«НАЦИОНАЛЬНАЯ» РЕНОВАЦИЯ: КРИТИЧЕСКИЙ СТРУКТУРНЫЙ АНАЛИЗ

Аннотация

The purpose of this article is to critically analyze the "national" renovation programs that the country and society are implementing to improve their infrastructure and urbanization processes. The article examines the meaning of renovation at the national level, its social, economic and environmental impacts. In a critical systemic analysis, it is important to select the most effective and sustainable methods of this process for different regions and the republic, analyze their mutual experience, and pay attention to the uncertainties and problems of "national" renovation. At the same time, the article presents studies assessing the role of state bodies, the private sector, and the local population involved in the renovation process, as well as the importance of their mutual cooperation. Through a critical systemic approach, the study attempts to provide important proposals and recommendations to ensure the accurate and effective implementation of such programs. Keywords: old housing stock, renovation, modern housing stock, multi-story housing construction, compensation and guarantees, "green" housing standards, rent prices, "national" renovation, "renovation" bill, environmental problems, legal and financial norms. Кириш. Бугунги кунда аҳоли сонининг ортиши ва урбанизация ҳамда реновация республика аҳолиси ва жамоатчилик ўртасида кенг муҳокамага қилиниб, давлатнинг ижтимоий-иқтисодий даражадаги долзарб стратегик дастурларидан ҳисобланди. Натижада, реновация тўғрисидаги қонуннинг қабул қилинишига эҳтиёж сезди. Эскирган уйлар ўрнига замонавий кўп қаватли уй-жойлар қуриш учун “Реновация тўғрисида”ги қонунни қабул қилиш кераклиги давлат раҳбарининг Олий Мажлис Қонунчилик палатасининг 5-чақириқдаги илк мажлисида таъкидланди. Сўнгги пайтларда уй-жой қуриб беришни ваъда қилган қурувчи ва унга ишониб сармоя киритган аҳоли ўртасида низолар учраяпти. Шавкат Мирзиёев бундай ҳолатларнинг олдини олиш мақсадида фуқароларнинг уй-жой қурилишига жалб этилган маблағларини кафолатли ҳимоя қилишга қаратилган қонунни қабул қилиш лозимлигини айтди. Уй-жой қурилишини самарали ташкил этиш, ҳар бир давлат ва жамият учун аҳамиятли, кундалик ҳаётга катта таъсир кўрсатадиган масала ҳисобланади. Ушбу масалага амалий ёндашувлар, иқтисодий, ижтимоий ва экологик жиҳатдан олиб қаралганда, жуда муҳимдир. Бугунги кундаги шаҳарлашув жараёни, аҳоли сонининг ўсиши, иқтисодий ривожланишнинг янги босқичлари ва аҳолининг турмуш даражасини яхшилаш истаги уй-жой қурилишининг юқори самарадорлигини таъминлашни талаб қилмоқда. 468 www.sci-p.uz II SON. 2025 Замонавий уй-жой фондини қуриш билан кифояланмай, балки уларнинг сифати, экологик хавфсизлиги, ижтимоий инфратузилмаси, энергия тежамкорлиги, транспорт ва бошқа омиллар билан боғлиқ муҳим омиллар ҳам ҳисобга олиниши муҳим ҳисобланади (Беридиева, Акбархаджаева, 2024). Ушбу жараёнда кўплаб иқтисодий омиллар, масалан, қурилиш материалларининг нархи, ишлаб чиқариш қувватлари, аҳолининг даромад даражаси, банк кредити имкониятлари ва давлат сиёсати муҳим рол ўйнайди. Шу билан бирга, реновацияни амалга оширишдан асосий мақсад нафақат уй- жойга бўлган талабни қондириш, балки ижтимоий барқарорликни таъминлаш, иқтисодий ўсишга ишончли асос яратиш ва одамларнинг ҳаёт сифатига ижобий таъсир кўрсатишдир. Бу эса реновация соҳасидаги муносабатларни тартибга солишга хизмат қилади. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 19 июнда “Кўп квартирали уй- жойларни бошқариш тизимини янада такомиллаштириш тўғрисида”ги ПҚ-5152-сон қарорида республика бўйича эксплуатация муддатини ўтаб бўлган ва маънан эскирган кўп квартирали уй-жойларни инструментал ўрганиш ва реновация қилиш бўйича режа кўрсаткичлари берилган бўлиб, унга кўра жами ҳудудлар кесимида 268 дона реновация қилинадиган кўп квартирали уйлар ҳисобланган. Жумладан: 104 дона кўп квартирали уй-жойнинг бузиб қайта қурилишини таъминлаш мақсадида танлов асосида тадбиркорлик субъектларини жалб қилинди. Маҳаллий бюджетнинг қўшимча манбалари ҳисобидан: 107 та кўп хонадонли уй-жойни бузиб қуриш ишларини бошлаш ва 57 та кўп квартирали уй-жойни реконструкция (таянч тўсиқларини кучайтириш) ишларини бажариш белгиланган (Қарор, 2021). Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2024 йил 30 апрелда “2024 йилда ипотека кредитларини ажратиш механизмларини такомиллаштириш ва аҳолининг уй-жой шароитларини яхшилашга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПФ-70-сонли Фармони тасдиқланди. Унга кўра ҳудудларда замонавий архитектура кўринишига эга 100 мингта квартирадан иборат бўлган кўп қаватли уй- жойларни қуриш; қурилиш ташкилотларини молиявий қўллаб-қувватлаш мақсадида уларга бозор тамойиллари асосида ажратилган кредитлар бўйича компенсация ва кафилликлар тақдим этиш; кўп қаватли уй-жойлар қуриш жараёнига “яшил” уй-жой стандартларини кенг жорий қилиш; ипотека кредитларини молиялаштиришга республика бюджети, “Ўзбекистон ипотекани қайта молиялаштириш компанияси” АЖ ҳамда банкларнинг ўз маблағлари ҳисобидан камида 17 трлн. сўм маблағ йўналтирилиши мақсад қилинди (Фармон, 20