XALQARO STANDARTLAR ASOSIDA KONSOLIDATSIYALASHGAN MOLIYAVIY HISOBOT TUZISHNING DOLZARB MUAMMO VA YECHIMLARI

Аннотация

In the process of modernization and international integration of the economy, the financial statements of enterprises are compiled on the basis of national standards and the process of transformation to international standards is carried out. Therefore, information is provided on the problems and solutions of compiling consolidated financial statements on the basis of international standards, their forms and the procedure for compiling them. Keywords: financial statements, national accounting standards, international accounting standards, international financial reporting standards, consolidated financial statements. АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ И ПУТИ ИХ РЕШЕНИЯ ПРИ ПОДГОТОВКЕ КОНСОЛИДИРОВАННОЙ ФИНАНСОВОЙ ОТЧЕТНОСТИ НА ОСНОВЕ МЕЖДУНАРОДНЫХ СТАНДАРТОВ Аннотация. В процессе модернизации и международной интеграции экономики финансовая отчетность предприятий составляется на основе национальных стандартов и трансформируется в международные стандарты. Таким образом, представлена информация о проблемах и решениях при составлении консолидированной финансовой отчетности по международным стандартам, ее формах и порядке составления. 9 96 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Ключевые слова: финансовая отчетность, национальные стандарты бухгалтерского учета, международные стандарты бухгалтерского учета, международные стандарты финансовой отчетности, консолидированная финансовая отчетность. Ma’lumki, iqtisodiyotni ustuvor xo‘jalik rivojlantirish yо‘nalishi yurituvchi va subyektlarda liberallashtirishning bо‘yicha “xalqaro iqtisodiy hamkorlikni rivojlantirish, shu jumladan yetakchi xalqaro va xorijiy moliyaviy institutlar bilan aloqalarni kengaytirish yо‘li bilan, puxta о‘ylangan tashqi qarzlar siyosatini amalga oshirishini davom etish, jalb qilingan xorijiy investitsiyalar va kreditlardan samarali foydalanish” yо‘llari muhim hisoblanadi. Shuningdek, Respublikamizda faoliyat yuritayotgan korporativ boshqaruv tizimidagi subyektlarda 2015 yildan boshlab milliy standartlar asosida tuzilgan moliyaviy hisobotlarni xalqaro standartlarga transformatsiya qilish hamda uni auditning xalqaro standartlari bо‘yicha auditorlik tekshiruvidan о‘tkazib, uni nashr qilish majburiyati belgilangan edi. Xо‘jalik subyektlari faoliyati tо‘g‘risidagi moliyaviy hisobotlarni tuzishdan asosiy maqsad investorlar, kreditorlarning va boshqa foydalanuvchilarning qiziqishini ortishiga katta zamin yaratadi. Bu bо‘yicha muhtaram Prezidentimizning 2020 yil 14 fevraldagi 4611- sonli Qaroriga asosan, moliyaviy hisobotlarni xalqaro standartlar asosida tuzish lozimligi belgilangan. Yirik soliq tо‘lovchi tashkilotlar moliyaviy hisobotlarini shо‘ba korxonalar har yili moliyaviy hisobot shakllarini tuzish maqsadida bosh korxona ma’lumotlari yig‘ma shaklda tuzishni belgilab beradi. Buning natijasida bosh korxona shо‘ba korxonalar moliyaviy hisobotlarini yig‘ib, har chorak va yillik hisobotlarni yig‘ib konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotlarni tuzadilar. Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobot deganda xо‘jalik yurituvchi subyektlarning shо‘ba va qaram tashkilotlari moliyaviy hisobotlarini jamlab, yagona holatda yig‘ma hisobot tuzish hamda umumlashgan holda yuqori turuvchi organga taqdim etiladigan moliyaviy hisobotdir. Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobot tuzadigan kompaniyalar guruhigabosh kompaniya hamda u tomonidan nazorat qilinadigan barcha shо‘ba kompaniyalar kiradi. Konsolidatsiyalashning umumiy qoidalari. 10-son MHXSga muvofiq konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobot tuzishda kompaniya aktivlar, majburiyatlar, kapital, daromad va xarajatlarning (bir xil bо‘lgan) analogik moddalarini qо‘shib chiqish yо‘li bilan bosh va shо‘ba tashkilotlar moliyaviy hisobotlarini har bir satr bо‘yicha konsolidatsiyalaydi. 9 97 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobot yagona iqtisodiy tashkilot sifatidagi guruh tо‘g‘risida moliyaviy axborotlarni taqdim eta olishlari uchun quyidagi harakatlarni amalga oshiriladi: 1. Bosh kompaniyaning har bir shо‘ba korxonaga investitsiyalarining balans qiymati va bosh kompaniyaga taalluqli bо‘lgan har bir shо‘ba korxona kapitali qismi eliminatsiyalanadi (ya’ni о‘zaro chiqarilib tashlanadi); 2. birlashishi natijasida gudvil yuzaga kelishi mumkin, qaysiki moliyaviy holat tо‘g‘risidagi konsolidatsiyalashgan hisobotda alohida satrdaaks ettiriladi; 3. hisobot davri uchun konsolidatsiyalanadigan shо‘ba kompaniyalar foyda va zararlardagi nazorat qilinmaydigan qatnashish hissasi aniqlanadi; 4. konsolidatsiyalashadigan shо‘ba kompaniyalar sof aktivlaridagi nazorat qilinmaydigan qatnashish hissasi bosh kompaniya aksiyadorlari kapitalidan alohida kо‘rsatiladi. Sof aktivlarda nazorat qilinmaydigan qatnashish hissasi tarkibtopadi: 5. biznesni birlashtirish sanasida shо‘ba kompaniyalar sof aktivini nazorat qilmaydigan qatnashish hissasi; 6.