BO‘LAJAK MUSIQA O‘QITUVCHILARIDA MUSIQIY-RITMIK HARAKATLAR KOMPONENTLARINI PEDOGOGIK YONDASHUV ASOSIDA SHAKLLANTIRISH METODIKASI

Аннотация

Musiqiy ritmik harakatlarni shakllantirishning ahamiyati, uning o‘quvchilar uchun pedagogik va estetik tarbiyadagi o‘rni muhokama qilinadi. Bundan tashqari, o‘qituvchilarning ritmik harakatlarni ta‘lim jarayonida qanday qilib muvaffaqiyatli amalga oshirishi mumkinligi bo‘yicha amaliy tavsiyalar beriladi. Kalit so‘zlar: emotsional rivojlanishi, estetik tarbiya, muvozanat va koordinatsiya, motorik ko‘nikma, sotsial ko‘nikma, harakat koordinatsiyasi, jismoniy ko‘nikmalarni rivojlantirish, ijtimoiy ko‘nikmalar, ritm sezgisi. Musiqiy ta’lim bolalar va yoshlar uchun muhim sanaladi, chunki ularning emotsional rivojlanishi, estetik tarbiyasi va jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Ayniqsa, musiqiy ritmik harakatlar maktabgacha ta’lim va boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun ijtimoiy va jismoniy rivojlanish jihatidan muhim. Shu bois bo‘lajak o‘qituvchilarni musiqiy ritmik harakatlarni shakllantirish va o‘rgatishga tayyorlash juda muhimdir. Musiqiy ritmik harakatlar ta’lim jarayonida o‘quvchilarga ko‘p jihatdan yordam beradi:  Emotsional rivojlanish: Musiqiy ritmik harakatlar orqali bolalar o‘z his-tuyg‘ularini ifoda etishga va o‘zlarini his qilishga imkon yaratadi.  Jismoniy ko‘nikmalarni rivojlantirish: Harakatlar orqali bolalarda tana nazorat qilish, muvozanat va koordinatsiya rivojlanadi.  Ijtimoiy ko‘nikmalar: Jamoa bilan birga ishlash va ijodiy jarayonda ishtirok etish, bolalarning ijtimoiy qobiliyatlarini rivojlantiradi. Shunday ekan, musiqiy-ritmik harakatlar bolalarni hotirasini ayniqsa boshlang‘ich sinf o‘quvchilari biz bilamizki ular juda o‘yinqaroq yana fikrlari tarqoqdirlar shuning uchun ham ular bilan har qanday dars davomida ritmik harakatlar bajarish maqsadga muvofiq hisoblanadi. Bu bilan biz nafaqat bolalarning fikrini balki uzatilgan ma’lumorlarimiz hotirasida uzoq vaqt damomida saqlashlariga ham olib kelamiz. Sinfda 25-30 o’quvchi bo‘lsa xar xil sharoit va xar hil muhitdan bolalar darsga kirib keladilar ular bilan dars 45 minut samarasiz ketishiga yo‘l qo‘ymayman desangiz albatta ular bilan musiqiy-ritmik harakat bajartiring. 45-minut dars samarasiz ketmasligi uchun 5-minut vaqtingizdan voz kechib ular bilan musiqiy ritmik harakatlar bajaring. Shunda o‘qituvchiga bo‘lgan qarashlari fanga bergan mehrlari sizni yana jo’shqinlantiradi. Agar sizda musiqa qo’yishning iloji bo‘lmasa sheriy tarzda ham o’tkazishingiz mumkin. Biz bilamizki, yangi O’zbekiston yoshlari ilmga chanqoq va ularni ona vatanga sadoqat ruhini ham o‘stirishimizni ko‘rishimiz mumkin bo‘ladi.Musiy ritmik harakat qilgan farzandlarda mehr muhabbat kuchli bo‘ladi. Musiqaga asoslangan ritmik harakatlar o‘quvchilarning jismoniy va ruhiy rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. Bu harakatlar turli yoshdagi o‘quvchilar uchun moslashtirilgan bo‘lib, ularning tanasini yaxshiroq boshqarish, moslashuvchanlikni oshirish va umumiy motorik ko‘nikmalarini rivojlantirish imkonini beradi. Buning natijasida o‘quvchilar o‘z tanalarini 133 yaxshiroq his qilishadi, muvozanat va koordinatsiyalari rivojlanadi, bu esa boshqa jismoniy mashg‘ulotlarda va kundalik hayotda ham qo‘l keladi. Shuningdek, musiqaga asoslangan ritmik harakatlar stressni kamaytirish va o‘z- o‘zini ifoda qilish imkoniyatini beradi. Musiqaning takrorlanadigan ohanglari va temp o‘zgarishlari bola psixikasini tinchlantirishi, ularni o‘z his-tuyg‘ularini yaxshiroq boshqarishga o‘rgatishi mumkin. Bu jarayon ijtimoiy ko‘nikmalar rivojiga ham yordam beradi, chunki jamoaviy mashg‘ulotlarda ishtirok etish, guruh bilan harakatlanish o‘quvchilarda hamkorlik qilish va o‘zaro yordam ko‘rsatish qobiliyatini rivojlantiradi. Ritmik harakatlar, ayniqsa, bolalarning musiqaga nisbatan qiziqishini kuchaytiradi va ularning san’atga bo‘lgan ishtiyoqini oshiradi. Bu esa, keyinchalik musiqiy va san’atga oid faoliyatlarga qiziqish bildirishiga turtki bo‘lib, ularning o‘ziga ishonchini va ijodkorligini oshirishda ham muhim ahamiyat kasb etadi. Shu sababli, musiqaga asoslangan ritmik harakatlarni o‘quv dasturlariga kiritish ularning jismoniy, aqliy va ruhiy taraqqiyotiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Musiqiy-ritmik harakatlar komponentlari pedagogik yondashuvda juda muhim ahamiyatga ega. Ushbu yondashuvda quyidagi asosiy jihatlar ko‘rib chiqilishi mumkin: Musiqiy ta’lim: Musiqiy-ritmik harakatlar yordamida bolalarning musiqiy ta’limini rivojlantirish. Bu, avvalambor, musiqani tinglash, tushunish va ifodalash imkoniyatlarini yaratadi. Ritmik harakatlar bolalarda ritm sezgisini shakllantirishga yordam beradi. Bu, ularning harakat koordinatsiyasini va jismoniy rivojlanishini ham qo‘llab-quvvatlaydi. Musiqiy-ritmik harakatlar orqali bolalar ijodiy fikrlashni, o‘z his-tuyg‘ularini ifodalashni o‘rganadilar. Bu jarayon ularning shaxsiy rivojlanishiga katta yordam beradi. Guruhda musiqiy-ritmik harakatlar bajarish bolalarni bir-biri bilan muloqot qilishga, jamoaviy ishga o‘rganishga yordam beradi. Bu, o‘z navbatida, ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantiradi. Bolalar birgalikda musiqiy harakatlar baja