PSIXOLOG -TRENERLER TOPARLARǴA TRENIN’ SHÓLKEMLESTIRIWDE TIYKARǴI INDIVIDUAL PSIXOLOGIYALIQ IZERTLEWLER

Аннотация

This study provides information on the general rules for organizing psychological training in groups and the important aspects of using modern pedagogical and psychological methodological guides in conducting training for psychologist-trainers. Based on this information, psychologist-trainers can organize trainings using the methodological methods they need. 230 Aprel, 2025-Yil Keywords: Psychological research, psychological training, training rules, psychologist- trainer, trainer skills, pedagogical skills, psychological potential. Topardaǵı basqarıw jaǵdayı baslawshınıń qaysı rolde qatnasıwı menen bir tárepten, ekinshi tárepten bolsa onıń jeke sıpatları menen baylanıslı ekenligin baqlawımız múmkin. Basqarıw usılınıń klassifikaciyası boyınsha kishi toparlarda tómendegi usıllarda basqarıw jaǵdayları bar: avtoritar, demokratiyalıq, liberal. Trenin’ toparın basqarıw álbette basshınıń stiline tikkeley baylanıslı boladı, bunda processlerdiń jumsaq yamasa qattılıǵına da itibar qaratılıwı zárúr. T.Visokinska-Gonserdin pikirinshe, "Direktiv psixoterapevt procesti basqaradi, qadaǵalaydi hám ózi ǵárezsiz túrde toparlıq normalardı qollanadı hám hár bir jaǵdayǵa óz túsiniklerin beriwge háreket etedi. Direktorı emes psixoterapevt bolsa topar qatnasıwshılarına óz betinshe qarar qabıl etiw imkaniyatın beredi, olardıń ózleri talqılaw ushın tema tańlaydı, olardıń is-háreketlerin baqlamaydı, waqıttı sheklemeydi, topar normalarına ámel etiwi haqqındaǵı sózlerden paydalanılmaydı, bir sóz benen aytqanda toparǵa ǵárezsizlik beredi, bunda topar ózin- ózi basqarıwǵa úyrenedi. Qayta baylanıs hár bir trenin’ toparları ushın eń kerekli bolǵan jaǵdaylardan biri esaplanadı. Hár bir trenin’ procesinde álbette qayta baylanıs komponentleri bolıwı zárúr. Trenin’niń nátiyjeli bolıwında álbette qayta baylanıstıń ornı sheksiz. Trenin’ usılları haqqında túrli ádebiyatlarda túrlishe berilgen, olar júdá kóp esaplaydı. Hár bir avtor trenin’ usılların túrlishe túsinedi, hár bir avtordıń ózi ushın jaqın bolǵan usılları bar olar usı usıllardan paydalanıwdı jaqsı kóredi. Tiykarǵı trenin’ usıllarına toparlıq sóylesiw hám álbette psixogimnastikanı aytıp ótiw orınlı. Kópshilik izertlewshiler bul jagdaylardı trenin’ metodologiyası dep atawdi jaqsı kóredi. Birinshi bólimde trenin’ ámeliy psixologiyanıń metodları sistemasında analizlengen edi. Bul tiykarınan kliyent penen islegen waqıtta paydalı bolatuǵını aytıp ótilgen edi. Biziń turmıs iskerligimiz dáwirinde túrli qubılıslar júz beredi. Bul jagdaylardı sezinip biz hár qıylı turmıslıq tájiriybelerge iye bola baslaymız hám olardı sheshiwde kónlikpeler toplaymız. Trenin’te de tap usınday jumıs ámelge asırılıwı kerek boladı. Usıl bul maqsetke erisiwde biliw arqalı qollanılatuǵın jaǵdaylardan biri esaplanadı. Trenin’ usılları haqqında sóz etkende bwl usıllar tikkeley subyektke baǵdarlanǵanlıǵın tán alıwımız kerek. Anıq etip aytqanda eki túrli tipke mólsherlengen individual hám toparlıq. Sonnan kelip shıqqan halda trenin’ usılların klassifikaciyalaw múmkin, olar qatnasıwshılarǵa baǵdarlanǵan bolıwı múmkin. Trenin’ usılları úsh basqıshta bolıwı múmkin: Topar ishinde - ayrıqsha qatnasıwshı menen, bul tiykarınan trenerdiń bir qatnasıwshıǵa tásir etiw nátiyjesinde júz beredi, bunda bir qatnasıwshı menen trener psixokorrekciyalıq xızmetti yamasa kenesti túsindirip atırǵan waqıtta kózge taslanıwı múmkin. 231 Aprel, 2025-Yil Jáne bul usıl psixoterapiya usılların túsindirip atırǵan waqıtta ámelge asırılıwı múmkin. Bul usılda baqlawshılardıń bolıwı talap etiledi. Hámme ushin áhmiyetli bolgan temalardı bir adam menen talqılaganda qollanıladı. Topar arqalı-topardaǵı bar imkaniyatlardan paydalanǵan halda topar arqalı tásir etiw múmkin boladı, bul joqarıdaǵı jaǵdaylardı esletedi, biraq baslawshı jasırın túrde birneshe qatnasıwshılarǵa tásir etiw ushın topar rezervlerinen paydalanadı (bunda álbette psixologiyalıq járdem kórsetiw ushın qollanıladı, olardı basqarıw ushın emes). Trenin’ usılların tallawda individual hám toparlıq processler esapqa alınıwı kerek boladı, bunda trenerdiń jumısı da ámelge asırıladı. Trenin’te kóplegen waqıyalar júz beriwi kerek, áyne waqıyalar trenin’niń áhmiyetli tiykarları sıpatında talqılanadı. Waqıya joq eken-trenin’ te joq esaplanadı. Waqiyalar júz beriwi ushin trener óziniń belsendiligin bagdarlap turiwi kerek boladı. Basqasha aytqanda trener haqıyqatlıq principine tiykarlanıp háreket etiwine tuwra keledi. Metologiyalıq kózqarastan, waqıya bul hárekettiń waqıtta hám zamanda júzege keliwi is-háreketi esaplanadı. Endi trenin’ usıllarına túsinik beriw múmkin. Demek, trenin’ usılları bul - qatnasıwshılardıń ómir iskerligin, maqsetlerin, oǵan erisiw jolların ámelge asırıwda qatnasıwshılardıń belsendiligin arttırıwshı usıllardan esaplanadı. Trenin’ usılların ámelge asırıwdıń áhmiyetli principleri. • Topar tárizindegi psixologiyalıq jumıstıń abzallıqları • Toparlıq normalar • Toparda roller poziciyası • Topar awızbirshiligi túsinigi • Trenin’ toparlarında gomogenlik hám getrogenlik. • Oqıw toparını