Interpretation and researchesШ. Саттаров2026
Dunyo tilshunosligida “Konsept” masalasi tadqiqi va tahlili
DUNYO TILSHUNOSLIGIDA“KONSEPT”MASALASI · TADQIQIVA TAHLILI · Abdujabbarova Feruza Abdunazarovna · borilgan, jumladan (Toshkentiqtisodiyot va pedagogika instituti)
Диалог, интеграция наук и культур в процессе научного и профессионального образования · 2026
Аннотация
Развитие когнитивной лингвистики привело к необходимости уделять больше внимания понятию концепт, понимать его, различать термины «концепт», «концепт» и «значение». Известно, что концепт был введен в языкознание С. Аскольдовым, ученый оценил этот концепт как коммуникативный процесс, способный вызвать общение между представителями разных национальностей, и разделил его на когнитивныйихудожественныйтипы,что открылопуть к исследованиепонятия. В отечественном языкознании проведено несколько исследований по изучению терминоконцепта, в том числе Ю.С. Степанова, В.З. Демьянкова, С.Г. Воркачева, Д.С. Лихачев, Е.С. Кубрякова, Г.Г. Слышкин, В.И. Карасик, Сергиенко Н.А., Шалгина Е.А. Срединихисследованиятакихученых,какМальчакитоваН.Ю. В узбекском языкознании объектом исследования также стал предмет концепции, Ш. S. Сафаров, Ш. Усманова, Т.K.Мардиев, Н. S.Сайдирагимова. К ним относятся научные взглядытаких ученых-лингвистов,как Турсунов. Ключевые слова: понятие, значение, слово, когнитивная лингвистика, антропоцентрическая ориентация, личностный фактор, этническая и национальная культура,концептуальная обусловленность. Annotation: The development of cognitive linguistics has led to the need to pay more attention to the concept of concept, to understand and distinguish between the terms "concept" and "concept". It is known that the concept was introduced into linguistics by S. Askold, the scientist assessed this concept as a communicative process capable of causing communication between representatives of different nationalities, and divided it into cognitive and artistic types, which opened theway tothestudy oftheconcept. Several studies have been conducted in Russian linguistics on the study of terminology, including such scientists as Y.S. Stepanova, V.Z. Demyankova, S.G. Vorkacheva, D.S. Likhachev, E.S. Kubryakova, G.G. Slyshkin, V.I. Karasik, N.A. Sergienko, E.A. Shalgina In Uzbek linguistics, the topic of the concept has also become the object of research by some linguists: Sh. S. Safarov, Sh. The views of such scientists as Usmonova, T. K. Mardiev, N. S.Saidirakhimova, I. Tursunov are analyzed. Samarkand State Institute of Foreign Languages 34 ILMIYVAPROFESSIONALTA’LIMJARAYONIDAMULOQOT,FANVAMADANIYATLAR INTEGRATSIYASI Keywords: concept, meaning, word, cognitive linguistics, anthropocentric orientation, personality factor, ethnicand national culture, conceptual conditioning. Tilshunoslikda antroposentrik yo‘nalishining pragmalingvistika, lingvomadaniyatshunoslik, kognitiv tilshunoslik, etnolingvistika, neyrolingvistika, psixolingvistika, sotsiolingvistika va diskurs kabi sohalarida inson tafakkuri bilan bog‘liq til hodisalarini o‘rganish tadqiqot markazigakeldi. Kognitiv tilshunoslik sohasi esa konsept tushunchasiga diqqat-e’tiborinini qaratdi. Konseptni anglash maqsadida olib borilgan izlanishlar “tushuncha” va “ma’no”ning farqli jihatlari mavjudliginiko‘rsatdi Dunyo tilshunosligida konsept tushunchasi birmuncha keng tadqiq etilgan. Bu tushunchani tilshunoslikka, xususan, rus lingvistikasiga 20-asrning birinchi yarmida faylasuf S. Askoldov tomonidan kiritilgani ma’lum, olim bu tushunchaga turli millat vakillarining muloqotiga sabab bo‘lishimumkinbo‘lgankommunikativjarayon sifatidabaho beradi. [7] Rus tilshunosligida konsept atamasi tadqiqi yuzasidan bir qancha tadqiqotlar olib borilgan, jumladan, Yu.S.Stepanov, V.Z.Demyankov, S.G.Vorkachev, D.S. Lixachev,Ye.S.Kubryakova, G.G.Slishkin,V.I. Karasik, Sergiyenko N.A., Shalgina Ye.A., MalchakitovaN. Yu. kabi olimlarning tadqiqotlqrishularjumlasidandir. Qadimgi davr manbalar tilini o‘rganish jarayonida o‘sha davr tafakkuri, madaniyati, milliy dunyoqarashiga oid konseptlar ko‘rgazmali obrazlar, aniq tushunchalar yoki belgilar ko‘rinishidaekanligi ma’lumbo‘ldi.[5] Ye. S. Kubryakova “konsept” terminini psixolingvistika, kognitiv tilshunoslik, lingvokulturologiya fanlarini qamrab olgan“soyabon”ga o‘xshatadi.[10,11]. V.I.Karasik konseptning predmetga oid, belgiga oid, hodisa-jarayonga oid xususiyatlarini, keyingi yondashuvda kognitiv psixologik jihati, ya’ni bunda ma’no fragmentlari ssenariy, freym, geshtalt kabi qiyofalarga tegishli ekanligi, uchinchi yondashuv esa etik-estetik kategoriyalarning mahsuli sifatida deriktiv xususiyatga ega boʻlgan madaniy qadriyatlarni baholovchi kabi necha tipologik yondashuvlarda belgilab beradi [16]. Asosiy hissiy tushunchalar ya’ni konseptlar (“qo‘rquv”, “quvonch”, “qayg‘u”, “g‘azab”) N. A.Krasavskiyning monografiyasidatahlil qilingan (2001).[12] O‘zbek tilshunosligida ham “konsept” lingvikulturologiyaning yetakchi mavzusi sifatida aktuallashdi. Sh.Safarovning “Kognitiv tilshunoslik” nomli risolasida konseptni “moddiy dunyo idroki ayni paytda idrok etilayotgan predmet- hodisalar haqida tushunchaning tug‘ilishini, keyinchalik ushbu tushuncha mental namuna- konsept sifatida shakllanib, moddiy nom olishi” debizohlaydi. [4] Sh. Usmonova o‘zining “Lingvokultirologiya” darsligida lingvomadaniay konseptga quyidagicha ta’rif beradi: “Madaniy kons
Доказательный фрагмент
«Развитие когнитивной лингвистики привело к необходимости уделять больше внимания понятию концепт, понимать его, различать термины «концепт», «концепт» и «значение».»
Образец извлечения
Демо-превьюРазвитие когнитивной лингвистики привело к необходимости уделять больше внимания понятию концепт, понимать его, различать термины «концепт», «концепт» и «значение». Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- concept, meaning, word, cognitive linguistics, anthropocentric orientation, концептуальная обусловленность, etnik va milliy madaniyat, слово, ethnic and national culture, этническая и национальная культура, понятие, антропоцентрическая ориентация, personality factor, konseptual shartlanish, so‘z, когнитивная лингвистика, antroposentrik yo‘nalish, konsept, conceptual conditioning, ma’no, значение, kognitiv tilshunoslik, личностный фактор, shaxs omili
Смежные источники
Иностранная филология: язык, литература, образованиеТАҲЛИЛ АСПЕКТИДА, Кенжаев Аваз Латипович2019
Медицина и инновацииМ Сабиров, О Скосырева +12021
Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025