O‘ZBEKISTONDA TIBBIY SUG‘URTA TIZIMINI JORIY ETISHNING KONSTITUTSIYAVIY-HUQUQIY ASOSLARI

Аннотация

Mazkur tezisda O‘zbekiston Respublikasida tibbiy sug‘urta tizimini joriy etishning konstitutsiyaviy-huquqiy asoslari tahlil etilgan. O‘zbekistonning yangi tahrirdagi Konstitutsiyasida tibbiy sug‘urta tizimini rivojlantirishga qaratilgan normalar, shuningdek tibbiy sug‘urta tizimini joriy etish bilan bog‘liq huquqiy muammolar va ularni hal etish yo‘llari tahlil qilingan. Tezis natijasida, tibbiy sug‘urta tizimini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqilgan. Kalit so‘zlar: tibbiy sug‘urta, tibbiy yordam, konstitutsiyaviy kafolatlar, ijtimoiy sug‘urta, ijtimoiy davlat, sog‘liqni saqlash, huquqiy mexanizmlar. Sog‘liqni saqlash huquqi fuqarolarning konstitutsiyaviy huquqlaridan biri hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasining yangi tahrirdagi Konstitutsiyasida har kim sog‘lig‘ini saqlash va malakali tibbiy xizmatdan foydalanish huquqiga ega ekanligi belgilangan bo‘lib, davlatga tibbiy sug‘urtaning turli shakllarini rivojlantirish uchun shart-sharoitlar yaratish majburiyati yuklatilgan [1]. Bu konstitutsiyaviy normani hayotga tatbiq etish uchun tibbiy sug‘urta tizimini joriy etish va rivojlantirish dolzarb vazifa hisoblanadi. Tibbiy sug‘urta – fuqarolarning sog‘lig‘ini saqlash va tibbiy yordam olish huquqlarini kafolatlashga qaratilgan ijtimoiy kafolatlar tizimidir. Tibbiy sug‘urta ikki xil ko‘rinishda: majburiy hamda ixtiyoriy shakllarda bo‘lishi mumkin. Majburiy tibbiy sug‘urta fuqarolarning kafolatlangan darajada tibbiy va dori- darmon yordamini olishlarini ta’minlovchi davlat ijtimoiy sug‘urtasining bir turi hisoblanadi. Ixtiyoriy tibbiy sug‘urta esa majburiy tibbiy sug‘urtaning belgilangan dasturidan tashqari tibbiy xizmatni olish uchun qo‘shimcha kafolatlarni ta’minlaydi [2]. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 7-dekabrdagi “O‘zbekiston Respublikasi sog‘liqni saqlash tizimini tubdan takomillashtirishga doir kompleks chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PF-5590-sonli Farmoni bilan tasdiqlangan “O‘zbekiston Respublikasi sog‘liqni saqlash tizimini 2019-2025- 22 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference yillarda rivojlantirish konsepsiyasi”da tibbiy sug‘urta tizimini joriy etish va rivojlantirish bo‘yicha aniq vazifalar belgilangan. Konsepsiyaga ko‘ra, 2021- yildan boshlab majburiy tibbiy sug‘urta tizimi bosqichma-bosqich joriy etilishi nazarda tutilgan [3]. Tibbiy sug‘urta tizimini joriy etishning huquqiy asoslarini takomillashtirish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 2-apreldagi “Tibbiy sug‘urta tizimini joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-5044-sonli Qarori qabul qilindi. Mazkur qarorga muvofiq, Surxondaryo viloyatida tibbiy sug‘urta tizimini tajriba sifatida joriy etish, so‘ngra esa butun respublika miqyosida bosqichma-bosqich joriy etish ko‘zda tutilgan [4]. Tibbiy sug‘urta tizimini joriy etishda quyidagi huquqiy muammolar mavjud: Birinchidan, tibbiy sug‘urta tizimini tartibga soluvchi maxsus qonunning mavjud emasligi. Hozirgi kunda tibbiy sug‘urta tizimi huquqiy jihatdan to‘liq tartibga solinmagan. “Tibbiy sug‘urta to‘g‘risida”gi maxsus qonunning qabul qilinmaganiligi ushbu sohadagi munosabatlarni huquqiy tartibga solishda muammolar tug‘dirmoqda. Ikkinchidan, tibbiy sug‘urta fondiga badal to‘lash mexanizmlarining huquqiy jihatdan aniq belgilanmaganligi. Majburiy tibbiy sug‘urta badallari kimlar tomonidan, qanday miqdorda va qanday tartibda to‘lanishi aniq belgilanmagan. Bu esa tibbiy sug‘urta tizimini moliyalashtirishda qiyinchiliklar tug‘dirishi mumkin. Uchinchidan, tibbiy sug‘urta tizimida fuqarolarning huquqlarini himoya qilish mexanizmlarining yetarli darajada shakllanmaganligi. Tibbiy sug‘urta tizimida fuqarolarning huquqlarini himoya qilish, ularning sifatli tibbiy yordam olishini ta’minlash bo‘yicha huquqiy kafolatlar yetarli darajada ishlab chiqilmagan. To‘rtinchidan, tibbiy sug‘urta tizimini nazorat qilish va boshqarish mexanizmlarining huquqiy jihatdan tartibga solinmaganligi. Tibbiy sug‘urta tizimini nazorat qilish va boshqarish, shuningdek, tibbiy sug‘urta fondining faoliyatini tartibga solish bo‘yicha huquqiy mexanizmlar to‘liq ishlab chiqilmagan. Yuqoridagi huquqiy muammolarni hal etish uchun quyidagi takliflar ishlab chiqildi: 1. “Tibbiy sug‘urta to‘g‘risida”gi qonunni qabul qilish. Mazkur qonunda tibbiy sug‘urta tizimining asosiy tushunchalari, tibbiy sug‘urtaning turlari, majburiy tibbiy sug‘urta badallari, tibbiy sug‘urta fondining huquqiy maqomi, 23 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference tibbiy sug‘urta tizimida fuqarolarning huquq va majburiyatlari, tibbiy sug‘urta tizimini boshqarish va nazorat qilish mexanizmlari aniq belgilanishi lozim. 2. Tibbiy sug‘urta fondiga badal to‘lash mexanizmlarini huquqiy jihatdan tartibga solish. Buning uchun majburiy tibbiy sug‘urta badallari kimlar tomonidan, qanday miqdorda va qanday tartibda to‘lanishini aniq belgilash, shuningdek, imtiyozli toifadagi fuqarolar uchun alohida shartlar belgilash zarur. 3. Tibbiy