O‘TKIR HOSHIMOV IJODIDA PAREMIOLOGIK BIRLIKLARNING IFODA ETILISHI VA ULARNING AHAMIYATI

Аннотация

Литературное наследие Уткира Хашимова отличается самобытным стилем и богатым арсеналом художественно-выразительных средств. Особое место в его произведениях занимает народное устное творчество, в частности, паремиологические единицы, которые выполняют важную духовно-нравственную функцию. Настоящая статья посвящена анализу использования паремиологических единиц в повести «Дела мира», где раскрывается их художественная роль, а также рассматривается стиль произведения вконтекстесохранения нравственногои культурного опытанарода. Ключевые слова: повесть, паремиологические единицы, пословицы, фразеологизмы, народное устное творчество, сравнение, антитеза, анафора, аллитерация, ирония, духовные ценности, национальная культура, художественный стиль, нравственные ориентиры, литературный анализ, языковые единицы, народная философия, воздействие начитателя. Annotation: The literary work of O‘tkir Hoshimov is enriched with a distinctive style and expressive means. In his writings, elements of folk oral creativity—especially paremiological units—possess profound spiritual and moral significance. This article analyzes the use of paremiological units in the novel The Affairs of the World and examines the artistic expression ofthe work, highlighting its roleinpreserving themoral and cultural experiences ofthepeople. Keywords: novella, paremiological units, proverb, expression, folk oral creativity, simile, antithesis, anaphora, alliteration, irony, spiritual values, national culture, artistic style, moral values, literary analysis, lexical units,folk philosophy, influence onthereader. O‘tkir Hoshimov o‘zbek adabiyotidagi o‘ziga xos o‘ringa ega yozuvchilardan biridir. Uning asarlarida xalq og‘zaki ijodi, jumladan, paremiologik birliklarning mahorat bilan qo‘llanishi o‘ziga xos tarzda namoyon bo‘ladi. Ijodkorning asarlarida qo‘llaninigan maqol, ibora va xalq og‘zaki ijodi ifodalari asar mazmunini boyitib, milliy dunyoqarashni ifodalashda muhim ahamiyat kasb etadi. Paremalarning har biri: maqol, matal, hikmatli so‘zlar ma’naviy www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 15,issue01,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 qadriyatlarni saqlash, milliy madaniyatni ifodalashda, shuningdek, o‘quvchida chuqur hissiy ta’sirqoldirishdasamarali vositasifatidaqo‘llanilgan. Paremiologiya (yunoncha: paroimia — hikmatli soʻz, zarbulmasal va ... logiya) — 1) maʼlum bir tildagi avloddan avlodga ogʻzaki shaklda koʻchib yuruvchi, ixcham va sodda, qisqa va mazmundor, mantiqiy umumlashma sifatida paydo boʻlgan maqol, matal, aforizm kabi hikmatli iboralarni — paremalarni oʻrganadigan fan sohasi; 2) muayyan tilda mavjud boʻlgan maqol, matal, aforizm kabi hikmatli iboralar — paremalar tizimi. Paremalar avloddan avlodga faqat ogʻzaki holdagina oʻtib kelganligi, xalq ogʻzaki ijodining mahsuli boʻlganligi uchun adabiyotshunoslikning oʻrganish obʼyekti hisoblanadi, chunki ularning aksariyati koʻpincha sheʼriy shaklga oʻxshaydi va ularda oʻxshatish, antiteza, anafora, alliteratsiya, kinoya, piching kabi bir qancha tasviriy vositalar qoʻllanadi. Shu bilan birga paremalar soʻzlardan tuzilib, maʼlum bir fikrni ifodalovchi gaplardan iborat boʻlgani uchun tilshunoslikning ham oʻrganish obʼyektidir. Yozuvchining ijodida paremiologik birliklar nafaqat ma’naviy-estetik qadriyatlarni, balki milliy dunyoqarashni ham aks ettiradi. Bu birliklarning asarlarda qo‘llanilishiyozuvchining faqatgina til va ifodaning boyligiga emas, balki xalqning qadriyatlari va tafakkurining chuqurligiga ham tegishli. O‘tkir Hoshimovning "Dunyoning ishlari" qissasida paremiologik birliklar, ya’ni maqollar, iboralar va xalq og‘zaki ijodining boshqa shakllari mahorat bilan qo‘llanilgan. Asar barcha bo‘limlarida bu birliklarning bir-biriga uyg‘un joylashuvi hikoyaning ma’naviy mazmunini boyitib, unga chuqur ma’no beradi. Yozuvchi uchun bu birliklar faqatgina badiiy vosita emas, balki uning asarlarini boyituvchi, ijtimoiy, axloqiy va diniy qadriyatlarni ilgari suruvchi muhim omil hisoblanadi. O‘tkir Hoshimovning "Dunyoning ishlari" qissasida, ayniqsa, "Onalar" mavzusi markaziy o‘rin tutadi. Yozuvchi onalarni sharaflaydi. “Onalar hatto vafotidan keyin ham onaligichа qoladi” kabi ibora, paremiologik birliklarning kuchli ifodasi sifatida, o‘zbek xalqining onaga bo‘lgan chuqur hurmatini va uning farzandlaridagi abadiy izini ta’kidlaydi. Maqol va iboralar, ayniqsa, milliy ruh va dunyoqarashni ifodalashda kattao‘rin egallaydi. “G‘ilam paypoq” hikoyasidagi paremiologik birliklar ifodasiga to‘xtalamiz. Bunday birliklar hikoyaning ma’nosini yoritishda muhim rol o‘ynaydi. Hikoyada keltirilishicha, ona farzandini davolatish uchun qishning sovuq, qorli bir kunida tabibning uyiga yugurganicha oyog‘iga e‘tibor ham bermay borganligi tasvirlangan. Hoji buvi unga "Vahima qilmang, dardini bergan Xudo shifosini ham beradi" deb aytadi. Ushbu so‘zlar o‘zining diniy-ma’naviy mazmuni bilan chinakam hikmatni ifodalaydi. Bu ibora, bir to