ИННОВАЦИОННЫЕ ФАКТОРЫ ДЛЯ УПРАВЛЕНИЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬЮ СЛУЖБ ОЗДОРОВИТЕЛЬНОГО ТУРИЗМА

Аннотация

In this article, the innovative factors of shaping the activities of tourist complexes in order to effectively use the potential of the territory for the rapid development of the sphere of health-improving tourism in the regions are thoroughly studied. Keywords: innovation, territory, potential, wellness tourism, tourist complex, tourist cluster. 340-344 340 www.e-itt.uz I SON. 2025 Кириш. Глобаллашув шароитида мамлакатлар ва минтақаларни, алоҳида саноат ва тармоқларни ривожлантириш миллий иқтисодиётнинг рақобатбардошлигини оширишнинг устувор вазифасидир. Иқтисодиётни ташкил этишнинг тармоқ ва режалаштирилган тамойиллари ҳал қилувчи аҳамиятга эга, шу билан бирга, миллий репродуктив тизим доирасида мамлакат ёки унинг минтақаси ривожланишига фаол ва ҳар томонлама таъсир кўрсатадиган инновацион ташкилий-иқтисодий механизмлар ва шакллар хўжалик юритувчи субектларнинг инновацион фаоллиги ва қабул қилиш қобилиятини ошириш янада долзарб бўлиб бормоқда. Айнан туризмни ривожлантиришда туристик мажмуалар фаолиятини шакиллантириш ёндашуви бугунги кунда бундай талабларга тўлиқ жавоб беради, бундан ташқари, мамлакат ва минтақавий даражада туристик мажмуаларни шакллантириш ва ривожлантириш бўйича турли тадбирларни мослашувчан молиялаштиришни таъминлаш механизмлари тизими аллақачон шаклланган. Шунга қарамай, бир қатор тармоқлар ва аниқ корхоналарнинг ишлаш амалиёти шуни кўрсатадики, туристик мажмуаларни шакиллантириш ташаббуслари иқтисодий фаолиятга катта қийинчиликлар билан киритилади. Иқтисодиётнинг туризм соҳасида эса мажмуани ривожлантириш жиддий лойиҳалар мавжудлиги ва ушбу масалаларнинг муҳим назарий ва услубий ёндашувлар зарурлигини ифодалайди. Бу биринчи навбатда, мажмуа тузилмаларини режалаштириш ва шакллантиришда минтақавий ҳокимият органлари, туристик корхоналар раҳбарлари, компанияларнинг топменежерлари замонавий кластерлаш тенденцияларини белгилайдиган ташқи ва ички муҳитнинг барча шартлари ва омилларини ҳисобга олиш билан боғлиқ. Адабиётлар шарҳи. Рус иқтисодчиси Громйко (2007) иқтисодиётнинг Кластер ривожлантириш омилларини аниқлаш Кластер қурилишида сенарийларни ажратиш асосида сценарий ёндашувни фойдаланади - техник ва амалга ошириш, ташкилий ва ишлаб чиқариш, маркетинг, инвестиция, ходимлар ва қисқача бўлади ташкилий институционал, қуйида биз муаллиф талқинида ва туризм соҳасига нисбатан кўриб чиқамиз. Пелевина (2008), сайёҳлик мажмуалари ҳақида гапирганда, бундай мажмуа одатдаги вертикал текисликда ётмайдиган, аммо маълум бир горизонтал маконни, шу жумладан турли хил саноат долзарблигини қамраб оладиган йирик мустақил тармоқлараро ишлаб чиқариш ва хизмат кўрсатиш мажмуаси деб ҳисоблайди. Туристик мажмуа-бу туристик иқтисодиётнинг ўзаро боғлиқ тармоқлари ва ишлаб чиқаришлари тўплами бўлиб, уларнинг ягона функционал вазифаси туристик маҳсулотлар ва хизматлар истеъмолчиларининг еҳтиёжларини қондириш учун мамлакатда ва унинг алоҳида минтақаларида мавжуд бўлган туристик ресурслардан ва туристик инфратузилмадан оқилона фойдаланиш билан боғлиқ фаолият деб ҳисобланиши мумкин. Ветитнев (2010) ва Кусковларнинг (2004) таъкидлашича, тиббий туризмни реабилитация билан, соғломлаштириш туризмини рекреацион туризм билан аниқлайдиган ёндашув ҳам мавжуд. Ушбу ёндашувни қабул қилиш қийин, чунки тиббий туризмни фақат реабилитация билан чеклаб бўлмайди ва “рекреацион туризм” атамасидан фойдаланиш услубий жиҳатдан нотўғри, чунки туризмнинг ўзи дам олишнинг бир қисмидир. Поколодная ҳам юқоридаги тадқиқотчиларнинг фикрини қўллаб-қувватлаб, “рекреация” ва “туризм” атамаларининг анъанавий маъносида “рекреацион туризм” атамасидан фойдаланиш тавтология эканлигини кўрсатиб ўтган (Кусков, 2004). Ветитнев, Дзюбина ва Торгашева (2012) “даволаш-соғломлаштириш туризми” “тиббий туризм” ва “соғломлаштириш туризми” атамаларига нисбатан умумийроқ 341 www.e-itt.uz I SON. 2025 тушунча эканлигини ва уларни кичик тоифалар сифатида ўз ичига олишини таъкидлашади. Тадқиқот методологияси. Мақолада соғломлаштириш туризми хизматларини бошқаришни баҳолаш кўрсаткичлари кейинги бир неча йиллардан бери соғломлаштириш хизматларининг экспоненциал ўзгариши жараёнлари билан белгиланади. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Туристик мажмуаларни ривожлантиришнинг инновационлигини аниқлаш ва унинг тегишли омилларини таъкидлаш учун туризм бизнесида қўлланиладиган инновацияларнинг энг муҳим турларини аниқлаш керак: 1. Инновация-маҳсулот - бу ўз минтақасидаги рақобатчилардан ҳам, бошқа минтақалар ва мамлакатларнинг рақобатдош ташкилотларидан ҳам мавжуд бўлмаган инновацион бозор таклифини шакллантирадиган янги туристик маҳсулотни шакллантириш ва кейинчалик амалга ошириш. Инновация-маҳсулот - бу туристик мажмуаларнинг мавжуд бўлишининг биринчи босқичида ривожланишининг энг тез-тез учрайдиган вариантидир, чунки бу вазиятда инновациялар туристик маҳсулотни шакллантириш учун инновацион ишланмалар ва технологиялардан фойдаланишдан иборат эмас, балки таклиф этилаётган турнинг бозор янгилиги. 2. Инновация-жараён - янги техника ва технологияларни жорий этиш ва ундан кейинги фой