QIZAMIQ KASALLIGI

Аннотация

This article cites information on measles, its etymology, disease clinic, transmission routes, its symptoms, and treatment, which are common in many people. Keywords: Measles, etymology, simptrom, viruses, pigmentation period, diagnosis, treatment. БОЛЕЗНЬ КОРЬ Аннотация. В статье представлена информация о кори — заболевании, поражающем многих людей, его этимологии, клинических проявлениях, путях передачи, симптомах и методах лечения. Ключевые слова: Корь, этимология, симптомы, вирусы, период пигментации, диагностика, лечение. Qizamiq - havo tomchi yo’li orqali yuqadigan o’tkir yuqumli kasallik bo’lib, umumiy zaharlanish tana haroratining ko’tarilishi, konyuktivit, Nafas yo’llari yallig’lanishi, Terida o’ziga xos bosqichma-bosqich, dog’li papulyoz toshmalar toshishi bilan harakterlanadi. Qizamiq kasalligining etiologiyasi: Qizamiq virusi –paramiksoviruslar oilasiga mansub, tashqi muxitga chidamsiz, odam organizmidan tashqarida tez halok bo’ladi. Qizamiq kasalligining klinikasi 4 ta davrdan iborat:  Inkubatsion davri o’rtacha – 9-11 kundan iborat. Emlangan yoki qizamiqqa qarshi immunoglobulin olganlarda ushbu davr 21 kungacha cho’zilishi mumkin. Boshqalarda eng uzoq davri 17 kunga teng. Ushbu davrni eng qisqa vaqti 7 kunga teng. 8 79 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ  Kataral davr – 3-4 kun davom etadi, 5-7 kungacha cho’zilishi mumkin yoki qisqarishi ham mumkin.  Toshma davri – 3-4 kun davom etadi.  Pigmentatsiya davri – 2 -4 xaftagacha yoki undan uzoqroq ham davom etishi mumkin. Prodromal davr: 3-5 kungacha kataral belgilar bilan harakterlanadi:  konyuktivit,  rinit,  yo’tal,  yuqori harorat38°С,  og’iz shilliq qavat giperemiyasi,  tomoq giperemiyasi,  lunjlar giperemiyasi. Kataral davri: Ushbu davr asosan utkir boshlanib kasallarda tana xaroratining 38 - 39°C gacha ko’tarilishi, kataral belgilar paydo bo’lishi bilan boshlanadi.  Burundan quyuq shilliqli so’ng (2 lamchi infeksiya qo’shilsa) shilliq-yiringli ajralmalar ajraladi, ovozi bo’g’iladi.  Kasallik boshida quruq yo’tal kuzatiladi, krup sindromi paydo bo’lishi mumkin. 8 80 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ  Yorug’likka qaray olmaslik (ko’z achishishi), ko’zdan yosh kelishi, ko’z tomirlari in’eksiyasi va kon’yunktivaning qizarishi, qovoqlarning shishishi kuzatiladi. Yuqish yo’llari:  Kasallik havo-tomchi yo’li orqali yuqadi  Qizamiq bilan mavsumiy ravishda — okytabrdan aprel oyigacha kasallanish — odamlar bu mavsumda ko’proq yopiq xonalarda to’planib o’tirishlari bilan bog’liq.  Bolalarning infektsiyalanishi ko’pincha bog’chalarda sodir bo’ladi.  Umumiy ravishda kasallangan bemor atrofdagilar uchun 7-10 kun davomida xavfli sanaladi. Vaktsina olmagan kishilar bemor bilan yaqin aloqada bo’lishda infektsiyalanish ehtimoli deyarli 100% ni tashkil etadi.  Qo’zga’tuvchi shuningdek havo yo’llari orqali uzoq masofalarga tarqalishi mumkin, masalan, zinapoyalar, ko’p qavatli uylarda shamollatish shaxtlari orqali va hokazo. Qizamiqqa xos simptom: 1. Belskiy-Filatov-Koplik dog’i. 2. Yumshoq va qattiq tanglayda enantema. Qizamiqda shilliq qavatlar holati: Toshma toshish davri  Toshma davri kasallikning 4-5-kunidan boshlanadi. Bemor terisiga makulo-papulez toshma etapli toshadi.  Toshma davrida tana harorati yuqori 39-40ºSgacha ko’tariladi, kataral simptomlar kuchayadi.  Bemorning umumiy ahvoli og’irlashadi, bezovtalanish, alaxlash, uyquchanlik, burundan qon ketishi kuzatilishi mumkin.  Bemorning tashqi qiyofasi xarakterli – yuzi kerkkan (qovoqlari, lablari, burni shishgan), ko’zlari qizargan, burnidan ko’p miqdorda shilliq ajraladi. 8 81 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Pigmentatsiya davri:  Pigmentatsiya davri kasallikning 6-7-kunidan boshlanadi.  Qizamiq toshmasining rangi so’nib, qoramtir jigar rang tusiga kiradi. Toshma etapli qay tartibda paydo bo’lgan bo’lsa shu tartibda so’nib boradi.  Toshma ko’p toshgan joylarda kepaksimon qipiqlanish kuzatiladi.  Tana xarorati asta-sekin tushadi.  Kataral simptomlar asta-sekin kamayib, yo’qoladi.  Umumiy ahvoli yaxshilanadi.  Pigmentatsiya davrida asteniya va anergiya holati uzoq vaqt saqlanib turadi. Kattalarda qizamiqning kechish xususiyatlari:  Kasallik o’rta og’ir va og’ir shakllarda kechadi.  Kuchli intoksikatsiya bilan kechadi.  Yo’tal, kon’yunktivit kuchli rivojlangan bo’ladi.  Toshma toshish davri 4-5 kungacha uzayadi, toshmalar yirik, ko’p miqdorda kuzatiladi.  Asoratlar kam uchraydi. Tashxislash. Laboratoriya diagnostikasida virusologik va serologik usullar qo’llaniladi:  Virologik usulda o’rganish uchun material buruh-halqum surtmasi, ko’z ajralmalari, peshob sanaladi. Biologik materialda virus mavjudligini aniqlash uchun immunoflyuorestsent, faza-kontrast va flyuorestsent mikroskopiya