MUSTAQILLIK YILLARIDA O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING YEVROPA MAMLAKATLARI BILAN MADANIY ALOQALARINING SHAKLLANISHI VA RIVOJLANISHI

Аннотация

Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishganidan so‘ng Yevropa mamlakatlari bilan o‘rnatilgan madaniy aloqalarning shakllanishi va rivojlanish bosqichlari tahlil qilinadi. Muallif 1991–2024-yillar oralig‘ida amalga oshirilgan hamkorlik yo‘nalishlari – tarixiy merosni asrash, san’at, adabiyot, ta’lim, yoshlar almashinuvi va raqamli madaniyat sohalaridagi faoliyatlarni yoritadi. Shuningdek, madaniy diplomatiya orqali O‘zbekistonning xalqaro maydondagi ijobiy imiji mustahkamlanib borayotgani ta’kidlanadi. Maqolada ushbu jarayonlarning xalqaro integratsiyaga va milliy qadriyatlarning targ‘ibotiga qo‘shgan hissasi ochib berilgan. Kalit so‘zlar: O‘zbekiston, Yevropa mamlakatlari, madaniy aloqalar, mustaqillik, xalqaro hamkorlik, madaniy meros, san’at, ta’lim, raqamli madaniyat, madaniy diplomatiya, YUNESKO, Erasmus+, yoshlar almashinuvi, tarixiy obidalar, xalqaro imij. O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishganidan so‘ng, tashqi siyosatda ochiqlik va teng huquqlilik tamoyillariga asoslangan holda ko‘plab davlatlar bilan, jumladan, Yevropa mamlakatlari bilan ham madaniy hamkorlikni yo‘lga qo‘ydi. Madaniy aloqalar ikki tomonlama do‘stona munosabatlar, madaniyat, san’at, ta’lim, tarixiy merosni asrash va turizm sohalarini qamrab oldi. Bu jarayon O‘zbekistonning xalqaro miqyosda tan olinishi va milliy qadriyatlarining dunyoga tanitilishida muhim rol o‘ynadi. Mustaqillik yillarining ilk bosqichida Yevropa davlatlari bilan diplomatik munosabatlar o‘rnatildi. O‘zbekiston Germaniya, Fransiya, Italiya, Buyuk Britaniya kabi yetakchi Yevropa mamlakatlari bilan madaniy va ilmiy hamkorlik to‘g‘risida shartnomalar imzoladi. YuNESKO bilan hamkorlikda tarixiy obidalarni saqlab qolish va restavratsiya qilish bo‘yicha dasturlar amalga oshirildi. 2001–2010-yillarda Yevropa davlatlari bilan madaniy aloqalar institutsional tus oldi. Toshkent shahrida Germaniyaning Gyote instituti, Fransiyaning Fransuz alyansi kabi madaniyat markazlari faoliyat boshladi. O‘zbekistonda va Yevropaning turli shaharlarida madaniy festivallar, ko‘rgazmalar, konsertlar o‘tkazildi. San’at va ijod sohasida o‘zaro almashinuv dasturlari kengaytirildi. So‘nggi yillarda madaniy diplomatiya yangi bosqichga chiqdi. Raqamli texnologiyalar orqali Yevropa bilan madaniy almashinuv imkoniyatlari yanada kengaydi. “Erasmus+” dasturi doirasida talabalar, o‘qituvchilar va mutaxassislar almashinuvi yo‘lga qo‘yildi. Onlayn ko‘rgazmalar, vebinarlar, kinofestivallar orqali ikki tomonlama madaniy muloqot mustahkamlandi. Hamkorlikning asosiy yo‘nalishlari Madaniy meros va arxitektura 33 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si Yevropa davlatlari, xususan Italiya va Germaniya mutaxassislari Buxoro, Samarqand, Xiva kabi shaharlaridagi tarixiy obidalarni restavratsiya qilishda ishtirok etmoqda. YUNESKOning moddiy va nomoddiy madaniy meros ro‘yxatiga kiritilgan yodgorliklarni saqlash borasida qo‘shma loyihalar amalga oshirilmoqda. San’at va adabiyot O‘zbekistonlik ijodkorlarning asarlari Yevropada chop etilmoqda. Ko‘plab yevropalik san’atkorlar ham O‘zbekiston madaniyatini o‘rganishga qiziqish bildirmoqda. O‘zbekiston kino san’ati kunlari Fransiya, Germaniya, Italiya kabi mamlakatlarda muvaffaqiyatli o‘tkazildi. Ta’lim va yoshlar almashinuvi Yevropa davlatlaridagi oliy ta’lim muassasalari bilan hamkorlik tobora kuchaymoqda. O‘zbekistonlik yoshlar uchun Yevropada tahsil olish imkoniyatlari kengaymoqda. Shuningdek, Yevropa madaniyati va tillarini o‘rganish uchun Toshkentda ko‘plab o‘quv markazlari faoliyat yuritmoqda. Yevropa mamlakatlari bilan madaniy aloqalarning rivojlanishi O‘zbekistonning xalqaro maydondagi ijobiy imijini mustahkamlabgina qolmay, balki mamlakat ichkarisida ham madaniyat, san’at, ta’lim va turizm sohalarining rivojiga katta hissa qo‘shmoqda. Xalqaro hamkorlik tufayli o‘zaro tushunish, madaniy boyliklar almashinuvi, xalq diplomatiyasi kuchaymoqda. O‘zbekiston Respublikasining mustaqillikka erishishi bilan mamlakat yangi bosqichga qadam qo‘ydi. Tashqi siyosatda ochiqlik, hamkorlik va o‘zaro manfaatdorlikka asoslangan yondashuv orqali ko‘plab davlatlar bilan, xususan, Yevropa mamlakatlari bilan madaniy aloqalar kengaya boshladi. Bu aloqalar faqatgina diplomatik darajada emas, balki xalqaro miqyosda o‘zaro madaniy tushunishni shakllantirish, san’at, ta’lim, merosni asrash va xalq diplomatiyasi orqali ham chuqurlashdi. Yevropa bilan madaniy hamkorlik avvalo madaniy merosni asrash va targ‘ib qilish sohasida namoyon bo‘ldi. O‘zbekiston hududida joylashgan tarixiy obidalar Yevropa davlatlari mutaxassislari ishtirokida o‘rganildi, restavratsiya qilindi va xalqaro miqyosga olib chiqildi. Samarqand, Buxoro, Xiva kabi shaharlardagi me’moriy obidalar YUNESKOning jahon merosi ro‘yxatiga kiritilib, ularning muhofazasida Yevropa tashkilotlari faol qatnashdi. Bu hamkorlik natijasida nafaqat obidalar saqlab qolindi, balki ular zamonaviy madaniy va turistik ob’ektlar sifatida qayta kashf etildi. San’at sohasidagi aloqalar ha