MUSIQA MADANIYATI FANI ORQALI BOLALAR ONGIDAGI SALBIY BLOKLARNI BARTARAF ETISH

Аннотация

This article explores the impact of musical culture on children’s consciousness and its role in eliminating negative psychological blocs. Research shows that music helps reduce stress and anxiety, develop creative thinking, and improve children’s social adaptation. The article analyze music therapy methods, including relaxation music, creative musical activities and rhythmic exercises, which contribute to positive changes in children’s consciousness. It is also recommends the broader integration of musical culture into children’s educational programs. Keywords: Musical culture, Therapeutic method, aesthetic taste, creative abilities, Psychology, cognitive development emotional expression and negative bloc. 17 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025 Musiqa inson hayotida muhim ahamiyatga ega bo‘lib, uning his tuyg‘ularini, ongini va ma‘naviy dunyo qarashini shakllantirishda muhim katta ro‘l o‘ynaydi. Bolalar tarbiyasida esa nafaqat estetik zavq uyg‘otuvchi vosit, balki ongidagi salbiy bloklarni bartaraf etuvchi terapevtik metod ham hisoblanadi. Musiqa madaniyati erkin fikrlash, ijodiy salohiyatning rivojlanishida his tuyg‘ularini ashulalarda namoyon etish imkonini beradi. Ushbu maqolada musiqa madaniyati orqali salbiy bloklarni bartaraf etish usullarni tahlil qilinadi. Shuningdek musiqaning inson psixologiyasiga ijobiy ta’siri yoritiladi. Mavzu bolalar tarbiyasi, ta’lim va psixologiya sohalari uchun dolzarb ahamiyatga egadir. Musiqa orqali bu muammoni fanlarga bog‘lab, hayotiy voqealarni qiyoslab, bolalar ongidagi salbiy bloklarni bartaraf etishda samarali usul sifatida qo‘llash mumkin. Xozirgi kunda bolalar turli sabablar tufayli ruhiy zo‘riqish, qo‘rquv, ishonchsizlik va stress kabi salbiy holatlarga duch kelmoqda. Oilaviy muhit, ommaviy axborot vositalari, ta’lim tizimidagi ayrim kamchiliklar, ijtimoiy munosabatlar bu jarayonga katta ta’sir o‘tkazadi. Ijtimoiy tarmoqlardagi zo‘ravonlik alomatlarini ko‘rish, loqaydlik tanqidiy muhit bolalar bloklar paydo bo‘lishiga sabab bo‘lmoqda. Muammoning asosiy jihatlari: 1 bolalar o‘z imkoniyatlariga ishonmasligi qo‘rquv, shubha bilan yashashdir. 2 musiqaning to‘g‘ri qo‘llanilmasligi 3 musiqa madaniyatiga yetarli e’tibor berilmasligi. Shular jumlasidandir. Musiqa terapiyasi bolalarning stress havotir va ichki to‘siqlarni halos bo‘lishida musiqaning ijobiy ta’sirini tasdiqlaydi. Psixologiya va pedagogika nuqtai nazardan esa ong va ruhiyat ta’sirini o‘rgangan. Misol uchun Jan Piaje va Lev Vigotskiy kabi olimlar bolalar ongidagi kognitiv rivojlanish jarayonlarini tahlil qilishgan. Amerikalik olim Daniel Levitin musiqaning ong va hotira eni eslab qolish qobiliyatini shakllantira oladi deydi o‘z tahliliga. Amaliy tadqiqot o‘rganish darajasi esa Finlyandiya, Yaponiya, Germaniya musiqaning ajralmas qismi hisoblanadi. Musiqa madaniyati fani inson ruhiyatidagi qo‘rquvlar va salbiy ta’sirlarning paydo bo‘lish sabablarini o‘rgangan va ijobiy muomala va muhit muhimligini ta’kidlaydi. Inson his-tuyg‘ularini turli yo‘llar bilan ifoda etishi, bu ifodalar yuz, tana xarakati, ovoz ohangi, nutq yoki fiziologik o‘zgarishlardir (emotsional eksprassiyani rivojlantirish) va ruhiy va jismoniy zo‘riqish, bosim (stress) havotirni kamaytirish, ijobiy fikrlashni shakllantirish, ijodiy tafakkurni rivojlantirish munosabatlarini yaxshilash, ta‘lim jarayonini qiziqarli va samarali tashkil etish. Bolalar ongidagi 18 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 7(42), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 15.04.2025 salbiy bloklarni bartaraf etishda musiqa madaniyatini samarali qo‘llash bolalarga musiqa terapiyasi joriy etish (musiqa eshittirish) klassika, xalq, tabiat sadolari, ritmik xarakatlar, shaxsiyatni birinchi o‘ringa qo‘yish (yakka tarzda mashq). Ota-ona va oq‘uvchi aloqalarni mustahkamlash. O‘qituvchilar uchun maxsus kurslar tashkil qilish. Musiqa madaniyati bolalar ongidagi salbiy bloklarni bartaraf etishda kuchli vosita bo‘lib, uning samaradorligini oshirish uchun maktab, bog‘cha uy muhitga komiks yondashuv talab qilinadi. Ta’lim va tarbiya jarayonida musiqa terapiyasi, ijodiy ritmik musiqa mashg‘ulotlari va fon musiqasidan foydalanish bolalarning ruhiy holatini yaxshilashga, o‘ziga ishonchini oshirishga va ijmoiy integratsiyasini kuchaytirishga yordam beradi. Shu bilan birga zamon bilan hamnafas tarzda bo‘lish yangi ped-texnologiyalar interaktiv musiqa platformalar (mobil, onlayn) musiqagacha qiziqish uyg‘otish. Raqamli texnologiya (virtual musiqa darslari, audio kitoblar, tirm o‘yin). Musiqa asboblar bilan tanishtirish va ularni chalishga o‘rgatishdan iboratdir. 19