O‘ZBEKISTONDA EKOLOGIK MUAMMOLARNI BARTARAF ETISHDA PARLAMENTNING O‘RNI

Аннотация

This article analyzes the laws of Uzbekistan related to ecology and environmental protection, detailing the activities of the parliament in the law-making process. Also analyzed are the activities of the committees of the chambers of the Oliy Majlis (Parliament) on ecological issues, Uzbekistan's participation in international environmental treaties and the role of the parliament in their ratification, parliamentary oversight over the implementation of environmental programs and projects, and its cooperation with the government. Additionally, the article examines parliamentary hearings on environmental problems and cooperation with the public; identifies the challenges faced in ensuring environmental security and explores ways to solve them; studies the experience of foreign countries in this regard, identifying useful aspects for Uzbekistan; and provides relevant conclusions and recommendations. Keywords: ecological security, land degradation, global environmental problems, environmental policy, global climate, drought, environmental rights, “green economy”, national legislation, draft law(or bill), international environmental conventions and treaties, Aarhus Convention. Jahon miqyosida ekologik xavfsizlik va barqaror rivojlanishning tobora ortib borayotgan ahamiyati hozirgi kunda har qachongidan ham dolzarbdir. O‘zbekiston ham suv tanqisligi, yer degradatsiyasi, havoning ifloslanishi va Orol dengizi inqirozi kabi bir qator jiddiy ekologik muammolarga duch kelmoqda1. Bunday sharoitda milliy parlamentlar qonunchilikni 1 Uzbekistan accedes to the Aarhus Convention, empowering the public to shape a clean, healthy and sustainable environment | UNECE, https://unece.org/media/environment/Aarhus-Convention/press/400675 (murojaat etilgan sana 2aprel 2025yil) www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 15,issue01,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 takomillashtirish, davlat dasturlari ijrosi ustidan nazorat qilish va xalqaro hamkorlikni mustahkamlash orqali ushbu muammolarnihal etishda muhimrol o‘ynaydi. Hozir global ekologik muammolar sayyoramizdagi har bir davlat, har bir xonadon va har bir insonga tegishli ekanligi hammaga ma’lum. Bu esa mazkur yo‘nalishda huquqiy bazani shakllantirish, tegishli qonunlar qabul qilishga asos bo‘ldi. Ya’ni dunyoda ekologik xavfsizlikni ta’minlashtushunchasi paydo bo‘ldi. “Ekologik xavfsizlik” deganda atrof tabiiy muhitning organizmlarning hayoti uchun ehtiyojlariga javob bera olishiholati yoki insonlar uchun sog‘lom, toza va qulay tabiiy sharoitga ega atrof-muhittushuniladi. Ekologik xavfsizlikni ta’minlash uchun jahon hamjamiyati va har bir davlatning ekologik siyosatga daxldorligi va uning bu ishdan chetda tura olmasligini bugungi ekologik holat talab qilmoqda. Chunki endilikda insoniyat tomonidan nochor ahvolga keltirilgan tabiat jamiyat turmushiga xavf solaboshladi. Misol uchun, Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti hisob-kitoblariga ko‘ra, havo ifloslanishi tufayli har yili 7 millionga yaqin odam vafot etadi. Global iqlim va sog‘liqni saqlash alyansi kompaniyasi rahbari Shveta Narayaning aytishicha, yuqori ifloslanish darajasini qayd etgan hududlar ko‘mir, neft vagazdan eng ko‘pfoydalanishi ma’lum bo‘ldi2. Hozirgi kunda insoniyat xavfsizligiga xavf solayotgan omillardan yana biri dunyoda sodir bo‘layotgan global isish va iqlim o‘zgarishlaridir. Bu muammo har bir mamlakat hayotining ijtimoiy, iqtisodiyvaekologik sharoitiga birdek salbiy ta’sirqilmoqda. Yaqin kelajakda ushbu vaziyatning yanada yomonlashishi tahmin qilinmoqda. Sayyoramizda yillik issiq davrlar sonining oshib borishi suv resurslari shakllanishi sikllarini o‘zgartirmoqda, ob-havoning keskin o‘zgarishi ekstremal hodisalarga, jumladan uzoq davom etadigan qurg‘oqchilikkayoki aksincha, kuchli yog‘ingarchiliklarga sabab bo‘lmoqda. Xususan, global isish mintaqadagi iqlim sharoitlarini murakkablashtirib, yozgi mavsumda – qurg‘oqchilik va jaziramani kuchaytirgan, qishki qahratonni esa uzaytirgan. Orol dengizi atrofida selsiy bo‘yicha 40 darajadan ortiq issiqni tashkil qilgan kunlar ikki baravarga oshgan. Global isish oqibatida mintaqada Orol dengizi havzasi daryolarini ta’minlaydigan qor-muzlik resurslarining maydoni tanazzulga uchramoqda va qisqarmoqda. So‘nggi yarim asr davomida Markaziy Osiyoning tog‘li muzliklariuchdan birqismdan ortiqqa qisqardi3. Jahon banki hisobiga ko‘ra, O‘zbekiston 2060-yilga borib iqlim o‘zgarishining sug‘orish tizimlari va qishloq xo‘jaligiga ta’sirini yumshatish uchun 60 milliard dollarga yaqin mablag‘ga muhtoj bo‘ladi. Bundan tashqari, energiya va suv infratuzilmasining eskirishi katta 2Har yili havo ifloslanishitufayli 7millionga yaqin odam vafot etadi —JSST https://daryo.uz/uu9sIxCu. (murojaat etilgan sana 2aprel 2025yil) 3 Nabiev O‘.A. Iqlim o‘zgarishi, uning ta’sirini tushunish va xavfli oqibatlarini baholash, O‘zbekistonda iqlim o‘zgarishiga moslashish chora-tadbirlari va qo‘llash choralari, xorijiy tajriba: q