gózzallıq» túsiniginiń mánisi júdá keń. Biraq eki túrdegi gózzallıq barlıǵın- ómirdegi, turmıstaǵı gózzallıq penen kórkem-ónerdegi gózzallıq barlıǵın umıtpaslıq kerek. Bul eki gózzallıq óz ara júdá baylanıslı. Sonıń ushın da shańaraqta balalarǵa estetikalıq tárbiya beriwde ata-analar turmıslıq qurallardan da, kórkem-óner qurallarınan da paydalana biliwi lazım. Mısalı, balalarǵa «jaqsı ne, jaman ne», «sulıw nárse hám shıraysız nárse» túsiniklerin ádebiy qurallar 454 Aprel, 2025-Yil menen túsindiriwde Berdaqtıń «Balam» atlı didaktikalıq shıǵarmasın oqıp beriw arqalı, oqılǵan tekst boyınsha gúrrińlesiw ótkeriw járdeminde túsinikler qáliplestirip barıw múmkin. Gózzallıq túsiniginiń tek násiyattan ibarat bolıp qalmaslıǵı, balalarda estetikalıq sezimlerdi tárbiyalaw ushın, mısalı, súwretlerden, kórkem-óner qurallarınan paydalanıw jaqsı nátiyje beredi. Izentaevtıń «Janajan úlke» súwret kórinisi, Berdimuratov soqqan «Altın gúz» súwret kórinisi, t.b. áne usınday qurallardan esaplanadı. Bular hám basqa da solarǵa uqsas kórkem óner shıǵarmaları balalarda tábiyat kórinisleriniń gózzallıqlarınan, onıń túrli reńli názik boyawlarının zawıqlanıp ǵana qalmastan, bálki balalarda óz watanına, onıń tábiyatına, xalqına bolǵan muxabbatın tárbiyalaydı. Balalarǵa aytıp beriletuǵın ertek, ańızlar hám maqalalar júdá ıqtıyatlıq penen tańlanıp alınıwı, bul ertek hám ańızlarda haqıyqatlıq ushın mynetkesh adamnıń gúresip jeńip shıǵıwı, onıń joqarı tárbiyalanǵanlıǵı, xalqına xızmeti anıq kórinip turıwı, obrazlar, ertek, ańız, gúrriń tili jarqın kórsetilgen, balalardıń ishki sezimlerine sapalı tásir qılatuǵın, este uzaq waqıt qalatuǵın bolıwı lazım. Balalar dógerek átiraptıń, onı qorshaǵan ortalıqtıń hár-túrliligin, reńbe-reńligin kórkem ádebiyat shıǵarmaları járdeminde onıń jarqın obrazlarında kóz aldına sáwlelendiredi. Balanıń óz pikir hám ishki sezimlerin tereń túsiniwine hám seziwine kórkem-óner arqalı járdem beriw kerek. Balalardı metepte estetikalıq jaqtan tárbiyalawda olardıń jas ózgeshelikleri, qızıǵıwı-háwes etiwleri, turmıs tájiriybelerin, onıń bilimler kólemin jaqsı biliw lazım. Hámme balalar ushın bir ‘túrdegi’ estetikalıq tárbiya ilajları bolmaydı, hámde balalardıń jas ózgesheligi qábiletlerin esapqa almay jumıs alıp barıw jaqsı nátiyje bermeydi. Biraq balalar i-o jasınan baslap-aq kórkem-ónerge, tiri tábiyatqa, texnika túrleri menen qızıǵa baslaydı usını esapqa alǵan halda balalardıń bul tarawdaǵı múmkinshilik hám zárúrliklerin, háweslerin qanaatlandırıwǵa hárket qılıw lazım. Balalardıń jaslıq qábiletleri haqqında sóz ashqanda, mısalı, sonı aytıp ótiw kerek, mektepke shekemgi jastaǵı balalar ushın ózi tuwılıp ósken úy, shańaraq-gózzallıq sezimleriniń-birinshi mektebi erteńgi ǵárezsiz jámiyettiń adamı usı shańaraqta ósip jetilisedi, kamal tabadı., bul jas áwladqa ómirdiń gózzallıǵın hám kórkem-ónerdiń gózzallıqların teńdey anıq kóre alıw sıpatların, qábiletlerin tárbiyalaw lazım. Bul ushın oǵan sulıw oyınshıqlar, quwırshaqlar, usı jastaǵı balalar ushın jaqsı túsine alatuǵın súwretler, didaktikalıq oyınlardan paydalanıw jolı menen bul maqsetlerge erisiwge boladı. Biraq balanıń ózinde shólkemlestiriwshilik qábiletlerin rawajlandırıwǵa, qáliplestiriwge óz aldına joqarı itibar beriliwi zárúr. 455 Aprel, 2025-Yil Mektep oqıwshılarınıń jas ózgeshelik qásiyetlerin itibarǵa alǵan halda, olar joqarı klasslarǵa kóterilip barǵan sayın estetikalıq tárbiya quralların quramalastırıp barıw, súwretshilik ónerin, kórkem shıǵarmalar, muzıka, xalıq naǵıs oyıw-óneri, balalardıń jasına, qızıǵıwına, bilim kólemine muwapıq keletuǵın shıǵarmalardan keń paydalanıw kerek. Ata-analar, yaki apa-aǵaları oqıwshı jaslar menen birge kino, teatr, muzeylerge barıp kórgenlerin birgelikte talıqlasa, oqıwshı jaslardıń estetikalıq tárbiyasına, ulıwma hám ideyalıq kózqarasınıń ósiwine, bekkemleniwine sapalı tásir qıladı. Jıl pasıllarında ásirese báhár aylarında ata-analar balaları menen gózzal tábiyat qushaǵına seyilge shıqsa, bul tábiyat gózzallıqlarınan zawıq alǵan balalarda estetikalıq sezimlerdiń ósiwine úlken imkan beredi. Balalardıń bunday seyillerden alǵan estetikalıq sezimlerin kóz aldına elesletiwleri, sáwlelendiriwi, olardıń uzaq waqıt este saqlawı ushın ataqlı shayırlarımızdıń-máselen, Ibrayım Yusupov, Seytnazarov, M.Seytniyazov hám basqalardıń, tábiyattıń gózzal kórinislerine baǵıshlaǵan lirikalıq qosıqların birge oqıw, yamasa balalardıń ádebiyat sabaqlarında ózleri biletuǵın qosıqların oqıp beriwi jaqsı nátiyje beredi. P