PSIXOLOGIYALIQ TRENIN’ SHÓLKEMLESTIRIWDIŃ QAǴIYDALARI HÁM TRENIN’ NIZAMLARI

Аннотация

This study provides information about the basic rules for organizing psychological training and the rules for conducting psychological training in accordance with the laws of training. Based on this information, the laws of organizing psychological training in a group situation of the founders of psychological training and scientists who contributed to the training are shown as examples. 266 NEW RENAISSANCE 2025 APRIL INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 4 Keywords: Training rules, laws of psychological training, psychological research, psychotherapeutic tools, psychotherapy. Trenin’ toparındaǵı bir qatar faktorlar trenin’niń nátiyjeli bolıwın támiyinleydi. Bunda trener bar bolǵan psixotexnikalıq qurallardan nátiyjeli paydalanıwı talap etiledi. basqasha aytqanda psixologiyalıq hám psixoterapevtik qurallarǵa úlken áhmiyet beriliwi talap etiledi, trenerdiń jeke sıpatlaması ekinshi orında turadı. Bul jagday teoriyalıq koncepciyalarga tán. Bunda toparlıq processlerdi toparǵa tásir etiw usılı sıpatında talqılaw múmkin. bul jaǵdayda qatnasıwshılardıń hámmesine yamasa hár birine tásir kórsetiw múmkin boladı. Gumanistlik baǵdarǵa kóre toparlıq trenin’de rawajlandırıwshı hám salamatlandırıwshı nátiyje júzege keliwi múmkin, bunda qatnasıwshılar hám baslawshı ózin ashıq tutıwı talap etiledi. Májbúriy bir insandı baxıtlı etiw imkaniyatı joq, shaxstı óz qálewinen biyǵárez rawajlandırıw imkaniyatı da joq. Bunda trenerde sonday sıpatlar boliwi kerek, ol pútkil toparga unamlı tásir kórsete alıwı hám topar qatnasıwshılarınıń ózleri óz rawajlanıwlarına tásir kórsete alıwı múmkin. Bular bolsa, álbette, trenin’ jumısınıń nátiyjeli ekenligin kórsetiwi múmkin. Topar tárizindegi psixologiyalıq jumıstıń abzallıqları trenin’ waqtında toparlıq iskerlik abzal ma yaki individual tárizde korrekciya alıp barıw qolaylı ma degen másele kóteriledi. Bul jaǵdaylar K.Rudestamnıń kitaplarında jeterli dárejede óz kórinisin tapqan. Olardıń abzallıqların keltirip ótemiz: 1. topar tájiriybesi shaxslar aralıq mashqalalardı sheshiwge járdem beredi; adam óz mashqalaların barqulla áhmiyetsiz hám kereksiz dep esaplaydı, basqalar da usıǵan uqsas jaģdaylardı sezinedi. Kópshilik adamlar ushın bul ashılıw jaqsı psixoterapiyalıq faktor bolıp esaplanadı. 2. ózine uqsas mashqalalardı kórip qayta baylanıs alıw imkaniyatınıń bar ekenligi; real turmısta adamlar barlıq waqıtta da qayta baylanıs alıw imkaniyatına iye bolmaydı, bul jaǵday trenin’ waqtında eń áhmiyetli bolǵan jaǵdaylardan biri bolıp esaplanadı. 3. Toparda insan jańa bilimlerdi úyreniwi múmkin ózine teńlesler menen túrli baǵdarda qatnasta boliwi múmkin; real turmista bunday jagdaylar sınǵa ushirasa psixologiyalıq trenin’de bul jagday "psixologiyalıq poligon" sipatında iske túsiwi múmkin. bunda túrli jaģdaylardı qollanıwı da múmkin. 4. Toparda qatnasıwshılar ózlerin basqalarǵa uqsatıwı múmkin; bunda olar basqalardıń rollerin oynawı múmkin, bunıń nátiyjesinde qatnasıwshılar arasında emocional baylanıs payda bolıwı múmkin. 267 NEW RENAISSANCE 2025 APRIL INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 4 5. Topardaǵı óz ara tásir hár bir qatnasıwshılardıń psixologiyalıq mashqalaların anıqlaw imkaniyatın jaratadı, bul effekt individual psixokorrekciyalıq hám psixoterapiyalıq xızmette óz kórinisin tabadı. 6. Topar ózin-ózi kórsetiw, ózin-ózi izertlew ózin-ózi ańlaw procesin jeńillestiredi; bunda topar qatnasıwshıları ózlerine iseniwine imkaniyat jaratıladı. 7. Toparlıq jumıs ekonomikalıq jaqtan da kerekli jaǵday bolıp esaplanadı; qatnasıwshılar ushın individual tárizdegi jumıstan góre toparlıq tárizdegi jumıs arzanıraq túsedi. Psixolog ushın da toparlıq jumıs paydalıraq. psixologiyalıq trenin’ti shólkemlestiriw máseleleri. Ayırım jaǵdaylarda diskussiyanıń forması talqılanıp atırǵan temalarǵa qaran ózgertiliwi múmkin. V.Semiletov tómendegi diskussiya formaların usinis etken: • tematikalıq diskussiya, barlıq trenin’ qatnasıwshıları ushın áhmiyetli bolgan mashqala analizlenedi; • biografiyalıq diskussiya, ótmishtegi tájiriybege súengen; • interakcion diskussiya, qatnasıwshılar arasındaǵı óz ara múnásibetlerge qaratılǵan bolıp esaplanadı; Diskussiya usılları tek hár qıylı jaǵdaylarda qollanılıwı múmkin, bunday jaǵdaylar qatnasıwshılardıń ómirlerinen alınıwı múmkin, bwl jaǵdayda baslawshıǵa qıyın jaǵdaylardı ortaǵa taslaw usınıs etiledi. ayırım baǵdarlarda trenin’li diskussiya tiykarǵı esaplanadı, geyde topar iskerliginde birden-bir usıl bolıwı múmkin (K.Rodjersdiń, topar-tallaw). Trenin’niń basqa baǵdarları da úlken áhmiyetke iye, bul oyınlı usil boliwi múmkin. Bunda jaǵdaylı rollı, didaktik, dóretiwshilik, shólkemlestirilgen xızmetli, imitaciyalı, jumıs usılındaǵı oyınlar biliwi múmkin. oyın psixoterapiyalıq usıl sıpatında da qollanılıwı múmkin, bul usıl geshtaltterapiya hám psixodrammada ayqın óz kórinisin tabadı. Anıq bir jaǵdaylarda oyın usılına múarkattaǵı rejelestirilmegen jaǵdaylardı da kirgiziw múmkin. Bul E.Bernni transacion analizinde óz kórinisin tapqa