НАПРАВЛЕНИЯ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ МЕТОДОЛОГИИ ФИНАНСИРОВАНИЯ ИННОВАЦИОННЫХ ПРОЕКТОВ ЧЕРЕЗ ВЕНЧУРНЫЕ ФОНДЫ

Аннотация

This article examines the issues of improving the methodology of financing innovative projects through venture funds. Based on the experience of the United States and Western European countries, the main mechanisms of venture financing, methods of attracting investors, and government support measures are studied. Additionally, proposals are developed for institutional changes, improvement of the legal framework, and expansion of public-private partnerships to enhance venture financing in Uzbekistan. The research results aim to support innovative entrepreneurship in the country and improve the process of attracting venture investments. Keywords: venture financing, innovative projects, startup, investment, venture funds, investors, technological development, public-private partnership, investment climate, financing mechanism, legal framework, accelerator, incubator, venture investors, innovative entrepreneurship. Кириш. Ҳозирги замонавий иқтисодиётда инновацион фаолиятни рағбатлантириш ва молиялаштириш муҳим стратегик вазифалардан бири ҳисобланади. Инновацияларнинг жадал ривожланиши мамлакатлар иқтисодиётининг рақобатбардошлигини оширишда ҳал қилувчи омиллардан бири бўлиб, уларнинг самарали молиялаштирилиши иқтисодий ўсиш ва янги технологияларнинг жорий этилишини таъминлайди. Шу нуқтаи назардан, венчур фондлари орқали инновацион лойиҳаларни молиялаштириш масаласи долзарб бўлиб қолмоқда. Венчур фондлари инновацион стартаплар ва юқори технологик лойиҳаларни молиялаштириш учун самарали восита сифатида тан олинган. АҚШ ва Ғарбий Европа мамлакатларида венчур капитал бозори юқори даражада ривожланган бўлиб, бу минтақаларда венчур фондлари янги инновацион ғояларни қўллаб-қувватлаш ва амалий татбиқ этишда муҳим роль ўйнайди. Айниқса, АҚШдаги венчур капитал бозори стартап экотизимининг асосий ҳаракатлантирувчи кучларидан бири ҳисобланади. Ўзбекистон иқтисодиётида ҳам инновацион тадбиркорликни ривожлантириш ва стартап экотизимини шакллантириш бўйича ислоҳотлар олиб борилмоқда. Бироқ, венчур молиялаштириш механизмини такомиллаштириш ва уни амалиётга кенгроқ жорий этишга эҳтиёж мавжуд. Мамлакатда венчур фондлари фаолиятини такомиллаштириш, уларнинг имкониятларини кенгайтириш ва инновацион лойиҳаларни қўллаб-қувватлаш бўйича янги моделлар ишлаб чиқиш муҳим вазифалардан биридир. Мақоланинг мақсади - инновацион лойиҳаларни венчур фондлари орқали молиялаштириш методологиясини такомиллаштириш йўналишларини таҳлил қилиш, АҚШ ва Ғарбий Европа тажрибасини ўрганиш ва Ўзбекистон учун таклифлар ишлаб чиқишдан иборат. Мақолада инновацион лойиҳаларни молиялаштиришдаги муаммолар, уларни ҳал этиш усуллари ва венчур фондларининг ривожланиш имкониятлари муҳокама қилинади. Мақолада: - венчур фондлари орқали инновацион лойиҳаларни молиялаштиришнинг назарий асосларини ўрганиш; - АҚШ ва Ғарбий Европада венчур фондлари фаолиятини таҳлил қилиш; - Ўзбекистонда венчур молиялаштириш тизимидаги муаммоларни аниқлаш; 38 www.e-itt.uz II SON. 2025 - инновацион лойиҳаларни венчур фондлари орқали молиялаштириш методологиясини такомиллаштириш бўйича таклифлар ишлаб чиқиш асосий вазифа ҳисобланади. Ушбу тадқиқот инновацион молиялаштириш соҳасидаги мавжуд муаммоларни ҳал қилишга қаратилган илмий ҳамда амалий таклифлар ишлаб чиқишга ёрдам беради. Шунингдек, мақолада келтирилган хулосалар ва тавсиялар Ўзбекистондаги венчур фондлари фаолиятини такомиллаштириш учун амалий аҳамиятга эга бўлиши мумкин. Адабиётлар шарҳи. Венчур молиялаштириш – юқори хавф ва катта фойдага эга бўлган инновацион лойиҳаларни молиялаштириш усули бўлиб, у кўпинча стартаплар ва янги технологияларни қўллаб-қувватлаш учун ишлатилади. Илмий адабиётларда венчур капиталининг келиб чиқиши ва унинг ривожланиши турлича талқин қилинган. АҚШда венчур молиялаштириш 1946 йилда ARD (American Research and Development Corporation) ташкил топиши билан ривожлана бошлади. 2022 йилда АҚШда венчур сармоялари $300 миллиарддан ошди. Кремний водийси (Silicon Valley) глобал стартап экотизимининг марказига айланган. Европада Германия, Франция ва Буюк Британия венчур сармоялар бўйича етакчи мамлакатлар ҳисобланади. Улар стартапларнинг ўсиши учун кўплаб имтиёзлар ва грантлар тақдим этадилар. Инновацион лойиҳаларни венчур фондлари орқали молиялаштириш жараёнини самарали ташкил этиш учун халқаро тажриба ва назарий асосларни ўрганиш муҳим аҳамиятга эга. Бу соҳада олиб борилган бир қатор нуфузли иқтисодчиларнинг тадқиқотлари ва асарлари венчур молиялаштиришнинг ривожланиш йўналишларини ўрганишга ёрдам беради. Хусусан, Пол Гомперс ва Жош Лернер (2004) венчур капитал бозорининг ҳаёт циклини таҳлил қилган бўлсалар, Уильям Баумол (2002) инновацияларнинг иқтисодий ўсишдаги ҳал қилувчи аҳамиятини кўрсатган. Шунингдек, Карл Шрамм (2006) тадбиркорлик ва венчур сармоялар орқали ривожланиш моделларини ўрганган. Пол Гомперс ва Жош Лернернинг (2004) ҳаммуаллифлигида ёзилган "The Venture Capital Cycle" (1999, 2004) номли китобида венчур капитал бозори механизмлари, унинг инновацион тадбиркорликка таъсири ва инвестиция жараёнларин