ТУРМУШ ТАРЗИГА ХОС ИЖТИМОИЙ АНТРОПОЛОГИК ЁНДАШИШ ВА УНИНГ АСОСИЙ БЕЛГИЛАРИ

Аннотация

This article provides information on the life, life and subjective spheres that help to identify the main features of lifestyle in the social anthropological approach. Keywords: lifestyle, socialist, national, ethnogenetic, ethnocultural, society, historical- cultural, human (individual) group and society. СОЦИАЛЬНО-АНТРОПОЛОГИЧЕСКИЙ ПОДХОД К ОБРАЗУ ЖИЗНИ И ЕГО ОСНОВНЫМ ЧЕРТАМ Аннотация. В статье представлена информация о жизни, жизнедеятельности и субъективных сферах, которая помогает выявить основные характеристики образа жизни в социально-антропологическом подходе. Ключевые слова: образ жизни, социалистический, национальный, этногенетический, этнокультурный, общество, историко-культурный, человеческая (личность), группа, общество. Ижтимоий антропологик ёндашишда турмуш тарзига хос асосий белгиларни аниқлашга ёрдам берадиган ҳаёт, турмуш ва субъектив соҳалар назарда тутилади. Бироқ унда турли саволлар уйғотувчи сабаблар хам мавжуд; Биринчиси, унда турмуш тарзи жуда кенг ёндашилганидан у ижтимоий муносабатларга яқинлашиб қолган. Иккинчиси, унда миллий хусусиятлар ва этногенетик белгилар ҳисобга олинмайди. Ушбу белгиларнинг эътиборсиз қолдирилгани турмуш тарзини мавҳум, ўзининг ранг-баранг этномаданий белгиларига эга бўлмаган категорияга айлантиради. 1277 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4 Учинчиси, турмуш тарзи, фақат “шаклланган муносабатлар” ва ҳаёт тарзини ўз ичига олади ва ҳали ижтимоий борлиқда, гуруҳ турмуш тарзида муҳим ўрин эгаллашга улгурмаган, ҳали шаклланиши тугамаган ёки тўла шаклланмаган муносабатлар нима бўлади. Турмуш тарзидаги миллий, этногенетик, этномаданий хусусиятларни эътиборсиз қолдириш мумкин эмас, акс ҳолда кишилар ҳаёти, турмуши, маиший яшаш муҳити, тили, маданий хусусиятлари уларнинг турмуш тарзидан, оилавий ҳаётидан, анъаналаридан ташқарида шаклланадиган ва кечадиган ҳодисалар, воқеалар, нарсалар бўлиб қолади. Диний қадриятларнинг турмуш тарзидан сиқиб чиқарилгани социалистик турмуш тарзини сунъий йўл билан яратилганининг яна бир исботидир. Турмуш тарзига инсон ҳаётий фаолиятининг инъикоси, турмуш тарзи компанентларини эса шахс ижтимоий, сиёсий ва маданий фаоллиги натижаси сифатида қараш 70-80 йиллардаги тадқиқотларда кенг қўллаб-қувватланди. Мазкур изланишлар икки жиҳатдан илмий аҳамиятга эга бўлди. Биринчиси, инсон фаолиятини ижтимоий муносабатларни шакллантириш, дунёни ўзгартириш, инсон билан жамиятни узвий боғланган система, тараққиётнинг шарти сифатида қарашга ундади. Жамият тараққиёти, келажак тақдири учун маъсулият инсон (шахс)га юкланди; энди у нафақат ўзи, ўзининг фаолияти ва фарзандлари тақдир, шу билан бирга бутун социум инсоният келажаги учун ҳам жавобгарликни ўз устига олиши даркор. Келажак авлодлар қандай қадриятларни ўзига дастур амал қилиб олади, қандай нормаларга таянади ва қандай турмуш тарзи кечиради. уларнинг барчаси бизга, мавжуд ҳаёт тарзини ўзгартиришга ёки яратаётганларга боғлиқдир. Иккинчиси, турмуш тарзи ўзгармайдиган, жамият ва кишилар ҳаётида содир бўлаётган ўзгаришлардан ташқарида турадиган, шахснинг ўзининг ички тартиблари ва анъаналарига банди этадиган, қотган нарса эмас.У жамият ва шахс билан бирга,уларнинг таъсирида ўзгаради ҳамда ўзи ҳам жамият ва шахсга таъсир этади. И.В.Суханов тўғри таъкидлайди, турмуш тарзида авлодларнинг бир-бирига яқин қилувчи, уларнинг ўртасида ворисийликни таъминловчи шундай анъаналар, нормалар борки, шахс улардан мутлоқ айрича яшай олмайди. Инсон (шахс)нинг ижтимоий муносабатлар ва ҳаёт тарзидаги ўрни мавжуд анъаналарни рад этганида эмас, балкиулар балан онгли муносабатга киришганидадир1 Илмий концептуал нуқтаи назардан И.В.Сухановнинг ёндашиши ва юқоридаги сўзлари тўғри. 1.Қаранг :Суханов В.И.Обычаи,традиции преемственность поколений.- М.: Политиздат,1976.-с. 178-180. 1278 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4 Тарихий – маданий –мероссиз нафақат авлодлар турмуш тарзидаги умумийликни, муштарийликни умуман ижтимоий тараққиётни тасаввур этиш қийин.2 Бироқ ҳамма гап шундаки, ушбу илмий –назарий қарашни йўл –йўлакай таъкидлаш бошқача уни аниқ миллий маданий тажрибани ўрганиш орқали ҳимоя қилиш бошқа. А.П.Бутенко турмуш тарзини инсон(шахс) ва гуруҳ ҳаётий фаолиятининг асосий кўриниши деган талқинга “жамият”ни ҳам киритади. Унинг ёзишича, турмуш тарзи “турмуш тарзи шахс, гурух жамиятнинг қандай ва нима учун яшаётганликларини, кишилар нималар билан банд эканлигини, қандай харакатлар ва интилиш улар хаётини тўлдираётганини ўз ичига олади.3 Бошка бир жойда А.П.Бутенко, А.С.Ципко ва В.П.Киселев билан бирга турмуш тарзига бошқачароқ ёндашади. У (улар) ёзарди: ҳаёт усули у (улар) ҳаёт усулини, ҳаёт тарзини аниқлаштирувчи субкатегория деб биладилар – (П.Х.) – ҳаёт тарзи типлари ва кўринишлари яратадиган объектив имконият доирасидаги шахснинг эҳтиёжлари ва установкаларига мос ҳулқ-атворидир.”4 Кўриниб турибдики биринчи таърифда инсон (шахс) гурух ва жамиятнинг аниқ харакатлари, хаётий интилишлари турмуш тарзининг асосий белгилари сифатида қаралади. Тўғрисини айтганда, шахс ва гуруҳнинг аниқ х