TURISTLARGA INVESTITSION SARF-XARAJATLAR VA TURIZM XIZMATLARI EKSPORTI O‘RTASIDAGI BOG‘LIQLIK TAHLILI

Аннотация

In the formation of tourist potential, the main funds formed over the past years, historical and cultural heritage objects, natural conditions play an important role. However, current investments are also an important factor in the formation and effective use of tourist potential. The article presents an analysis of the relationship between investment spending on tourists and the export of tourism services. Key words: tourism, service, forecast, profit, consumer, tax, innovation, management, multiplier effect, tourism export, destination. Kirish. O‘zbekistonga tashrif buyuruvchi xorijlik yoki mahalliy turistlarning soni tarmoqqa yo‘naltirilgan investitsion resurslarning miqdori va sifatiga bevosita bog‘liq. O‘z navbatida, turistik destinatsiyaga tashrif buyurgan turistlarning soni va ularning turistik makonda bo‘lish davomiyligi turizmga yo‘naltirilgan investision resurslar samaradorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Turistik salohiyatni shakllantirishda oldingi yillar davomida shakllantirilgan asosiy fondlar, tarixiy-madaniy meros obyektlari, tabiiy shart-sharoitlar muhim rol o‘ynaydi. Lekin joriy investitsiyalar ham turistik salohiyatni shakllantirishning va undan samarali foydalanishning muhim omili hisoblanadi. Masalan, xorijdan keladigan turistlarga turli xil turmahsulotlarni taklif qilishning o‘zi kifoya qilmaydi. Ularning har biriga turistik sayohat bilan bog‘liq muayyan miqdordagi 148 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si investision sarf-xarajatlarni amalga oshirish, taklif etilayotgan turmahsulotlarni iste’mol qilish uchun zarur sharoit yaratish (ularni qabul qilish, joylashtirish, ovqatlantirish, sayl qildirish, qo‘shimcha xizmatlar ko‘rsatish va hokazolar) lozim. Bular mamlakatga turistlarni jalb etishning asosiy sharti hisoblanadi. Respublikamiz hududlarining, shuningdek ularning turizm-rekreatsiya sohasiga ixtisoslashish maqsadlari va yo‘nalishlari istiqbolda mamlakatimiz iqtisodiyotining innovatsion rivojlanish strategiyasi maqsadlariga erishishni realizasiya qilish bo‘yicha strategik boshqarishning yagona davlat tizimiga muvofiq amalga oshiriladi. Asosiy qism. Mamlakatimiz turizm sohasi rivojlanishining asosiy ko‘rsatkichlariga e’tibor bersak, 2024 yilning o‘tgan davrida mamlakatimizga xorijdan 3,5 milliondan ortiq xorijiy sayyohlar tashrif buyurdi , o‘tgan 2023 yilning mos davriga nisbatan 13 foizga oshdi. “O‘zbekiston bo‘ylab sayohat qil!” dasturi doirasida hududlar bo‘ylab 12 million 716 ming nafar aholi sayohatga chiqdi. Ijtimoiy ko‘mak sifatida 8 ming 763 nafar imkoniyati cheklangan shaxslar va 937 ming nafarga yaqin yoshlar sayohatga chiqarildi. 2024 yil o‘tgan davrida 1 milliard 456 million dollarlik turizm xizmati eksporti amalga oshirildi, 2023 yil davriga nisbatan 146 foizga oshdi. Turizm va unga yondosh sohalarda yo‘nalishida 26 mingdan ortiq yangi ish o‘rinlari yaratildi. Hududlarda 68 ta yangi mehmonxona, (o‘rinlar soni 3 057 ta) va 113 ta xostel (o‘rinlar soni 3 791 ta)lar faoliyati yo‘lga qo‘yilib, jami joylashtirish vositalari soni 5773 ta, ulardagi o‘rinlar soni 151 mingdan oshdi. 150 ta oilaviy mehmon uylari (o‘rinlar soni 1 408 ta) tashkil qilinib, ularning umumiy soni 3 554 ta o‘rinlar soni 31 712 taga yetdi. Turistlar uchun xizmat ko‘rsatuvchi 427 ta yangi turistik tashkilotlar va turagentlar faoliyati yo‘lga qo‘yilishi natijasida ularning soni 3238 taga yetkazildi. Bugungi kunda Respublika bo‘ylab 2 551 ta gid-ekskursavodlar faoliyat olib bormoqda[1]. 1-jadval O‘zbekiston Respublikasida turizm sohasi rivojlanishining ijtimoiy-iqtisodiy ko‘rsatkichlari dinamikasi[2] Yillar 2023- 2020 y.y.da № Ko‘rsatkichlar 0 1 2 3 2 2 2 2 nisbatan 0 0 0 0 2 2 2 2 o‘zgarish % Tashrif buyuruvchilar soni 4 574 6 238 12 870 14 731 3,3 1. jami, mln. kishi 812 852 939 388 marta Kiruvchi turizm, ming kishi 1 504 1 881 5 232 6 626 4,2 2. 126 345 781 302 marta Mehmonxona va 3. joylashtirish vositalari 1 156 1 085 1 167 1 387 119,9 obyektlari soni, birlik 4. YaIMda turizmning ulushi,% 2,2 2,3 2,3 2,4 109,0 Turizm sohasida band 201,3 203,0 260,1 5. 275,3 136,7 bo‘lganlar, ming kishi 149 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si Ichki turizm, ming kishi 1 069 2 162 2 474 3 317 5,0 6. 165 660 981 649 marta Turizm mamlakatlar iqtisodiyotida multiplikativ samarani yuzaga keltiruvchi, jadal sur ‘atlarda o‘sib boruvchi, yuqori daromadli va barqaror soha hisoblanadi. Raqamlar mamlakatimizda turizm eksportining nafaqat tashrif buyuruvchi turistlar sonining ko‘payishi 3,3 marta, balki har bir xorijlik turistga to‘g‘ri keladigan sarf-xarajatlar o‘rtacha miqdorining o‘sishi 2,9 marta hisobidan amalga oshganligini ko‘rish mumkin. Agar 2015 yilda O‘zbekistonga tashrif buyurgan har bir turistga o‘rtacha 69,9 ming so‘m miqdorida mablag‘ sarflangan bo‘lsa, 2024 yilda unga 315,8 ming so‘m miqdorida investitsion resurslar sarflangan. Boshqacha qilib aytganda, 2015-2024 yillar mobaynida har bir xorijlik turistga sarflanadigan investision res