ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARDAN BOSHLANG‘ICH TA'LIMDA FOYDALANISH METODIKASI

Аннотация

Ushbu maqolada boshlang’ich sinf o‘quvchilariga fanlarni o’qitishda zamonaviy texnologiyalardan foydalanishning metodik asoslari tahlil qilinadi. Zamonaviy texnologiyalar ta’lim jarayonini interaktiv va qiziqarli qilishda katta imkoniyatlar yaratadi. Bunda o‘qituvchi rahbarligidagi guruhli o‘qish vaqtida boshqarish va o‘zini o‘zi nazorat qilishga yordam berish uchun ClassDojo dasturidan foydalanish samaradorligi o‘rganiladi. Kalit so’zlar: boshlang‘ich ta’lim, zamonaviy texnologiyalar, o‘qitish metodlari, o‘yinlashtirilgan ta’lim, virtual reallik, ClassDojo, yo’naltirilgan ta’lim. Bugungi globallashuv jarayonida hayotimizni zamonaviy texnologiyalarsiz tasavvur etib bo’lmaydi. Har bir sohada bo’lgani kabi ta’lim sohasida ham zamonaviy texnologiyalar ro’li beqiyosdir. Ularni boshlang‘ich sinf o’quvchilarining o’quv jarayoniga jalb qilish va fanni qiziqarli qilib taqdim etish uchun samarali vosita hisoblanadi. Ushbu texnologiyalar yordamida o‘quvchilarni faollashtirish va o‘qitishning samaradorligini oshirish mumkin. Maktabda o‘qituvchilar o‘quv darajalari yaqin bo‘lgan kichik guruhdagi o‘quvchilar bilan mashg‘ulotlarni olib borish jarayonida mustaqil yoki juftlikda ishlash uchun muammoli vaziyatlarga tushib qolishadilar. Chunki o‘qituvchi kichik guruh bilan mashg‘ulot o‘tishi davomida sinf boshqaruvida muammolar paydo bo‘lishi mumkin. Ba’zi o‘quvchilar o‘qituvchi ularga e’tibor bermayotgan deb hisoblashi va istalgan ishni qilishlari mumkin. Shuning uchun mashg’ulot davomida o‘quvchilarning o‘z xatti-harakatlari uchun mas’uliyatni his qilishi muhimdir. Biroq, ba’zi o‘quvchilar o‘zlarining xatti-harakatlarini anglamaydilar. Bunday vaziyatlarda ta’lim mashg’ulotlarini nazorat qiluvchi va boshqaruvchi zamonaviy texnologiyalarni qo’llash maqsadga muvofiqdir. ClassDojo dasturi o‘quvchilarga sinflarda ishlash va guruhli o‘qish paytida o‘z xatti- harakatlariga, o‘zini o‘zi nazorat qilishga yordam beradi. Guruhli o‘qish va faoliyat markazlarining nazariy asosi Vygotskiy tomonidan ilgari surilgan "Proksimal rivojlanish zonasi" tushunchasiga asoslanadi[1]. Proksimal rivojlanish zonasi (ZPD) - ta'lim psixologiyasidagi tushuncha bo'lib, u o'quvchining o'zi nima qila olishi va kattalar yoki undan ko'proq tajribali tengdoshlari yordamida nima qila olishi o'rtasidagi farqni anglatadi. Bu o‘quvchi qo'llab-quvvatlagan holda yangi ko'nikma va bilimlarni egallashi mumkin bo'lgan o'rganish va rivojlanish maydonini tavsiflaydi. ZBR o'quv jarayonida ijtimoiy o'zaro ta'sir va qo'llab-quvvatlash muhimligini ta'kidlaydi. “Proksimal rivojlanish zonasi (ZPD)” shuni ko‘rsatadiki, bolalar o‘zlarining o‘qish darajasiga mos ravishda malakali o‘qituvchidan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘rsatma olganda, mustaqil va zukko o‘quvchilar sifatida rivojlanishlari osonlashadi. Bundan tashqari, kichik guruhlarda o‘qitish usuli Vygotskiyning ta’limning ijtimoiy jarayon ekanligi va ijtimoiy kontekstda sodir bo‘lishi haqidagi g‘oyasini qo‘llab-quvvatlaydi. 67 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo Maktabda sinf boshqaruvi va o‘quvchilarning jalb etilishi "Ijobiy ta’lim asoslari" (PLF, McDonald, 2013) nazariyasi bilan bog‘liq[2]. Bu juda muhim, chunki o‘qituvchilar o‘quvchilarni ta’lim olish va o’rganish uchun xavfsiz his qiladigan g’amxo’rlik muhitini yaratishi va qo’llab- quvvatlashi kerak. ClassDojo dasturi ham Vygotskiyning “Proksimal rivojlanish zonasi (ZPD)” usuli bilan integratsiyalanishi mumkin, chunki o‘quvchilar o‘qituvchi yordamida qoidalarni ishlab chiqadilar, so‘ngra o‘qituvchi ClassDojo orqali ularning ijobiylik xatti-harakatlarini qo‘llab- quvvatlaydi. Nazarda tutilgan maqsad shundaki, o‘qituvchi o‘quvchilarning xatti-harakatlariga e’tibor qaratgan sari, o‘quvchilar o‘z harakatlarini anglashadi va ularni ijtimoiy sharoitga moslab mustaqil ravishda o‘zgartirishga harakat qiladilar. ClassDojo dasturi konstruktivist g‘oyalarni ham qo‘llab-quvvatlaydi, chunki unda o‘quvchilar o‘z avatar modellarini istaklariga ko‘ra o‘zgartirishga rag‘batlantiriladi. Bundan tashqari, o‘quvchilar ijobiylik va salbiylik xatti-harakatlari haqida muhokama qilish hamda ularni ifodalovchi belgilar (ikonkalar) tanlashga undaladi. Yakuniy qadam sifatida esa, o‘quvchilar o‘qituvchi yordamida sinf qoidalarini ishlab chiqadilar. Ushbu jarayonlar orqali bolalar to‘g‘ri va noto‘g‘ri tushunchalarini mustaqil ravishda shakllantirib olishadi[3]. Bu konstruktivist yondashuvning asosiy tamoyiliga mos keladi - ya'ni bilim faol shaklda, bolaning o‘z tajribasi va atrof-muhit bilan o‘zaro ta'siri orqali quriladi. Yo'naltirilgan o'qish muvozanatli o'qish tizimining asosiy qismi va muvaffaqiyatli o'qish yo'riqnomasining muhim elementidir[4]. Kichik guruhlarda o'qishni o’rgatish baholashdan boshlanadi, chunki “o‘qituvchilar har bir bolaning qobiliyatii, qiziqishlari va tajribasidan xabardor bo’lishi kerak. Har bir bolaning o‘qish darajasi aniqlangandan so’ng, o‘quvchilarni o‘rganish ehtiyojlariga qarab guruhlarga bo‘lish mumkin. Yo'naltirilgan o'qish bo'yicha ko'rs