PSIXOLOGIYALIQ TRENIN’ TARIYXI HÁM KELIP SHIǴIWI HAQQINDA ULIWMA MAǴLIWMATLAR

Аннотация

Bul izertlewde psixologiyalıq trenin’ tariyxı haqqında bolıp, izertlew dawamında psixologiyalıq trenin’ kelip shıǵıwı hám qáliplesiwi haqqında maǵlıwmatlar berilgen. Tariyxda psixologiyalıq izertlewlerdi alıp barǵan ilimpazlar hám olardıń iskerligi haqqında maǵlıwmatlar bar. Psixologiyalıq trenin’ psixoterapiyasi gruppa formasında payda bolıw tariyxı hám psixologiyalıq trenin’ maqseti, wazıypaları haqqında mısallar menen maǵlıwmatlar berip ótiledi. Kóp jıllıq pedagogikalıq hám psixologiyalıq tájiriybege iye bolǵan ilimpazlarimizning psixologiyaga tiyisli teoriyaleri izertlewler dawamında úyrenip shıǵılǵan. Gilt sózler: Psixologiyalıq izertlewler, psixologiyalıq trenin’ tariyxı, psixoterapiya, psixologlar metodı, psixolog -trener, psixokorrekciya. PSIXOLOGIK TRENING TARIXI VA KELIB CHIQISHI HAQIDA UMUMIY MA'LUMOTLAR Annotatsiya. Ushbu tadqiqotda psixologik trening tarixi haqida bo’lib, tadqiqot davomida psixologik trening kelib chiqishi va shakllanishi haqida ma’lumotlar berilgan. Tarixda psixologik tadqiqotlarni olib borgan olimlar va ularning faoliyati haqida ma’lumotlar mavjud. Psixologik trening psixoterapiyasi guruh shaklida paydo bo’lish tarixi va psixologik trening maqsadi, vazifalari haqida misollar bilan ma’lumotlar berib o’tiladi. Ko’p yillik pedagogik va psixologik tajribaga ega bo’lgan olimlarimizning psixologiyaga oid nazariyalari tadqiqotlar davomida o’rganib chiqilgan. Kalit so’zlar: Psixologik tadqiqotlar, psixologik trening tarixi, psixoterapiya, psixologlar metodi, psixolog-trener, psixokorreksiya. Toparlıq psixologiyalıq korrekciyanı tek ǵana medicina usılı sıpatında emes, al ámeliy psixologiyanıń usılı sıpatında da qollanıw múmkin. 214 NEW RENAISSANCE 2025 APRIL INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 4 Topar psixoterapiyası psixologiyalıq trenin’ten aldın payda bolǵan bolıp, 1904-1905- jıllarǵa tuwrı keledi. Bul shıpakerlik jumısları menen tikkeley baylanıslı. "Toparlıq psixoterapiya" ataması Dj.Moreno tárepinen usınıs etilgen (1932). Psixologiyalıq trenin’ 1950-jillarda payda bolgan dep esaplanadı. M.Forverg jańa usil islep shiǵadı, bunda rolli oyınlar arqalı iskerlik alıp barıladı. Bul sociallıq psixologiyalıq trenin’ dep ataladi. Sociallıq psixologiyalıq trenin’ shaxsqa tásiri anıqlandı. Psixologiyalıq trenin’ti terapiya, korrekciya hám oqitiwdan parqi tómendegilerden ibarat: Birinshiden, psixoterapiyadan parqı trenin’ xızmeti emlewden ibarat emes. Trenerdiń wazıypası psixologiyalıq járdem kórsetiwden ibarat, biraq bunda emlew usıllarınan paydalanıw múmkin. Trenin’te tek ǵana salamat adamlar emes, al, nevrotikler de qatnasıwı múmkin. Sońǵı jaǵdayda psixolog medicinalıq maǵlıwmatqa iye bolıwı usınıs etiledi, yaki klinikalıq psixoterapevttiń birge islesiwi bolıwı kerek. Ekinshiden, psixologiyalıq trenin’niń psixokorrekciyadan parqı tek ishki dúnyadaǵı jaǵdaylarǵa ǵana emes, al shaxstıń rawajlanıwına tiykarǵı itibar qaratadı. Bunnan tısqarı, korrekciya psixikalıq rawajlanıwdıń normal jaǵdayı menen tikkeley baylanıslı, trenin’diń ayırım túrlerinde norma túsinikleri uluwma joq. Úshinshiden, trenin’ jumısın tek ǵana oqıtıw jumısı menen baylanıstırıw múmkin emes. Sebebi kognitiv komponent trenin’de tiykarǵı esaplanbaydı, ayırım trenin’lerde ol ulıwma qollanılmaydı. Kópshilik qánigeler trenin’de emocional tájiriybeniń ózi jeterli dep esaplaydı. Biraq psixologiyalıq trenin’ rawajlandırıwshı oqıtıw menen tikkeley baylanıslı bolıp tabıladı. Soǵan qaramastan trenin’de psixoterapiyalıq, psixokorrekciyalıq hám oqıtıw usılları qollanılıwı múmkin, bunda toparlıq jumıstıń bir forması tańlap alınbaydı. Sociallıq psixologiyalıq trenin’niń tiykarǵı basqıshları. Ótken ásirdiń 50-jıllarına kelip trenin’ topar menen islewde eń qolaylı, shólkemlestirilgen usıllardan biri bolip esaplanadı. Trenin’ ózinde arnawlı psixoterapiyalıq hám psixokorrekciyalıq usıllardan tısqarı, ózinde rolli oyınlar, diskussiya usılları, toparlıq qararlar qabıllawdı óz ishine aladı, basqasha aytqanda jańa kónlikpelerdi qollanıwda qollanıladi. Áyne trenin’ basqa psixologiyalıq usıllar arasında kásiplik hám jeke adamlar sanasın hám rezervlerin aktuallastiriwdiń psixologiyalıq shárt-sharayatların jaratadı. Adamlardıń is- háreketlerin ózgertiw hám dúnyaǵa bolǵan múnásibetin anıqlaw imkaniyatın beredi. Trenin’niń ózi bolsa belgisiz bolıp qala beredi. Illyustraciya sıpatında tómendegi waqıyanı mısal etip keltiriw múmkin: Bir ataqlı hám tájiriybeli psixologtan soradi: - Siz toparıńız benen shuǵıllanıp atırǵanınızda olardı emleysiz be? - Álbette, awa, - dep juwap berdi. - Múmkin siz olardıń jeke rawajlanıwına járdem berersiz? 215 NEW RENAISSANCE 2025 APRIL INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 4 - Aua, - dep tastıyıqladı ol. - Biraq siziń toparıńızdıń qatnasıwshıları sizdiń hesh nárse aytpaytuǵınıńız haqqında ayttı ǵoy. - Bul da durıs. - Onda siziń nátiyjeli jumısıńızdıń tiykarı nede? - Maǵan adamlar qızıq. Men olardıń ózgeriw qábiletlerine isenemen. V.I.Slobodchikov hám E.I.Isaevlar ám